We move in silence...

@chillhiro

Thỉnh thoảng, tôi lại muốn nói về vai trò của văn chương nói chung và viết lách nói riêng trong cuộc sống của mình.

Vì qua ngần ấy thời gian, trong rất nhiều thứ đã và vẫn đang thay đổi, thì như một phép màu, hai điều đó vẫn còn lại trong tôi, vẹn nguyên như từ thuở ban đầu.

Và cũng vì một lẽ đơn giản khác, trong lòng tôi chưa bao giờ thôi nghĩ bản thân mình là một người viết, dù theo thời gian và tuổi tác dần tăng, mọi thứ cũng ngày càng trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Kết bạn, tâm tình, chia buồn sẻ vui, sự tập trung, khả năng đọc, thói quen suy ngẫm và ở một mình, khóc, sống tử tế, nói ít làm nhiều,... Dĩ nhiên, ‘viết văn’ cũng là một trong số đó.



Nói về văn chương.

Cho đến giờ, tôi có thể khẳng định bản thân mình là một kẻ theo đạo-Paustovsky. Tôi yêu mọi câu viết của ông bác nhà văn đáng mến này, những dòng văn khỏe khoắn, biết soi vào những điểm sáng nhỏ nhất và không hề lãng quên những điều giản đơn cũ kỹ vẫn hiện diện hàng ngày trong cuộc sống của chúng ta. Paustovsky đối với tôi giống như một Ông Thần Thiện luôn xuất hiện bất cứ lúc nào tôi cần. Những lúc trống rỗng nhất, đọc văn ông, tôi thấy mình như được tiếp thêm sức mạnh. Ông khiến tôi muốn viết, muốn đến tột cùng, tựa như đó chính là niềm khao khát sau cùng mà tôi còn biết đến. Dù rằng có một sự thật hiển nhiên là những gì tôi viết ra sau đó đều rất khác ông, về hình thức, về nội dung, về tất cả mọi thứ.

Dần dà, trong những buổi chiều ngồi nhâm nhi từng chương một trong cuốn Một mình với mùa thu, tôi đã hiểu ra điều quan trọng nhất mình tìm thấy ở nhà văn này là gì. Đó không phải là những cách thức để cho ra đời một truyện ngắn hay, hoặc phác thảo sơ bộ của một tác phẩm dài kỳ, hay vai trò của những nhân vật chính, phụ nên như thế nào mới phải trong câu chuyện của chúng ta. Đó cũng không phải là sự thán phục trước một người am tường ngôn từ và sử dụng chúng khéo léo đến độ luôn luôn chạm được vào lòng ta. Hay cảm giác ngưỡng mộ tuyệt vời trước cảnh trí thiên nhiên Nga qua những gì văn, thơ ca ngợi. Mà đơn giản hơn rất nhiều, chỉ là sự say mê và tình yêu Paustovsky dành cho văn chương và cuộc đời này, tưởng như đã xuyên qua khoảng cách xa vời vợi của thời gian và địa lý, vượt cả trở ngại lớn lao về tiếng nói và ngôn từ, mà truyền lại cho tôi.

Hãy hình dung ra một luồng sáng vàng rực lao vun vút từ thế kỷ 19 cho đến thế kỷ 20, từ Liên bang Nga xa xôi sang tận Việt Nam nhiệt đới gió mùa, từ một ông bác ngoài lục tuần đến một thiếu nữ tuổi 23.

Nếu nó khiến bạn thấy kỳ khôi quá đỗi thì tôi sẽ đổ một phần lỗi này cho Paustovsky, vì ông viết sao mà tha thiết quá, vì lòng yêu mến và niềm tin tưởng của ông sao mà vô tư và sáng ngời quá, nên tin rằng những ai lỡ say mê ông cũng sẽ có chung cảm nhận này như tôi, cứ luôn cảm thấy có một ánh mắt chân thành, trìu mến và lãng đãng hiện diện xuyên suốt qua các trang văn, nhìn theo ta, dõi theo ta, có lúc lại ngập ngừng nửa như muốn nói ra, như gửi gắm, như nhắn nhủ, rằng, hãy kế thừa tình yêu ấy của ông.

Những rung động bỗng dễ dàng xảy ra hơn bao giờ hết. Những cảm xúc tưởng đã ngủ quên giờ lại được đánh thức một cách dễ dàng. Và vẻ đẹp giản dị trong ngôn ngữ của chúng ta, sao cứ khiến tôi sung sướng đến run rẩy vì đã có cơ hội được đọc những dòng văn thể hiện tuyệt vời vẻ đẹp ấy. Một phần ba thời gian trong cuộc đời chúng ta là dành cho giấc ngủ. Nhưng phân nửa niềm vui sướng trong cuộc sống này, chính văn chương đã mang lại cho tôi. Nó khiến cuộc sống của tôi trở nên thi vị theo từng giai đoạn. Đời sống nội tâm của một đứa con gái hơn 20 tuổi cũng từ non nớt, nông nổi dần trưởng thành và chín chắn hơn. Và có một điều lạ lùng là càng đọc sách lâu năm, càng gắn bó với văn chương theo nhiều khía cạnh, đọc càng nhiều tác phẩm và nhà văn, tôi lại càng nhận ra điểm chung duy nhất, cội nguồn gốc rễ của tất cả sự sáng tạo thần kỳ và tưởng tượng bay bổng kia, không đâu khác hơn ngoài cuộc sống. Điều đó cũng có nghĩa, càng đọc văn, càng yêu văn, tư tưởng sống của tôi lại càng gắn liền với thực tại hơn cả.

