Việt Nam - Ngươi đang ở đâu và sẽ đi đến đâu? (Kỳ 60)
Sunday, 1. June 2008, 04:11:01
"Vàng đen" vẫn chảy qua biên
http://vietnamnet.vn/xahoi/2008/05/785568/
Bài 1: "Yết hầu" Vạn Gia và cuộc đào thoát bí ẩn
Từ Mũi Ngọc, vượt qua một khu vực biển rộng, nhưng khá nông, mới ra tới Vạn Gia (Móng Cái, Quảng Ninh). Nơi đây đột nhiên nổi tiếng khi cuộc chiến chống than lậu ở Quảng Ninh bắt đầu.
"Yết hầu" Vạn Gia
Phó Chi cục trưởng Hải quan cửa khẩu Vạn Gia, ông Nguyễn Tiến Hùng tỏ ra ngỡ ngàng khi chúng tôi đề cập đến cuộc đào thoát ngoạn mục của khoảng 180 tàu chở than rạng sáng ngày 20/3/2008, tại khu vực cửa khẩu Vạn Gia.
Liên tục khẳng định "không có chuyện đó", ông Hùng cũng đồng quan điểm với ông Hoàng Tú Hoàn (Chánh Văn phòng Cục Hải quan Quảng Ninh), bà Lê Thị Hồng (Trưởng phòng nghiệp vụ), ông Nguyễn Cảnh Thắng (Đội phó đội kiểm soát số 2 Cục Hải quan Quảng Ninh) phủ nhận việc có gần 200 con tàu chở than "đồng loạt" ra khơi đêm và rạng sáng ngày 20/3 tại khu vực cửa khẩu này.
Báo Lao Động dẫn chứng, rạng sáng 20/3 tại khu vực cửa khẩu Vạn Gia có khoảng 180 tàu than lậu đã được "đánh tháo". Cụ thể "lúc 01h10 phút ngày 20/3, hàng trăm con tàu chở than lậu đồng loạt nổ máy rồi bất ngờ tăng tốc lao về phía cửa khẩu. Vậy mà lực lượng Biên phòng và Hải quan đang làm nhiệm vụ ở đây vẫn "nằm im". Khi kiểm đếm lại thì đã có khoảng 180 con tàu mang theo khoảng 140.000 tấn than chạy thoát".
Cũng vẫn báo này cho hay "Tại cuộc họp UBND tỉnh Quảng Ninh ngày 25/3, chủ tịch UBND tỉnh - ông Vũ Nguyên Nhiệm chỉ "nghiêm khắc phê bình Hải quan và Biên phòng Quảng Ninh vì buông lỏng quản lý than xuất khẩu qua cảng Vạn Gia và yêu cầu hai ngành sớm chấn chỉnh khắc phục, xử lý những cán bộ chiến sĩ vi phạm".
Sự việc nghiêm trọng như vậy nhưng đến thời điểm này, vẫn chưa có một câu trả lời thoả đáng từ phía các cơ quan chức năng ở tỉnh Quảng Ninh về sự thật của cuộc "đào thoát" ngoạn mục này.
Trong khi đó, tiếp xúc với chúng tôi, đại diện phía Cục Hải quan Quảng Ninh lẫn Chi cục Hải quan cửa khẩu Vạn Gia vẫn liên tục phủ nhận thông tin về việc có 180 tàu trong đêm 19 - rạng sáng 20/3 đồng loạt ra khơi và mở hết tốc lực hướng về bờ biển Trung Quốc mang theo 140.000 tấn than.
Theo giải thích từ phía bà Hồng (Cục Hải quan Quảng Ninh), tại khu vực cảng biển Vạn Gia không thể đủ sức chứa cùng lúc hàng trăm con tàu như vậy (?). Hơn nữa, luồng nước ở đây chỉ rộng chừng 30m, không thể đủ cho hàng trăm con tàu cùng lúc chen nhau ra khơi (?).
