miratimucella

Kudüm.. Düm.. teK..

Saturday, 24. October 2009, 14:17:42

Yarım küre biçiminde bir çift küçük davuldan oluşan ve İslam musikisinin önemli çalgılarından olan “kudüm” dindışı ve mehter müziğinde “nakkare” adıyla anılmakta idi.
“Kudüm”ün çapları yaklaşık 28-30 cm civarındaki davulları dövme bakırdan yapılmış olup biri büyük diğeri küçük iki çanağa benzer.
Yüksekliği ise yaklaşık 16 cm. olan çanaklar dibe doğru daralırlar.
Büyüğünün ağzına iki küçüğünün ağzına bir milim kalınlığında deri gerilir.
Kudüm çanağı, eskiden dut ağacından yapılırmış.
Birisinin üzerine deve, diğerininkine de merkep derisi gerilir.
Iki canagin büyüklügünün birbirinden farkli olmasinin sebebi icra sirasinda farkli tini elde etmek icindir.
Tiz ses veren davul (tek) sola;
öbürü (düm) sağa konur.
Daha ince bir derinin gerildiği 'tek' boyut olarak da 'düm'den biraz küçüktür.

Devrilip sallanmalarını önlemek için simit denen içi pamuk doldurulmuş bir çift meşin halka üstüne oturtulurlar.
“Kudüm`ün bakır gövdesi metalik tınıyı gidermek amacıyla çoğunlukla dıştan meşinle kaplanır.

Zahve denilen, kemikten ya da tahtadan yapılmış, uçları yuvarlak iki değnekle, bu enstrümana yavaş yavaş vurularak usûl tutulur. Mevleviler arasında yaygın olarak kullanılır. Bununla ilgili olarak bir anekdot anlatılır. Anekdot, Yenikapı Mevlevîhanesi şeyhi Osman Selâhaddin Efendi'ye aittir.

Yenikapı Mevlevîhanesi'nin yakınındaki bir köşkte,
düğün münâsebetiyle hazır bulunan müzik ekibinin çifte nâra {kudüm'e benzer}sı patlar.
Çalan çingene, o civardaki mevlevîhanede bunu bulacağını düşünerek, oraya koşar.
Kudumzenbaşı'dan kudüm ister.
Ancak bu yaman çalgıcının isterken, "kudûm-i şerif" demeyip;
"çifte nâra" deyişi de canını sıkar.
Ona "çifte nâra demezler, kudûm-i şerif derler" karşılığını vererek, kapıdan koğar.
Sonra gidip, durumu şeyhe şikâyet eder.
Rind bir zat olan Osman Selâhaddin Efendi,
"neşelerini kaçırmayaydın, vereydin" deyince
kudûmzenbaşı
"ama efendim kudûm-ı şerife,
bu çingene çifte na'ra diyor" diye mukabele eder.
Şeyh Efendi de şu karşılığı verir:
"Zararı yok; o, çingene eline düşerse çifte nâra,
tekkeye gelirse yine kudûm-ı şerif olur"

Gel dergeh-i munlâya da bak gör ne safa var,
Her bir elem-i mühlike bin derd-i deva var.
Efsâne-i zühhâd gibi zerk u riya yok
Avâz-ı kudüm u ney ü tanbur-ı neva var.
Hüseyn Fahreddin Dede