Song đó lại không phải là cuộc sống thực tại khô khan và tẻ nhạt bình thường mà rất nhiều người - trẻ lẫn không trẻ - đều luôn kêu ca, than vãn khi mở miệng nói về. Mặt họ trở nên rầu rĩ, ánh mắt cũng mờ mịt xa xăm, hai tay hết vòng ra sau gáy lại đấm liên tục vào vai vì mệt mỏi, còn miệng thì mở ra rồi ngậm lại mãi mà lời nói ra vẫn chưa được tròn câu. Không, thực tại của tôi không phải như vậy và con người đang-còn-trẻ của tôi cũng chẳng hề giống họ một chút nào. Thực tại của tôi vẫn luôn trung thành và tôn trọng tất cả những điều lành và điều dữ nó đang chứa đựng, nhưng có một thứ tình cảm dịu dàng và vị tha nào đó, đã giúp tôi chung sống tốt lành với mọi điều đang diễn ra.

Sự thật là tôi nghĩ mình có thể chịu được mọi thứ, chỉ cần mỗi ngày được ngồi đọc sách vào buổi chiều, mỗi sáng thức dậy sớm và chạy bộ cho đến khi cả người vã đầy mồ hôi, mỗi tối quây quần bên mâm cơm cùng ba mẹ, và sáng chủ nhật hàng tuần cùng em gái đến nhà thờ. Sau khi loại bỏ đi những mối bận tâm không cần thiết, những thú vui chỉ thuộc về tuổi trẻ và kẻ dư dả thời gian, những đám đông ồn ào và luôn phải chạy theo xu hướng, cuộc sống của tôi chỉ còn lại những điều bình thường như thế. Nhưng với tôi, nhờ có sự góp mặt của văn chương, nhờ vào hương thơm nhẹ nhàng tỏa ra từ những trang sách cũ, mà đã trở nên đáng trân quý biết là bao.

Những rung cảm mãnh liệt và sâu xa nhất trong tâm thức tôi, chỉ được mở ra trọn vẹn và hoàn toàn nhất, với văn chương mà thôi.




Một kẻ thích đọc.

Và cảm thấy văn chương là một trong điều đẹp đẽ nhất trên đời này, dĩ nhiên sẽ viết và còn đau đầu nhiều vì cái sự viết lách ấy, dù chỉ là không chuyên, dù chỉ để thỏa mãn và an ủi bản thân mà thôi. Tôi cũng không phải là ngoại lệ.

Mỗi khi viết ra một điều gì đó, chỉ cần là một người viết có tâm, sẽ luôn có một sự trăn trở đi kèm theo. Cho đến khi câu chuyện hoàn thành, nỗi trăn trở ấy vẫn không hề mất đi mà ngược lại, chỉ càng mạnh mẽ thêm hơn. Có bao nhiêu điều muốn nói, bao nhiêu chuyện để kể nhưng không sao tìm ra được cách thức và ngôn từ thích hợp. Thế là, ta đâm ra giận sự vụng về của bản thân, hờn nỗi thiếu kém tài năng của chính mình, nhưng sau cùng lại nhanh chóng quên đi tất cả ngay khi ý tưởng về một câu chuyện mới vừa nảy ra.

Điều tôi thích nhất ở internet là một người có thể được gọi bằng nhiều cái tên khác nhau. Tương tự như thế, trong văn chương, là một kẻ có thể sống qua nhiều cuộc đời khác biệt.

Chính cảm giác đó khiến tôi say mê, một sự say mê không thể nào lý giải. Giãi bày những tâm tư trong lòng, đi đến những nơi chốn yêu thích, gặp gỡ mọi con người thú vị và đáng mến trong cuộc sống này, trao cho nhau những tình cảm chân thành và trong sáng nhất, vẽ nên những giấc mơ muôn màu, dệt nên những ngày xanh nắng ấm.

Tôi quả thật đã viết vì những điều như thế, và vẫn chỉ muốn viết vì những điều như thế.

Thời gian khi viết là thời gian tâm hồn đủ đầy nhất. Cuộc sống khi viết là cuộc sống rộng mở và bao la nhất. Và con người khi viết là con người tử tế và trong lành biết bao.

Thời gian gần đây, tôi ít khi viết blog. Không phải vì không có gì để viết, mà chỉ vì muốn lắng lòng, muốn gom góp cảm xúc, muốn nhìn lại mọi thứ, muốn viết ra những thứ có dáng hình rõ ràng, có bắt đầu và kết thúc, có ánh sáng hiện ra sau khi đêm dài qua đi, chứ không muốn cứ tiếp tục mài mòn mình, bằng những vụn vặt rất miên man và mê mải.



Chuyện liên quan đến bạn đọc.

