My OperaSự kỳ diệu từ quả chanh
Monday, July 7, 2008 9:38:51 AM
Hiện nay ngoài công dụng là một loại nước giải khát được ưa chuộng, uống nước chanh còn được xem là một liệu pháp bổ sung giúp giải độc, cải thiện thành mạch và hạ huyết áp.
Bên cạnh giá trị của một loại gia vị và nước uống giải khát phổ thông, chanh còn là nguồn quan trọng cung cấp vitamin C và những chất chống oxy hoá thuộc nhóm Flavonoids có chức năng giải độc, bảo vệ thành mạch, tăng cường hệ miễn nhiểm và làm chậm sự lão hoá.
Căn cứ vào giá trị dinh dưỡng và tác dụng dược lý, chanh được tổ chức "Plants for a Future" xếp vào nhóm 54 cây thuốc có giá trị dược liệu cao nhất trong một danh mục gồm hơn 7.300 loài thực vật làm thuốc hoặc làm thức ăn.
Dược tính và công dụng
Hầu hết các bộ phận của cây chanh đều có tác dụng chữa bệnh.
Quả chanh:
Hiện nay ngoài công dụng là một loại nước giải khát được ưa chuộng, uống nước chanh còn được xem là một liệu pháp bổ sung giúp giải độc, cải thiện thành mạch và hạ huyết áp.
Nước vắt của quả chanh là một loại đồ uống có tác dụng giải khát làm cho ta thấy sảng khoái, tỉnh táo nhất, là khi lao động mệt mỏi. Sở dĩ có tác dụng như vậy vì trong nước chanh có chứa axit citric, sinh tố C, sinh tố B1, riboflavin, kali...
Vì vậy những trường hợp bị tiêu chảy mất nước, khi bổ sung nước bằng cách uống, ta nên vắt vào ly nước một ít chanh, 1 thìa đường và 1 ít muối sẽ giúp bệnh nhân đỡ khát và tỉnh táo hơn. Dĩ nhiên nước chanh còn là gia vị của nhiều món ăn hằng ngày.
Về mặt dưỡng sinh phòng bệnh, một số người chủ trương thực hành tiết thực và giải độc định kỳ bằng cách nhịn ăn một ngày mỗi tuần lễ. Trong ngày nhịn ăn chỉ uống nước chanh đường. Uống nước chanh không những giúp việc nhịn ăn được dễ dàng mà còn bổ sung thêm một số sinh tố, khoáng chất cần thiết, lại có thể tăng cường khả năng giải độc cho cơ thể.
Quả chanh non (còn gọi là chanh bao tử hay chanh cốm) làm thuốc trị ho rất hay. Lấy một vài quả thái thành những lát mỏng hấp cách thủy với một chút đường phèn hay mật ong có thể trị các chứng ho khan, ho gió rất tốt, nhất là đối với trẻ nhỏ và người già.
Dịch quả chanh pha với muối, đường là thứ nước uống mát, có tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu, giải khát, chống nôn, phòng viêm nhiễm, làm ra mồ hôi chữa cảm, sốt, bệnh thiếu Vitamin C.
Vỏ quả phơi khô (4- 12g) sắc uống chữa đau bụng, ăn không tiêu. Múi quả ngậm với ít muối, nuốt nước dần dần chữa viêm họng, ho.
Lá chanh
Lá có vị cay ngọt, tính ôn. Chữa cam câm, nhức đầu. Lá chanh dùng riêng hoặc phải hợp với lá bưởi, lá tre, hương nhu, cúc tần (mỗi thứ 30g), bạc hà (20g), sả (2 củ), tỏi (3 nhánh), dùng tươi, cho vào nồi nấu với nước đến sôi, xông cho ra mồ hôi.
Vừa là gia vị, vừa dùng để nấu nước gội đầu hay nấu nước xông khi bị cảm. Lá chanh nấu lấy nước gội đầu vừa sạch gàu, sạch tóc vừa để lại hương thơm quyến rũ. Nồi nước xông nếu thiếu lá chanh thì tác dụng sẽ kém đi nhiều (thành phần nồi nước xông thường có: lá chanh, lá tre, lá chè, tía tô, kinh giới, lương nhúc..., mỗi thứ một nắm tay).
Theo Đông y, lá, rễ và vỏ quả chanh có vị the, đắng, mùi thơm, tính bình có tác dụng tán phong giải nhiệt, hoạt huyết, thông kinh lạc, tiêu đờm, tiêu thực, giảm ho, sơ tiết Can khí.
Phần lá, rễ và vỏ quả thường dùng chữa tức ngực, khó thở, đau hông sườn, ăn kém, hay nôn, sốt rét và các triệu chứng đau mắt, nhức đầu do Can Đởm hoả vượng. Lá chanh tươi có chứa nhiều tinh dầu có tính sát khuẩn, chỉ khái và tiêu đờm nên cũng thường được sử dụng làm nguyên liệu cho nồi xông giải cảm, giải độc.