Khi cuộc "đào thoát" này còn chìm trong những câu hỏi chưa được trả lời, thì từ 25-28/3/2008, Tỉnh uỷ Quảng Ninh mở rộng chiến dịch truy quét than lậu, than không rõ nguồn gốc trên địa bàn tỉnh. Chỉ trong vòng 3 ngày, Biên phòng, Công an tỉnh Quảng Ninh thu gom được 104 tàu trên địa bàn đưa về neo đậu tập trung tại vịnh Hạ Long, triển khai điều tra, truy tìm nguồn gốc than của các tàu nói trên.
Đến thời điểm này, đã có 14 cá nhân trong 6 vụ án bị khởi tố, trong đó có 3 trường hợp bỏ trốn. Ngày 25/5, đích thân Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Nguyễn Duy Hưng đã ký quyết định thành lập Ban Chuyên án và Ban chỉ đạo chống thân lậu trên địa bàn tỉnh.
Liệu cú đòn mạnh tay có chấm dứt được tình trạng khai thác, buôn bán than lậu, than không rõ nguồn gốc trên địa bàn tỉnh này?
Than lậu có tự mọc chân?
Trong số 104 tàu bị tạm giữ từ ngày 28/3, đến nay con số chỉ còn lại 98 tàu. Giải thích về số lượng tàu "hụt" này, thượng tá Nguyễn Trịnh Đông (Chánh văn phòng Công an Quảng Ninh) cho hay, đó là số tàu có giấy tờ, đủ thủ tục nên đã được giải phóng ngay sau khi tạm giữ.
10 triệu tấn than xuất lậu, tương đương 4.500 tỷ đồng tiền thuế bị thất thoát trong năm 2007, là con số mà tỉnh Quảng Ninh đưa ra ngay sau khi đợt cao điểm thực hiện xử lý việc khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép trên địa bàn kết thúc.
Phía Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) tỏ ra sửng sốt khi ông Đoàn Văn Kiển (Chủ tịch Hội đồng quản trị TKV) cho rằng "không thể có số lượng than lậu nhiều đến thế". Phía Hải quan Quảng Ninh cũng tỏ ra bất ngờ khi ông Nguyễn Cảnh Thắng cho rằng "khả năng có số lượng xuất lậu nhưng con số 10 triệu tấn thì không có cơ sở, không rõ nguồn số liệu này từ đâu".
Tuy nhiên, thông tin từ phía người phát ngôn của Công an tỉnh Quảng Ninh, thượng tá Đông cho hay: "Căn cứ nói xuất hàng triệu tấn than qua đường tiểu ngạch ấy là căn cứ vào thông báo ngành thuế. Năm 2007 thì theo ngành thuế báo cáo đã hoàn thuế GTGT 1.300 tỷ, tương đương với 10 triệu tấn than. Đó là căn cứ để người ta đặt ra vấn đề, tất nhiên là qua nhiều thông tin khác nữa".
Tạm tin con số 10 triệu tấn than xuất lậu là có thật, thì vấn đề là than lậu đã đi qua đường nào để qua bên kia biên giới?
Hiện công an Quảng Ninh đang tiếp tục điều tra về việc "bẻ ghi" của các tàu chở than nội địa trước khi qua biên. Cụ thể, là ngoài 4 hộ tiêu dùng lớn (điện, ximăng, giấy, phân bón), thì các hộ khác (gạch ốp lát, làm than tổ ong, sấy nông sản, thực phẩm từ Nam ra Bắc...) có hay không việc sử dụng không hết nguồn than mua nên "bẻ ghi" bán lại. Thứ 2, có hiện tượng các doanh nghiệp trên địa bàn bán than đi trong nước, rồi "bẻ ghi" qua biên giới hay không?