Từng có một bạn đọc – có lẽ là bé tuổi hơn tôi - bảo rằng thích Phương lúc trước hơn là Phương bây giờ. Một bạn đọc khác đã yêu quý Hồng tươi đủ nhiều để mang nó về blog và giới thiệu với bạn bè. Và câu nói đó đã xuất hiện trong một hoàn cảnh như thế đấy, bên dưới Hồng tươi, một câu chuyện ngắn nói về cậu bé Phả không có cha và người mẹ tên Mùi cứ mãi đi tìm một khu vườn thuộc về tuổi thanh xuân.

Khi đọc được lời phàn nàn đó, đầu tiên tôi chỉ thấy lạ lùng. Vì tôi thật tình không rõ "Phương lúc trước" là thế nào và "Phương bây giờ" là người ra sao? Giữa hai con người – cùng là tôi đó – có gì khác nhau sao? Đã có chuyện gì xảy ra mà tôi chưa được biết chăng, dù là với chính bản thân tôi?

Về sau, tôi lại trộm nghĩ, người bạn đọc đó đã dùng từ sai mất rồi, hoặc là quá ngắn gọn đến mức khiến người khác phải hiểu sai ý. Lẽ ra bạn ấy phải nói rằng, thích những tác phẩm lúc trước hơn là bây giờ của Phương. Nếu nói như thế, không phải sẽ rõ ràng và hợp lý hơn sao?

Vì rằng câu chuyện dẫu có một đời sống riêng thì vẫn là một vật thể chết, còn người viết, dẫu là một cô gái 20 hay cụ ông ở tuổi thập bát lai hy, vẫn cứ là một con người đang-sống với nhịp tim đập qua từng giờ, từng phút lại mỗi khác nhau.

Vì rằng câu chuyện có thể đứng lại mãi mãi ở thời khắc nó được sinh ra nhưng người viết thì còn cả một con đường dài đầy mệt nhọc để đi về phía trước. Tôi bây giờ rất khác với tôi tuổi 15, câu chuyện của năm nay cũng không còn dáng hình của năm trước nữa, dù cô gái viết ra chúng vẫn ở nguyên nơi đấy, nụ cười và ánh mắt vẫn như xưa.

Và còn vì rằng mỗi người viết đều sẽ có một đối tượng người đọc rất khác nhau, và theo thời gian, nhiều người trong số đấy sẽ bỏ đi và những người mới sẽ thay vào. Người viết tin vào con đường mình đã chọn, còn người đọc thì chung tình với tác phẩm mình đã yêu. Thế nên, người đọc tạm thời, người đọc trên từng chặng đường dẫu rất nhiều nhưng mấy ai dễ theo ta đến dài lâu? Văn chương, viết lách, chữ nghĩa đến cuối cùng vẫn là con đường lấy cô đơn và sáng tạo làm bạn, trong mệt nhoài lại đong đầy sướng vui, có nói thế nào cũng không từ bỏ được. Nghĩ lại thì cũng không khác với chạy bộ là bao, đặc biệt là ở điểm chỉ có thể tiến chứ không được phép lùi.

Tôi vẫn chưa mường tượng ra được cuộc sống 10 năm, 20 năm sau của mình là như thế nào. Tôi sẽ vẫn ở đây, tìm niềm vui trong viết lách, khi đau đớn lại tìm về tình thân để được chữa lành, và vẫn một mực tin rằng cuộc đời này tuy buồn nhưng đẹp lắm?

Thật khó khăn khi phải hình dung ra và nói về những điều mình không thể chắc chắn. Chỉ biết rằng bây giờ, ngay lúc này đây, ở cái tuổi 23 đã qua gần nửa chặng đường và 1/3 cuộc đời 60 năm ôi đẹp quá cũng đã trôi xa mất rồi, tôi lấy làm sung sướng vì mình đã được sống và đã được biết đến văn chương. Tôi cũng lấy làm sung sướng vì rằng tiếng Việt thân yêu, ngôn ngữ mẹ đẻ thân yêu của tôi sao mà giàu đẹp và sáng trong đến thế. Và tôi lấy làm sung sướng hơn nữa vì rằng trong một ngày dài 24 tiếng, sau những bận rộn, lo toan, trách nhiệm, thời gian tôi có vẫn thư thả dôi ra, đủ để tôi có thể ngồi xuống, nắn nót trên giấy hoặc gõ tay trên bàn phím, những câu, những chữ, những đoạn, những dòng, nguyên sơ nhất và rực rỡ nhất, từ tận đáy lòng tôi.

Như một người bạn thân yêu đã có lần nhắn nhủ, dù thế nào cũng sẽ luôn dõi theo tôi.

Thật lòng, tôi cũng muốn bản thân mình bớt ngượng ngùng đi và đủ tự tin để đáp lại: mong bạn, hãy luôn luôn, dõi theo mình.

Khách sạn tôi ở có tên 19/4.

Ấn tượng đầu tiên là có khá nhiều cầu thang. Sau nữa là nằm ở một con đường trung tâm của thành phố Phan Thiết, Từ Văn Tư.

