Kiến trúc Việt Nam

“… Thái độ của người Nhật Bản đối với thiên nhiên không phải là thái độ của một số dân tộc có tham vọng chinh phục hoặc thu phục nó. Không quả quyết chế ngự thiên nhiên theo lối nghĩ của ông chủ, mà lại là sự ngưỡng mộ một cách bàng quan trước thế giới bao quanh”.
“Lịch sử của kỹ thuật xây dựng chung quy là lịch sử cuộc đấu tranh của con người nhằm gia tăng khẩu độ – giải pháp chủ yếu để khép kín không gian”.
“Kiến trúc Nhật Bản là kiến trúc của những điểm nhìn xuyên suốt, của những phối cảnh liên tục. ở nền kiến trúc đó luôn hiện hữu sự chuyển động không gian, sự chuyển tiếp tinh tế từ chỗ này sang chỗ khác”.
(Trích từ bài viết “Truyền thống và sáng tạo trong kiến trúc Nhật Bản”, trong cuốn sách cùng tên, với W.Gropius và Y.Ishimoto là đồng tác giả. Yale University Press. New Haven – Zokeisha Publications Ltd, Tokyo, 1960)
“Sáng tạo kiến trúc là một hình thức tiếp cận thực tiễn đặc trưng. Nó vừa tác động đến thực tiễn lại vừa biến đổi thực tiễn bằng cách tạo nên những vật thể có công dụng nào đó. Hình thức nghệ thuật của vật thể đó vừa phản ánh thực tiễn cũng lại vừa làm phong phú nó.
Sự tiếp thu thực tiễn được vật thể hoá bởi sáng tạo kiến trúc, phải thâu tóm vào một thể thống nhất toàn bộ các hệ tế bào của thực tiễn, các cấu trúc vật chất và tinh thần của nó …”.
“Chúng ta nhận thức và định hình thực tiễn bên ngoài thông qua các hình tượng, được tạo nên bởi phương pháp sáng tạo kiến trúc, tức là thông qua cái thực tiễn tồn tại bên trong ta. Chỉ như vậy chúng ta mới có thể tiếp cận thế giới bên ngoài chúng ta, và cái mối liên hệ với thực tiễn bên ngoài này về phần mình sẽ lại biến đổi và làm cho phương pháp sáng tạo kiến trúc trở nên phong phú hơn. Chính nhờ đó mà trong sáng tạo mới nảy sinh sự hoà quện làm một hình tượng bên trong ta và thực tiễn ngoài ta. Logic sáng tạo kiến trúc chính là ở đây”.
(Trích từ bài viết “Sáng tạo trong kiến trúc đương đại và truyền thống Nhật Bản”, Tạp chí Kiến trúc hiện đại Nhật Bản, 1956).
“Theo tôi thì các kiến trúc sư Nhật Bản đã thử đi thử lại hầu như mọi cách tiếp cận kiến trúc truyền thống. Tôi đi đến kết luận rằng truyền thống chỉ là một dạng chất xúc tác – chúng kích thích hoặc đẩy nhanh quá trình sáng tác, song ở trên sản phẩm cuối cùng của sự sáng tạo thì không nên để lại một dấu vết nhỏ mọn nào của chúng”.
“Tồn tại những mâu thuẫn sâu sắc giữa những biến đổi của môi trường xã hội và tự nhiên, sản sinh bởi tiến bộ kỹ thuật ở nửa sau thế kỷ XX, và bởi khát vọng tự nhiên hướng về một cái gì đó “nhân văn hơn”. Giải quyết những mâu thuẫn ấy là trách nhiệm lớn lao của mỗi kiến trúc sư và mỗi nhà xây dựng đô thị. Chúng ta cần thiết lập quan hệ kiểu mới giữa con người và môi trường”.
“… Ngôi nhà, đường phố, khu phố – những cấp độ khác nhau của hệ tổ chức xã hội – cũng đồng thời là những thành tố của cấu trúc kiến trúc đô thị. Từng cấp độ ấy tự thân phải là một thể thống nhất và hoàn chỉnh, đồng thời chúng cũng lại phải vươn tới gần các cấp độ cao hơn, để tạo ra từ đấy những điều kiện hình thành một hệ thống hoàn chỉnh lớn hơn”
(Trích từ bài viết “Ngôi nhà và đồ án”, Tạp chí “Japan architect, X, 1960)
“Tôi hiểu, đô thị là hiện thân của nền văn minh và quá trình đô thị hoá đương đại cũng chính là quá trình phát triển nền văn minh đương đại”.
“Tôi tin rằng nền văn minh thời nay sẽ tạo nên những giá trị nhân văn đích thực và tôi thấy trước điều đó … những giá trị nhân văn của tương lai sẽ nảy sinh, huy hoàng hơn hiều những giá trị cũ”.
“… Nếu một ai đó, khi phân tích tình trạng hiện nay của Nhật Bản mà đi đến kết luận rằng chính nền văn minh đương đại sản sinh sự xa lánh của con người và huỷ hoại nền văn hoá, thì tôi lại nói rằng anh ta đã sai rồi. Ngược lại, tôi cho rằng chính hệ thống vô vàn những cái nhà đơn lẻ lắt nhắt và căn bệnh bản vị ăn sâu vào tiềm thức của chúng ta, đang là những nhân tố cách trở con người trong điều kiện của nền văn minh đương đại. Đó là quan điểm của tôi về những vấn đề của đô thị thời nay”.
(Trích bài viết “Đô thị hoá và văn hoá Nhật Bản” trong cuốn “Change and continuity in Japanese culture”, The international house of Japan Inc, Tokyo, 1965).

Ghi chú: Xin đọc Kenzo Tange là Tan-ghê, chứ không đọc theo tiếng Pháp là Tăng
Người dịch: Gs. Ts. Kts. Hoàng Đạo Kính