Lá chanh ( 1 nắm) giã nát, đắp vào rốn. Chữa mụn rò lâu ngày có mủ. Lá chanh, lá quýt rừng hoặc bưởi bung, tinh tre (mỗi thứ 30g), phơi hoặc sấy khô tán bột mịn, rắc hằng ngày có têể chữa bí đái, đầy bụng ở trẻ em.
Vỏ cây chanh: Được coi là một vị thuốc đặc trị đối với trẻ bị ho khan, ho gió kéo dài.
- Cách làm: Cạo lấy phần vỏ xanh bên trong (bỏ đi phần bên ngoài vì có chứa nhiều bụi bẩn), số lượng khoảng 5 - 10gr bỏ vào bát sứ cùng với 5 - 10gr đường phèn và 20 ml nước, hấp cách thủy 15 - 20 phút. Cho trẻ uống nhiều lần trong ngày, mỗi lần từ 1/2 - 1 thìa cà phê (tùy trẻ lớn hay nhỏ).
- Chú ý: Khi cạo vỏ cây chanh không nên cạo sâu vào đến phần gỗ và cũng không nên cạo vòng quanh vì như vậy sẽ làm cho cây bị chết (vì bị cắt đứt nguồn dinh dưỡng).
Chúng ta cũng không nên lấy vỏ chanh theo kiểu "mẹo" của dân gian là sáng sớm, mới ngủ dậy, chưa súc miệng leo vào vườn chanh nhà hàng xóm dùng răng gặm lấy một ít vỏ cây chanh tại phần gốc để dùng. Cách này không tốt bởi cây chanh có rất nhiều gai sẽ gây nguy hiểm cho người lấy vỏ và có thể làm cây chết.
Ngoài ra, chanh cũng dùng để sát trùng hoặc giải độc tại chỗ do trùng thú cắn. Vỏ quả chanh phơi khô có thể dùng để làm thuốc xua đuổi côn trùng, sâu bọ. Nhiều bộ phận của cây chanh được dùng làm thuốc theo kinh nghiệm dân gian.
Rễ chanh
Có vị đắng, tính ôn, được dùng chữa ho: Rễ chanh (10g), vỏ rễ dâu (10g), lá trắc bá (8g). Tất cả thái nhỏ, sao vàng, sắc với 200ml nước còn 50ml, uống làm một lần trong ngày.
Hạt chanh
Có vị đắng, chát, tính bình. Chữa táo bón: Hạt chanh vừa tách ra khỏi múi quả (10-20g) ngâm ngay vào một chén nước nóng trong vài giờ. Chất nước dính bao quanh hạt sẽ nở và tan ra cho một dung dịch đặc nháy, thêm đường, uống làm một lần trong ngày.
Bên cạnh giá trị của một loại gia vị và nước uống giải khát phổ thông, chanh còn là nguồn quan trọng cung cấp vitamin C và những chất chống oxy hoá thuộc nhóm Flavonoids có chức năng giải độc, bảo vệ thành mạch, tăng cường hệ miễn nhiểm và làm chậm sự lão hoá.
Căn cứ vào giá trị dinh dưỡng và tác dụng dược lý, chanh được tổ chức "Plants for a Future" xếp vào nhóm 54 cây thuốc có giá trị dược liệu cao nhất trong một danh mục gồm hơn 7.300 loài thực vật làm thuốc hoặc làm thức ăn.
Dược tính và công dụng
Hầu hết các bộ phận của cây chanh đều có tác dụng chữa bệnh.
Quả chanh:
Hiện nay ngoài công dụng là một loại nước giải khát được ưa chuộng, uống nước chanh còn được xem là một liệu pháp bổ sung giúp giải độc, cải thiện thành mạch và hạ huyết áp.
Nước vắt của quả chanh là một loại đồ uống có tác dụng giải khát làm cho ta thấy sảng khoái, tỉnh táo nhất, là khi lao động mệt mỏi. Sở dĩ có tác dụng như vậy vì trong nước chanh có chứa axit citric, sinh tố C, sinh tố B1, riboflavin, kali...
Vì vậy những trường hợp bị tiêu chảy mất nước, khi bổ sung nước bằng cách uống, ta nên vắt vào ly nước một ít chanh, 1 thìa đường và 1 ít muối sẽ giúp bệnh nhân đỡ khát và tỉnh táo hơn. Dĩ nhiên nước chanh còn là gia vị của nhiều món ăn hằng ngày.
Về mặt dưỡng sinh phòng bệnh, một số người chủ trương thực hành tiết thực và giải độc định kỳ bằng cách nhịn ăn một ngày mỗi tuần lễ. Trong ngày nhịn ăn chỉ uống nước chanh đường. Uống nước chanh không những giúp việc nhịn ăn được dễ dàng mà còn bổ sung thêm một số sinh tố, khoáng chất cần thiết, lại có thể tăng cường khả năng giải độc cho cơ thể.