Lúc đi nhận phòng, leo lên 2 tầng lầu bằng cầu thang bộ. Nền lát đá hoa cương sạch sẽ dù có hơi lạnh lẽo. Các tầng lầu xây theo kiến trúc hình chữ nhật xếp chồng lên nhau, nhờ thế dôi ra một khoảng trống lộ thiên chứa đầy ánh sáng mặt trời, là sân khấu dành riêng cho một hòn non bộ khổng lồ rất có tính biểu trưng đặt ngay gian tiền sảnh. Từ bất cứ phòng nào đẩy cửa bước ra, cũng có thể nhìn thấy ngay khối bonsai đẹp đẽ ấy.

Hôm chúng tôi đến Phan Thiết, trời không có nắng. Quang cảnh của thành phố được một lớp sương mờ giăng phủ. Mọi thứ có vẻ trở nên mơ hồ và dịu vợi hơn. Những quả núi xanh xa bí ẩn đến nghẹt thở. Chúng liên tục ẩn hiện sau những tàng cây, mái nhà, cột ăngten, cánh đồng, im lặng chạy theo chúng tôi. Lúc xe ngừng ở khu du lịch Suối Cát, mua 2 quả quýt da xanh, lên xe chỉ bóc vỏ ra ngửi. Người hướng dẫn viên của công ty du lịch bảo rằng đó là một trong những cách hữu hiệu trị chứng say xe.

Giống như một đứa dở hơi lúc nào cũng có hành động bảo vệ bản thân, tôi mang theo trong chuyến đi này những thứ quan trọng nhất đối với tinh thần. Quyển sổ dày chỉ để ghi lại những gì đã nhìn thấy, lá thư của bạn thân yêu, chiếc tách sứ màu đỏ rực ủ nồng hương cà phê mỗi khi đêm xuống, và quyển Đảo Tường Vy rất mỏng của An. Có lúc cảm thấy, những thứ thật sự cần thiết cho một chuyến đi xa chỉ như thế mà thôi. Nhưng thực tại với vẻ đẹp ngỡ ngàng luôn đánh bay mọi mộng tưởng huy hoàng. Sau khi đã tỉnh táo hơn, vẫn phải nhét đầy ba lô quần áo và các vật dụng cá nhân.

Ở bàn viết trong phòng khách sạn, nhân lúc bạn cùng phòng tắm sớm, ngồi viết một lá thư dài ở bàn trà bên ngoài ban công. Từ chỗ ngồi có thể nhìn thấy một phần thành phố chìm trong sương gió, hoang liêu vô cùng. Đồi núi là phông nền vĩ đại nhất, khiến những gì bày ra trước mắt ta kiêu hãnh đến tận cùng. Và cũng cô độc đến tận cùng.

Lá thư viết trên giấy trắng kẻ ngang, vào lúc 1 giờ trưa của một ngày tháng 11 năm 2008, ở một nơi cách xa Sài Gòn hơn 200 cây số đường xe đi. Lá thư như mọi khi vẫn mở đầu bằng lời chào thương mến nhất, sau lại kéo dài ra mãi bởi những nỗi tâm tình miên man. Sau nữa, đã biến mất trước khi kịp hoàn thành, kịp gửi đi, kịp quay ngược chặng đường 200 cây số ban đầu để đến tay một cô gái giữa muôn vàn cô gái nơi Sài thành phồn hoa ấy.

Tất cả những gì còn lại, chỉ là nỗi băn khoăn vô hạn của tôi về cánh cửa để mở và những cơn gió không ngừng tuôn xuống từ những ngọn núi cao.

Điều đầu tiên và dễ nhận thấy nhất khi đạp tuyết trở về blog sau một thời gian dài đi vắng là chức năng căn lề cho video của Opera đã được cải thiện hơn nhiều so với trước kia. Ít ra thì giờ đây ta đã có thể bê một clip bên Youtube về đây và đặt nó ở bất cứ vị trí nào ta thích. Trái, phải, hoặc là giữa.

Và phát hiện này gây cho tôi đủ nhiều thích thú để đi dạo một vòng quanh blog, xem xem những video ấy liệu có gì khác đi, khi chúng đã được đặt đàng hoàng ngay ngắn ở giữa entry chứ không phải nép suốt vào lề trái trong một thời gian dài như trước?



Khung sidebar phía bên phải blog cũng vừa xuất hiện một dòng tin RSS lạ trong thời gian qua. Dòng tin ấy liên kết trực tiếp với những cập nhật mới nhất bên trang viết wordpress của tôi. Nhìn đơn giản như thế thôi nhưng tôi đã phải khốn khổ nhiều với nó. Cả Y Vờ nữa chứ. Tôi nghĩ, nếu có hội "Những người mê đắm Opera" thì hai đứa chúng tôi xứng đáng được liệt tên đầu tiên vào danh sách. Sự mê đắm bắt nguồn từ cảm giác an toàn rất cá nhân. Sự mê đắm đã dần trở thành chìm đắm. Nó cũng giống như một vùng nước sâu tuy riêng biệt nhưng không tách rời với thế giới bên ngoài. Qua lớp nước trong suốt chứa đầy những sinh vật phù du trôi nổi, chúng ta vẫn cùng nhau nhìn thấy, và hiểu ra nhiều điều.



Ánh sao xanh đang rơi, tiếng ai hát giữa cánh đồng, gió chiều mang mùi thơm rạ cháy.

