- Vị trí nằm giữa một vùng có nền kinh tế phát triển năng động của thế giới: Nhật Bản, Trung Quốc, các nước NIC châu Á, Ôxtrâylia và Niu Dilân, tạo thuận lợi cho các nước Đông Nam Á phát triển các mối quan hệ kinh tế trong khu vực, nhưng cũng là sự thách thức của các nước này trong việc đẩy mạnh sự tăng trưởng và phát triển kinh tế.

2. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

Đông Nam Á là khu vực giàu tài nguyên. Lòng đất ở đây giàu vonphram, thiếc (Mianma, Thái Lan, Malaixia, Inđônêxia, Việt Nam), crôm, niken (Philippin), các kim loại màu (bôxit ở Inđônêxia), sắt, than (Việt Nam)… Vùng thềm lục địa rộng lớn Nam Biển Đông có nhiều dầu mỏ (đặc biệt là vùng biển Malaixia, Inđônêxia, Việt Nam).

Tài nguyên nông nghiệp của khu vực khá phong phú. Các đồng bằng chây thổ của các con sông Mê Công, Mê Nam, Iraoađi và các đồng bằng duyên hải từ lâu đã là những vùng tập trung dân cư hoạt động nông nghiệp, thâm canh cây lương thực, thực phẩm. Ở miền núi và trung du còn có các khu vực đất đỏ badan rất thích hợp với việc phát triển cây công nghiệp. Khí hậu của vùng chủ yếu là khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa và cận xích đạo. Điều kiện nhiệt ẩm cho phép trồng được nhiều vụ trong năm, với nhiều loại cây trồng nhiệt đới ưa nhiệt.

Tài nguyên lâm nghiệp của khu vực nói chung là giàu. Những nước còn nhiều rừng là Thái Lan, Lào, Malaixia, Inđônêxia, Mianma. Trong rừng có nhiều loại gỗ quý (như tếch, lim, nghiến…) và nhiều loài thú, chim quý. Tài nguyên thuỷ sản cũng rất phong phú, đặc biệt ở vùng Nam Biển Đông và vịnh Thái Lan.

Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên khá thuận lợi, cho phép nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á phát triển một nền kinh tế với có cấu ngành phong phú, trong đó có thể có những mặt hàng xuất khẩu có ý nghĩa chủ đạo (thí dụ như một số loại khoáng sản; nông, lâm sản nhiệt đới…). Tuy nhiên, do khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa kém ổn định, về mùa mưa hay có lụt, bão, về mùa khô hay có hạn nên tài nguyên đất, rừng… dễ bị suy thoái nếu khai thác không hợp lí.

3. Một số vấn đề về sử dụng tài nguyên và bảo vệ tự nhiên

Khu vực Đông Nam Á giàu một số loại khoáng sản có ý nghĩa chiến lược, nhưng việc khai thác và chế luyện chúng đòi hỏi kỹ thuật cao mà các nước đang phát triển thường phải dựa vào tư bản nước ngoài. Chẳng hạn, việc khai thác dầu mỏ ở vùng thềm lục địa, kỹ nghệ luyện thiếc, niken hay sản xuất nhôm từ quặng bôxit. Việc tiến hành khai thác tài nguyên bằng vốn và kỹ thuật của nước ngoài (thông qua các hình thức đấu thầu hay công ti hỗn hợp) đều làm cho các nước có tài nguyên phải chịu phần nào thiệt thòi. Do vậy, các nước đều có mục tiêu lâu dài là từng bước tự lực xây dựng các ngành này để phát triển các mặt hàng xuất khẩu chủ lực từ tài nguyên của mình.

Vấn đề Biển Đông là một vấn đề đặc biệt và mang tính thời sự, có liên quan tới hầu hết các nước trong khu vực: Việt Nam, Philippin, Inđônêxia, Malaixia, Thái Lan, Campuchia, Brunây và cả với các nước và lãnh thổ ngoài khu vực, chẳng hạn như Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan. Biển Đông giàu tài nguyên sinh vật (đặc biệt là lắm cá), thềm lục địa có nhiều tài nguyên (đặc biệt là dầu mỏ) lại án ngữ một trong những đường hàng hải quốc tế quan trọng. Việc giải quyết các vấn đề tranh chấp về Biển Đông, xây dựng các quan hệ hợp tác trong việc khai thác và kiểm soát ở Biển Đông sẽ đem lại lợi ích cho các nước có liên quan và góp phần làm hoà dịu các vấn đề của khu vực.
Những vấn đề về sử dụng tài nguyên trong nông nghiệp cũng rất lớn. Ở miền đồi núi (chiếm phần lớn diện tích lãnh thổ của nhiều nước trong khu vực) nạn phá rừng, đốt nương làm rẫy còn phổ biến, gây ra nạn xói mòn đất, huỷ hoại tài nguyên nông, lâm nghiệp. Mặt khác, việc đảm bảo lương thực, thực phẩm vẫn làm mối quan tâm thường xuyên ở vùng có diện tích đất canh tác hạn chế, nhưng dân số tiếp tục “bùng nổ”.

Điều kiện tự nhiên và nhân lực cho phép nhiều nước trong khu vực trồng các cây công nghiệp quý (cao su, dừa, cọ dầu, cà phê, ca cao…) để xuất khẩu, nhưng mặt khác, cũng đặt các nước đó vào thế cạnh tranh quyết liệt trên thị trường thế giới.

Câu hỏi:
1. Vị trí địa lí của khu vực Đông Nam Á có thuận lợi gì cho sự phát triển kinh tế?
2. Tại sao có thể nói điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên cho phép nhiều nước ở Đông Nam Á phát triển nền kinh tế nhiều ngành?
3. Tại sao việc sử dụng hợp lí tài nguyên của từng nước Đông Nam Á lại đòi hỏi phải có sự hợp tác quốc tế và trong khu vực?
http://www.onthi.com/ly-thuyet/cac-van-de-ve-dk-tu-nhien-va-tn-thien-nhien-d.n.a_775.html