Quả chanh non (còn gọi là chanh bao tử hay chanh cốm) làm thuốc trị ho rất hay. Lấy một vài quả thái thành những lát mỏng hấp cách thủy với một chút đường phèn hay mật ong có thể trị các chứng ho khan, ho gió rất tốt, nhất là đối với trẻ nhỏ và người già.
Dịch quả chanh pha với muối, đường là thứ nước uống mát, có tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu, giải khát, chống nôn, phòng viêm nhiễm, làm ra mồ hôi chữa cảm, sốt, bệnh thiếu Vitamin C.
Vỏ quả phơi khô (4- 12g) sắc uống chữa đau bụng, ăn không tiêu. Múi quả ngậm với ít muối, nuốt nước dần dần chữa viêm họng, ho.
Lá chanh
Lá có vị cay ngọt, tính ôn. Chữa cam câm, nhức đầu. Lá chanh dùng riêng hoặc phải hợp với lá bưởi, lá tre, hương nhu, cúc tần (mỗi thứ 30g), bạc hà (20g), sả (2 củ), tỏi (3 nhánh), dùng tươi, cho vào nồi nấu với nước đến sôi, xông cho ra mồ hôi.
Vừa là gia vị, vừa dùng để nấu nước gội đầu hay nấu nước xông khi bị cảm. Lá chanh nấu lấy nước gội đầu vừa sạch gàu, sạch tóc vừa để lại hương thơm quyến rũ. Nồi nước xông nếu thiếu lá chanh thì tác dụng sẽ kém đi nhiều (thành phần nồi nước xông thường có: lá chanh, lá tre, lá chè, tía tô, kinh giới, lương nhúc..., mỗi thứ một nắm tay).
Theo Đông y, lá, rễ và vỏ quả chanh có vị the, đắng, mùi thơm, tính bình có tác dụng tán phong giải nhiệt, hoạt huyết, thông kinh lạc, tiêu đờm, tiêu thực, giảm ho, sơ tiết Can khí.
Phần lá, rễ và vỏ quả thường dùng chữa tức ngực, khó thở, đau hông sườn, ăn kém, hay nôn, sốt rét và các triệu chứng đau mắt, nhức đầu do Can Đởm hoả vượng. Lá chanh tươi có chứa nhiều tinh dầu có tính sát khuẩn, chỉ khái và tiêu đờm nên cũng thường được sử dụng làm nguyên liệu cho nồi xông giải cảm, giải độc.
Lá chanh ( 1 nắm) giã nát, đắp vào rốn. Chữa mụn rò lâu ngày có mủ. Lá chanh, lá quýt rừng hoặc bưởi bung, tinh tre (mỗi thứ 30g), phơi hoặc sấy khô tán bột mịn, rắc hằng ngày có têể chữa bí đái, đầy bụng ở trẻ em.
Vỏ cây chanh: Được coi là một vị thuốc đặc trị đối với trẻ bị ho khan, ho gió kéo dài.
- Cách làm: Cạo lấy phần vỏ xanh bên trong (bỏ đi phần bên ngoài vì có chứa nhiều bụi bẩn), số lượng khoảng 5 - 10gr bỏ vào bát sứ cùng với 5 - 10gr đường phèn và 20 ml nước, hấp cách thủy 15 - 20 phút. Cho trẻ uống nhiều lần trong ngày, mỗi lần từ 1/2 - 1 thìa cà phê (tùy trẻ lớn hay nhỏ).
- Chú ý: Khi cạo vỏ cây chanh không nên cạo sâu vào đến phần gỗ và cũng không nên cạo vòng quanh vì như vậy sẽ làm cho cây bị chết (vì bị cắt đứt nguồn dinh dưỡng).
Chúng ta cũng không nên lấy vỏ chanh theo kiểu "mẹo" của dân gian là sáng sớm, mới ngủ dậy, chưa súc miệng leo vào vườn chanh nhà hàng xóm dùng răng gặm lấy một ít vỏ cây chanh tại phần gốc để dùng. Cách này không tốt bởi cây chanh có rất nhiều gai sẽ gây nguy hiểm cho người lấy vỏ và có thể làm cây chết.
Ngoài ra, chanh cũng dùng để sát trùng hoặc giải độc tại chỗ do trùng thú cắn. Vỏ quả chanh phơi khô có thể dùng để làm thuốc xua đuổi côn trùng, sâu bọ. Nhiều bộ phận của cây chanh được dùng làm thuốc theo kinh nghiệm dân gian.
Rễ chanh
Có vị đắng, tính ôn, được dùng chữa ho: Rễ chanh (10g), vỏ rễ dâu (10g), lá trắc bá (8g). Tất cả thái nhỏ, sao vàng, sắc với 200ml nước còn 50ml, uống làm một lần trong ngày.
Hạt chanh
Có vị đắng, chát, tính bình. Chữa táo bón: Hạt chanh vừa tách ra khỏi múi quả (10-20g) ngâm ngay vào một chén nước nóng trong vài giờ. Chất nước dính bao quanh hạt sẽ nở và tan ra cho một dung dịch đặc nháy, thêm đường, uống làm một lần trong ngày.