Ngước mặt nhìn trời, không phải vì muốn tìm lại những ngày qua tháng mất,

mà chỉ mong thấy được lòng mình,
rộng trải, thênh thang, nguyên lành.

Tháng 6 năm 2006, blog này được tạo ra ở Opera. Tính đến tháng 6 năm nay, cũng đã tròn 5 năm.

5 năm, nhân lên với 365 ngày sẽ cho ra một chuỗi thời gian dài đăng đẵng. Nhưng là kẻ trong cuộc, ở cột mốc 5 năm sau nhìn lại khoảnh khắc bắt đầu ở 5 năm trước, bằng cách lần giở những trang blog, cảm giác của tôi cũng giống như xem lại một quyển album cũ. Có những nụ cười ngây ngô, có những mất mát ngọt ngào, có ánh nắng của buổi sớm, có sao rơi trong đêm khuya.

Giống như chiếc máy chụp ảnh sticker vẫn được đám đông yêu thích vì muôn vàn phông nền tự chọn, trang blog này, là nơi trình diễn của riêng tôi.

梦不回，这西湖


Nhiều năm trước, còn chưa từng đi đến Hàng Châu, nhưng tôi đã nhiều lần nằm mộng thấy Tây Hồ.

Sau này đến Tây Hồ, mới hay cảnh trong mơ và cảnh đời thực chẳng hề giống nhau.

Sau nữa, lại mơ thấy Tây Hồ, lần này lại là một cảnh tượng khác.

Như vậy, trong lòng tôi Tây Hồ có đến ba dáng vẻ khác nhau: thứ nhất là mơ thấy khi chưa đi đến, thứ hai là cảnh thật đời thật, và cuối cùng là cảnh mơ thấy sau khi đã đi đến tận nơi.

Rốt cuộc, đâu mới là Tây Hồ, tôi thật sự không rõ.

Cũng có thế, lời giải đáp cho băn khoăn này của tôi cũng như lời giải đáp cho mọi băn khoăn khác của chúng ta, vốn đều không tồn tại, chỉ là hư vô mà thôi. Khi chúng ta đến gần nhất chân tướng của một sự việc, cũng là lúc ta cách xa nó hơn bao giờ hết.







Từ Bạch đê, Tô đê, Đoạn kiều, đến Cô sơn, Ngô sơn, Phong Ba đình; rồi Bảo Lục tháp, Lôi Phong tháp, Lục Hòa tháp, Tây Linh Ấn Xã, đến Miếu Nhạc, Tam Đàm Ánh Nguyệt, Bình Hồ Thu Nguyệt. Nghe đến tên mười danh lam thắng cảnh ấy của Tây Hồ, nhiều người sẽ liên tưởng ngay đến văn thơ nhiều đời trước. Từ bé tôi cũng thế, chỉ được nghe kể thôi đã luôn ao ước có ngày được đến với nơi đây.

Bạn có thể bảo rằng Tây Hồ chẳng qua chỉ là một hồ nước, bất quá xung quanh còn có thêm vài tòa đình đài lầu các bắt mắt người xem.

Nhưng với tôi mà nói, Tây Hồ giống như một giấc mộng con, lúc nào cũng vương vấn ở trong lòng, chỉ chực khi tôi lơ đãng, lại hiện ra và quyến dụ không thôi.

Trong cảm nhận của tôi, trong lòng Tây Hồ ẩn giấu một nỗi buồn man mác. Ví như chữ Tây (西) trong Tây Hồ, là một chữ ít nét cô đơn. Những chữ khác khi ghép vào với nó đều tự nhiên sinh ra một ý tứ buồn bã muộn phiền, khoảng trống trong lòng chữ Tây chứa đầy gió, sự thê lương vì thế bị giấu đi, chỉ còn hiện ra những nét hoang vắng mơ hồ.

Chung quy lại cũng bởi vì phong cảnh ở nơi đây như thế, cùng với những truyền thuyết nhân sinh mang đầy tính chất phong tình oán hận đã từng diễn ra ở chốn này, mà đã tạo nên một Tây Hồ với những câu chuyện chỉ quẩn quanh mấy nỗi "Cầu nối cầu, cầu dài không thật dài, núi Đơn Côi mà chẳng đơn côi, thương tình không thương tâm", phảng phất như mặt hồ khói nước mông lung kia, khiến cho lòng người mãi hoài nhớ tâm tình năm xưa.

Đó là những tàn dư trong giấc mộng của tôi về Tây Hồ, mộng ấy, qua rất nhiều năm vẫn gián đoạn không thành.


Lần đầu tiên đi ngắm Tây Hồ là trong một chuyến hành trình dài đầy khổ sở, cuối cùng khi đến được Hàng Châu, trên mặt đã nhuốm đầy phong sương, tinh thần mệt mỏi rã rời, chẳng còn thiết tha du ngoạn nơi nào khác ngoài việc một mình đứng ở Tô đê, ngắm mặt trời lặn thong dong về phía trời Tây.

