Kiến trúc Việt Nam

Việt Nam đang tỉnh dậy sau giấc ngủ dài về kiến trúc và xây dựng. Người láng giềng lớn Trung Quốc cũng mới chỉ ở giai đoạn đầu trong quá trình phát triển kiến trúc và đô thị hoá; trong khi đó, một vài thành viên của Hiệp hội ASEAN lại tỏ rõ bản lĩnh của mình trong lĩnh vực này.

Việt Nam hiện đang đón tiếp nhiều doanh nhân và công ty nước ngoài vì trước mắt họ ít thấy cơ hội đầu tư vào những nước trước đây được đánh giá cao. Sự ổn định về chính trị, chỉ số tăng trưởng liên tục tăng cao và quyết tâm hội nhập của Nhà nước Việt Nam đang là những đảm bảo chắc chắn cho các nhà đầu tư. Rất nhiều dự án và tổ hợp lớn của Việt Nam và nước ngoài đang mọc lên ở khắp các vùng miền của đất nước. Việc xây dựng mới đường xá, cầu cống, khu công nghiệp, nhà ở, trường học... đang làm đổi thay từng ngày bộ mặt của Việt Nam. Có thể nói toàn đất nước là một đại công trường, và một sức sống mới đang hiện diện khắp nơi nơi.

Từ xa xưa người Việt Nam rất quan tâm đến các chi tiết như trong việc xử lý kiến trúc và xây dựng các chùa chiền. Kiến trúc Việt Nam có thế mạnh trong lĩnh vực tinh xảo nghề nghiệp và có một hành trang kỹ thuật khá dầy dặn. Tuy nhiên một số người lại cho rằng họ còn thiếu tính sáng tạo vì lý do này hoặc lý do khác. Người ta ít lựa chọn những cấu trúc nhẹ nhàng thanh thoát, mà thiên về hình khối bê tông nặng nề, đồ sộ. Một số “Ông chủ” còn chưa đủ khả năng “tiêu hoá” nổi lý lẽ cho rằng tính hiện đại có thể nằm trong sự giản đơn đã được nghiền ngẫm thai nghén. Có lẽ kiến trúc lãnh trách nhiệm nhiều hơn là kỹ thuật xây dựng, và cũng có thể đó còn là tồn dư của trường phái kiến trúc Liên Xô cũ.

Các giới chuyên môn, đặc biệt là các chủ công trình tư nhân Việt Nam và nước ngoài thường than phiền rằng các KTS Việt Nam thiếu tính sáng tạo. Theo ý kiến của một số nhà đầu tư, nhiều KTS Việt Nam đã không tạo được sự thuyết phục cao, không có được sự tôn trọng khi đưa ra chính kiến về kiến trúc trong khi thai nghén các dự án có tính đặc thù. Vì thế mà các nhà đầu tư này chỉ muốn làm việc với giới KTS nước ngoài. Chính trong lăng kính đó mà người ta thường hay đề cập đến một trong những khiếm khuyết của KTS Việt Nam là nạn sao chép giải pháp của đồng nghiệp Việt Nam và nước ngoài. Do vậy, khó có thể nói được về sáng tạo trong thiết kế kiến trúc.

Các đồng nghiệp Việt Nam không có nhiều thời gian...

Tuy nhiên, chúng tôi thấy đã có tín hiệu đáng mừng là hiện nay một số KTS Việt Nam đang theo học tại những trường danh giá của Châu Âu, Châu Mỹ. Số khác đã không ngần ngại tự đầu tư cho các chuyến đi tự túc ra nước ngoài để mở rộng tầm nhìn và làm quen với những thành tựu trong khoa học kiến trúc. Chính họ sẽ là người thổi bùng một sinh khí mới, một tư tưởng mới trong sáng tạo kiến trúc của quốc gia và quốc tế. Không lâu nữa, làn sóng sáng tạo này sẽ cuốn hút đa phần các KTS Việt Nam và giúp cho kiến trúc Việt Nam vươn lên ngang tầm với các đồng nghiệp Hàn Quốc, Nhật Bản mà vẫn gìn giữ được bản sắc và dấu ấn của riêng mình.