Thái Thú Hàng Châu Tô Thức khi xưa vẫn chưa có danh là Đông Pha cư sĩ, đã cho khơi Tây Hồ lấy nước tưới ruộng giúp dân, đất đào lên được dùng đắp thành một cái đê mà về sau sáng sớm mỗi ngày ông đều đến đó tản bộ. Cách đó không xa, là nhịp cầu nơi Bạch nương tử từng đứng che ô đã tình cờ gặp gỡ chàng Hứa Tiên năm nào. Xa hơn nữa, như có thể thấy được Tô Tiểu Tiểu ôm trọn hết thảy bi thương ngồi xe du bích(*) quyết tuyệt rời khỏi thế giới này.[1]

Úc Đạt Phu nói: tôi cho rằng trên thế gian này không có nơi đâu đẹp bằng, yên tĩnh bằng, dễ đi vào lòng người bằng, cảnh thu tàn trên Tây Hồ.

Lúc Úc Đạt Phu nói ra những lời này, cũng là vào tiết này trong năm, nhưng đã cách đây 80 năm về trước. Dãy dãy núi xanh bao quanh Tây Hồ, lá chết ngả vàng như mơ, từ xa nhìn lại cây lá như đang vươn chồi trong một mùa tái sinh mới. Lúc này, ánh tà dương chẳng còn dọa dẫm được ai, nhưng bóng nắng cuối ngày lại khiến mọi thứ trở nên đáng mến hơn rất nhiều. Những tia nắng cuối cùng còn sót lại lướt chầm chậm qua gương mặt phố núi rồi biến mất. Bên bờ hồ, cây lá dập dờn, gió gợn sóng biếc, núi xanh nơi xa xa như hòa làm một với vùng sơn khê heo hút, dòng nước gần bờ đã nhuộm thành màu đỏ quạch như gương mặt kẻ say, sóng bạc lấp loáng sáng.

Giọng nói từ ngàn xưa đang vọng về, thời gian của ngàn đời vẫn đang trôi mãi.

Phóng mắt ra khắp mặt hồ, như nhìn thấy hai hòn đảo Nguyễn Công Đông và Tiểu Doanh Châu sóng vai nhau đứng giữa trời chiều, cảnh mông lung như thực như hư. Có thể nhìn thấy xa xa, nhịp cầu uốn cong duyên dáng nằm bên trên sóng nước mênh mông, liễu thướt tha buông mình trong gió, soi bóng xuống mặt hồ phẳng lặng như gương. Gần đó, đám sen mùa hạ đã úa tàn rã rượi, chỉ còn sót lại vài cánh mỏng màu hồng nhạt, nổi lên giữa quang cảnh điêu tàn xung quanh, mang theo một vẻ đẹp gần như lãnh đạm.

Dương Vạn Lý từng ở bên hồ hát tiễn khách rằng "Tiếp thiên liên diệp vô cùng bích" (Liền trời sắc lá xanh xanh ngắt)[2]. Chỉ một mình ông ngồi đó ngân nga, tư thế điềm nhiên như chứa cả dáng núi bóng mây, đóa hoa sen vươn cao giữa Tây Hồ năm ấy dường như cũng tỏa ra ánh huyền hoặc sống động hệt như thần thái của ông. Nước gợn hết đợt này đến đợt khác, quang cảnh Tây Hồ nhờ có chúng mà sinh động hơn vài phần.

"Đến bờ xin người nhớ ngoảnh lại, tiên cảnh Bồng Lai giữa trùng khơi."

Nhớ đến một câu thơ của Bạch Cư Dị, tôi cũng học theo đó mà ngoái đầu nhìn về phía Cô sơn, núi vẫn xanh như trước, gối đầu lên sóng nước Tây Hồ mà chìm vào giấc ngủ say, trăm năm cũng chưa từng biến chuyển. Bạch Cư Dị, khi đứng bên bờ Tây Hồ khi ấy, trong lòng có thầm thở than cho sự đối lập giữa vĩnh hằng của nước non và khoảnh khắc ngắn ngủi của đời người, giống như tôi?

Đầu cùng của Tô Đê, chính là cảnh nắng chiều Lôi Phong nức tiếng gần xa: tòa tháp cao cao, sừng sững in bóng giữa nền trời, chừng như chạm được đến cả những tầng mây tía trên cao. Núi non trùng trùng điệp điệp, dáng núi gần xa khó phân, đậm nhạt khó biết. Mặt hồ phẳng lặng phía dưới như cũng chìm trong một sắc vàng rực rỡ, ánh sáng chao trên đầu con sóng, dập dềnh mãi không ngừng.

Tôi ngắm đến thảng thốt, cảnh đẹp say lòng nhưng lại không thể chạm vào, khiến người không khỏi cảm khái. Gió hồ lướt qua, liễu mảnh reo lên xào xạc. Tòa bảo tháp Lôi Phong đó, rất lâu rất lâu về trước từng là nơi giam hãm một con xà yêu có tu vi ngàn năm.

Thiếp tu hành suốt năm trăm năm, chỉ vì một cuộc tao ngộ bên cầu, cùng người.

Thành Hàng Châu phía đối diện xa như núi gần tựa nước, hư huyễn chẳng khác nào ảo ảnh thế gian. Thực ra, phải đi đến nơi đâu mới là cuộc sống của hiện thực, lẽ nào, lẽ nào, đây là Tây Hồ trong giấc mộng của tôi sao?


Lần thứ hai đến Tây Hồ, là một buổi tối có trăng sau mưa, theo lời hẹn của chúng bạn đến Lãng Văn Oanh uống trà.

Hai bên bờ Bạch Đê liễu rủ như khói, dọc theo bên hồ, nơi nơi đều là sóng nước mênh mang, mỗi bước chân đi cũng giống như đang đầm mình trong nước. Nhìn khắp xung quanh, một vùng nước non bao la bát ngát, vài hòn đảo xanh tươi um tùm, một chiếc thuyền hoa lênh đênh giữa dòng, dáng núi bất động trong đêm tối, Lục Hòa Tháp và Lôi Phong Tháp đối mặt nhìn nhau.

Những cụm núi bao quanh bốn phía, mặt giữa là một ngọn núi lớn án ngữ. Núi cũng không cao lắm, nhưng tầng tầng lớp lớp, có gần có xa, sắc xanh ban ngày của Tây Hồ lúc này đã biến thành một vùng thẳm xanh dịu dặt, đâu đâu cũng thấy, sóng nước lượn lờ khoảng mông mông.

Gió đêm thổi lạnh khiến tôi bỗng chốc rơi vào suy tư, suy tư của tôi cũng giống như dòng nước, chìm nổi, giao nhau, tự do, quấn quýt. Tây Hồ là cố hương lý tưởng trong lòng chúng văn nhân xưa nay. Trăm nghìn năm trôi qua, họ vẫn có thể cảm tác ra bao áng văn thơ ca ngợi nơi này, ngẩn ngơ đứng ở bên hồ, ánh mắt say mê như có sóng. Chỉ cần đến được Tây Hồ, dù sau đó rồi cũng sẽ đi, đối với chính mình vẫn là một niềm an ủi. Thân phận, tiền tài, công danh, những thứ đó đã không còn quan trọng nữa. Chỉ có lý tưởng và mộng tưởng đang lẳng lặng dệt nên trong lòng kia, mới khiến họ thanh thản, sướng vui.

Một chiếc thuyền nhỏ chầm chậm lướt qua, cắt ánh trăng bạc trên mặt hồ thành muôn ngàn mảnh vỡ. Tất cả mộng tưởng trong văn hóa Trung Hoa của chúng tôi, có lúc bấp bênh, có khi chán nản, đều được chiếc thuyền ấy chở trên lưng.

Tây Hồ từ đó về sau, tơ liễu phiêu phiêu, gió mát mị người, sóng nối sóng, bóng lồng bóng, tiếng tiêu như phượng hoàng than khóc, quan to quý nhân mắt nhập nhèm chìm trong say sưa, văn nhân dùng thơ văn tán thưởng, ca kỹ xiêm áo điệu đàng ngày đêm ca múa. Ở nơi đây, giết chóc và ca vũ không thể cùng tồn tại, mọi thứ đều như một giấc mộng yên vui, cực lạc nhân gian. Thời thế nhiễu nhương, kẻ khôn ngoan hết thảy đều náu mình, cảnh chém giết đao quang kiếm ảnh nơi phương Bắc xa xôi ngày càng mờ nhạt đi trong trí nhớ con người. Từ khi đó, Tây Hồ trong dòng chảy thời gian đã luôn hiện lên như một hình ảnh thanh tú phong nhã, một nơi chốn an nhàn tươi vui, có ý tứ minh thiện, nhưng cũng trống rỗng và thanh nhàn.

Hồ nước ơi, hồ nước ơi, một ngàn năm tiêu dao, tới khi nào mi mới có thể dừng lại?

Sự xuất hiện của Tây Hồ có thể so với những dòng tuyệt cú của Tây Tử. Nhận ra điều đó, Tây Hồ bắt đầu ước hẹn, quyến rũ, bày ra tất cả sắc vóc, phô ra sắc xanh miên man, còn cả cả những tình yêu say đắm não lòng.

Tây Hồ là nơi để lại cho đời nay nhiều chuyện kể hơn bất cứ nơi nào khác. Những nữ tử dung nhan thanh tao tú lệ, những nam nhân ánh mắt như sương sa khiến người xuyến xao. Theo thời gian, sau thời của Tô Tiểu Tiểu và Chu Thục Trinh, vẫn còn có nhưng người con gái khác, như Bạch nương tử, Đỗ Thập Nương, Chúc Anh Đài, nhiều hơn thế nữa là những cô gái chẳng lưu lại tên tuổi cho đời. Các nàng tự mình thương mình, lẻ loi vời vợi. Tạo hóa ban cho các nàng những số kiếp hồng nhan bạc mệnh, Tây Hồ lại nhờ đó mà góp dày tình cảm nhân sinh, từ một quang cảnh non xanh nước biếc vô tư vô lự cũng dần dần cũng trĩu nặng tâm tư như một con người. Các nàng như hoa xuân từ từ héo rũ, người mất, tiếng cũng chẳng còn.

Lúc thưởng trà ở Văn Oanh các, không biết mưa lại rơi xuống từ khi nào.