Dân tộc Việt Nam là một dân tộc kiên cường dũng cảm, ham học hỏi để vươn lên, và biết cách tự khẳng định mình trong mọi lĩnh vực của cộng đồng quốc tế. Truyền thống vàng son đó đã được thể hiện rõ trong lịch sử nhiều ngàn năm dựng nước và giữ nước của mình. Lĩnh vực kiến trúc không là ngoại lệ. Hiện nay ngành “khoa học nhào nặn không gian và hình khối” này đang phát triển như vũ bão và có những bước tiến khổng lồ. Các đồng nghiệp Việt Nam và các nhà quản lý vĩ mô không có nhiều thời gian để toan tính và lưỡng lự.

Người ta hy vọng trước hết là kiến trúc Việt Nam có được con chim đầu đàn mà tư duy sáng tạo và những ý tưởng cấp tiến của họ được quốc tế thừa nhận để làm cho các đồng nghiệp của mình hiểu rằng bằng mọi cách phải vượt qua giai đoạn đầu tiên. Và điều khó khăn nhất vẫn còn đang ở phía trước: sao cho sự sáng tạo của mỗi con người được đơm hoa kết trái. Từ đấy giới kiến trúc Việt Nam mới có thể nói đến hội nhập.

Nền kinh tế Việt Nam mở cửa, các công ty kiến trúc lớn nước ngoài đang đổ bộ vào Việt Nam với cách làm ăn năng động, với kỹ thuật và thẩm mỹ được khẳng định. Hẳn ta có thể tiên đoán được thị trường kiến trúc sẽ nghiêng về đâu nếu giới kiến trúc không hành động kịp thời.

Cũng như trong nhiều lĩnh vực khác, các công ty kiến trúc Việt Nam phải tập hợp lại đủ mạnh. Cần biết tiếp thu và xử lý các kinh nghiệm và bài học quý giá của thế giới. Việt Nam phải đưa người ra nước ngoài học tập có bài bản, chiến lược. Biết sử dụng người tài và trả lương cho họ xứng đáng, tránh để chất xám chảy ra nước ngoài hoặc vào các công ty quốc tế đang làm việc tại Việt Nam. Kiểu cách làm ăn chụp giật, việc sao chép tác phẩm, tính lười động não và phong cách làm ăn kiểu công chức không thể tồn tại lâu dài và càng không thể giúp phát triển một công nghệ chuyên sử dụng chất xám nghệ thuật.

Cũng cần phải đề cao việc bảo vệ hợp lý các công trình văn hoá cổ và các di sản kiến trúc quý giá, nhưng cũng phải phê phán và lên án mạnh mẽ chủ nghĩa thực dụng làm huỷ hoại kho tàng truyền thống của dân tộc và môi trường sống của dân cư.

Các trung tâm đào tạo KTS phải được tăng cường cả về số lượng và chất lượng với đội ngũ giáo sư tâm huyết và tài năng, với những trang thiết bị theo kịp sự tiến bộ của thế giới. Mở rộng hợp tác và giao lưu quốc tế để tiếp cận với những nền văn hoá và trường phái kiến trúc khác nhau là yêu cầu cấp thiết để giúp Việt Nam khai thác tốt kho tàng văn hoá của nhân loại.

Cuối cùng và cũng là điều quan trọng nhất là không thể không xiết chặt kỷ cương và luật pháp trong kiến trúc và xây dựng. Thật vậy, không thể hội nhập quốc tế tốt khi mà nhiều công trình luôn bị rút ruột dưới mọi hình thức và bằng đủ mọi cách. Cũng không thể thuyết phục được khi nhìn về phía Tây Hồ ta thấy những hình chóp cầu của kiến trúc Hồi giáo đứng sừng sững cạnh lớp ngói ardoise của Pháp và mái cong bốn góc của đình chùa Việt Nam. Một đồng nghiệp Việt Nam ví thực trạng này như một đĩa sa - lát thập cẩm với đủ mầu sắc và hương vị.

Các nhà đầu tư nước ngoài yêu mến và đánh giá cao Việt Nam. Họ vui mừng nhận thấy ban lãnh đạo cao nhất đang có những biện pháp kiên quyết để lập lại kỷ cương. Tôi có niềm tin chắc chắn vào các đồng nghiệp Việt Nam, những người nghệ sĩ thông minh, lịch lãm và có lòng yêu nước sắt son.