Ngoài cửa sổ ngoài tiếng mưa vẫn chỉ có tiếng mưa, tí tách tí tách, rơi mãi không ngừng, khiến mắt cay, khiến lòng đau, khiến tâm xót xa, tình lưu luyến. Vào lúc này, đã không còn trông thấy được điều gì nữa, nhưng đồng thời lại có cảm giác như thấu suốt tất cả. Tựa như trước mắt là khung trời trống rỗng ngoài cửa sổ phía Tây, nơi những tình cảm dịu dàng đã dệt thành tơ mỏng chăng ngang khắp trời, một chiếc kéo vô hình cứ cắt mãi, những đoạn tơ tình đứt lìa rồi lại sinh ra.

Một khoảnh khắc ấy, hồn phi phách tán, ái hận khôn nguôi.

Đột nhiên nhớ tới một vị văn nhân nào đó đã từng nói qua, một tòa thành luôn cần có một người canh gác, giống như một chiếc đồng hồ cổ ở quảng trường những thành phố lớn ngày nay hay một tiếng trống báo canh thời xưa vẫn có, mỗi khắc mỗi giây đều lên tiếng nhắc nhở chúng ta phải biết trân trọng thời gian của mình, phải biết sống sao cho đáng. Điều Tây Hồ nhắc cho chúng ta nhớ đến không phải chỉ có mỗi Hàng Châu, mà còn có cả một chiều sâu văn hóa của Trung Quốc. Khi suy nghĩ ấy vừa nhen lên trong lòng tôi, thì Tây Hồ cũng đã bắt đầu trở nên lớn lao hơn, xa cách hơn, mờ ảo hơn.

Nhưng mà, đây chính là Tây Hồ tôi đã từng mơ thấy sao?




Từ đó về sau, Tây Hồ vẫn xuất hiện trong những giấc mộng chập chờn của tôi, nhưng đã khác đi nhiều so với trước. An tĩnh, an tĩnh đến mức gần như kiên quyết. Hồ nước ấy, nơi chốn ấy, đã sớm đi qua phồn hoa, chìm nổi bao đời, vì vậy mà tâm tĩnh lòng yên. Lôi Phong tháp, Bảo Lục tháp, Hào Các, Tĩnh Tử tự, đứng yên lặng và buồn thảm trong đêm tối; phật chủ, yêu nữ, bóng ma, u buồn và cô độc, những điều đơn giản nhất cũng dần dần trở nên phức tạp khi bóng đêm buông xuống; nhịp thở của cuộc sống thế tục, tiếng tràng hạt lần tay, tiếng cầu phúc, tiếng oán than, trai gái hờn giận, vang lên rõ ràng như quẩn quanh bên tai; trái tim của thành thị vẫn luôn luôn đập, trong đêm tối sẽ bay lên sướng vui hoặc đớn đau chìm xuống; giữa lúc thời gian trôi qua, mới cũ giao hòa, thay đổi và chuyển hóa là không thể nào tránh khỏi. Từng có một thời, sự phồn vinh che lấp phế tích nơi đây.

Giữa mưa bụi mờ mịt, tiếng sáo trúc văng vẳng đâu đây, là ai lên dây cho cây trúc huyền, ai vẫn say mê múa ca trong bóng tối, là oanh ca? Hay yến lượn? Ảo giác tìm về?

Mưa gõ nhịp trên mái ngói thanh thanh, nước biếc ôm ấp dãy tường xưa rêu phủ, nơi ngõ vắng song sâu, khẽ vuốt ve hàng bờ rào loang lổ, hình dung ra buổi ban sơ có người từng tựa lưng đứng ở nơi này, ánh mắt sáng trong, nụ cười tươi tắn. Nhắm mắt lại, dường như đã mấy đời trôi qua. Mưa cứ rơi, rơi mãi, khiến tháng năm bạc trắng, hoa mẫu đơn chìm trong điêu linh, nhện giăng tơ kết tổ, bụi thời gian phủ mờ hết thảy những dĩ vãng vàng son.

Trên thanh đồng giá nến, lưu lại vài giọt sáp tang thương, gương mờ nhòe nhoẹt, tìm đâu thấy nụ cười môi đỏ của hồng nhan. Ngoái đầu nhìn lại mùa du, liễu râm bóng, những phiến đá bám đầy rêu xanh, hồ nước rập rờn không rõ cười hay khóc, cơn mưa phùn biết khi nào thôi rơi, kiếp trước của bạn, kiếp này của tôi, tất cả đều đã được ghi chép lại...

Xa xa, tường trắng bạch một màu, ngói đen thẫm như mực, nhịp cầu mái cong cong, hành lang quanh co chạm trổ, chim én xây tổ dưới rường nhà, êm ấm an vui.

Trong giấc mơ của tôi, hoa sen tàn trôi trên mặt nước, rã ra muôn ngàn mảnh, lẳng lặng chết đi, dần vón lại thành một phế tích. Tôi ở trong mơ vẫn biết, mùa xuân năm sau sẽ đến, một mùa sen mới sẽ lại nở rộ khắp nơi, Tây Hồ sẽ lại trở mình thức giấc, từ một phế tích xa xưa trở thành giấc mộng khiến bao người ước mong.

Nhưng mộng ấy, đã không trở lại, Tây Hồ này.



(Bài và ảnh: 小林|Tiểu Lâm
Đã được đăng trên tạp chí Hàng Không Hạ Môn số 5 năm 2010)
Phương dịch

Read more...