Theo giải thích từ phía Hải quan Quảng Ninh, việc kiểm soát than lậu trên địa bàn có một hệ thống khá phức tạp, vòng trong vòng ngoài, từ công an địa phương, chính quyền cơ sở (trên bờ) cho tới lực lượng CSGT đường thuỷ, các đội chống buôn lậu của Hải quan, Biên phòng, cảnh sát biển.... tưởng một con kiến cũng không qua lọt được. Vậy, than muốn "bẻ ghi" qua biên thì đi theo đường nào?
Giới làm than, cai than, vận chuyển than có máu mặt ở Quảng Ninh không ngại ngần khẳng định: Qua Vạn Gia. Chỉ có 2 đường đưa than đi: Hoặc qua Vạn Gia, hoặc vòng ra ngoài đi bằng tàu vận tải biển cỡ lớn.
Công an tỉnh Quảng Ninh cũng xác nhận: "Con đường than xuất tiểu ngạch qua TQ thì cơ bản là đi qua cửa khẩu Vạn Gia, thế nhưng có những con tàu lớn thì phải đi đường bên ngoài. Phương tiện lớn hơn một chút đi ra vòng ngoài thì chúng ta đang còn khó khăn trong vấn đề quản lý và kiểm tra, còn đi qua cửa khẩu Vạn Gia thì Biên phòng, Hải quan, Cảng vụ người ta nắm được cả".
Giới kinh doanh vận tải biển ở Quảng Ninh không lạ gì một phép tính nhẩm: Nếu vận tải than bằng tàu biển cỡ lớn, chi phí cho con người, dầu máy, tiền thuê tàu, tất tần tật các loại chi phí thì chỉ có nước... chở cho có việc làm, và phải thuê được tàu neo không có hàng. Cách còn lại là vận tải bằng tàu sông cấp 1, mỗi chuyến mới có lãi vài chục triệu đồng.
Cụ thể, theo quy định vận tải biển, chỉ có tàu sông cấp 1 (cỡ trên dưới 1.000 tấn) mới đủ khả năng đi ven bờ. Than đổ xuống giả dụ có giá chừng 300.000 đồng/tấn, vận chuyển trót lọt qua Long Thành, Bạch Long (Quảng Tây - Trung Quốc) bán được với giá 450.000-550.000 đồng/tấn, mỗi chuyến chở 1.000 tấn, trừ chi phí từ A đến Z thì chỉ còn lãi chừng 22-25 triệu đồng.
Và với tàu sông cấp 1 dùng vận chuyển ven bờ như vậy, chỉ có duy nhất một cái cửa biển "yết hầu" buộc phải đi qua: Vạn Gia, bởi ra biển thì không thể chịu được sóng.
Rốt cuộc, thì mọi ẩn số cũng đang dần vỡ lỡ khi công an Quảng Ninh ra quyết định khởi tố bà Vũ Thị Túc (trú tại Yên Hưng, Quảng Ninh, em gái ông Vũ Trọng Tiệp, Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh) vì hành vi "bảo kê" cho buôn lậu than.
Cụ thể, theo nội dung đơn "kiến nghị làm rõ" và thông tin do ông Quách Bá Toàn (Giám đốc Công ty CP thương mại và dịch vụ vận tải Toàn Phát, đóng tại TX Cẩm Phả, Quảng Ninh) cung cấp, thì bà Túc đã có hành vi buôn bán hoá đơn GTGT từ một công ty ở Hà Nội, qua một người quen tên Trung, sau đó "bảo kê" luôn cho các chuyến tàu chở than qua "ngõ" Vạn Gia, với giá từ 20-40 triệu đồng/tàu.
Chưa hết, trong số 98 tàu chở than bị tạm giữ trong đợt cao điểm vừa qua, có 15 tàu chở than dù được bà Túc "bảo kê", nhưng sau khi bị tạm giữ thì mới phát hiện là hoá đơn xuất bán than là từ... Hà Nội.
Chúng tôi đã rất cố gắng liên lạc với Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng Quảng Ninh Vũ Trọng Tiệp để xác minh, làm rõ nội dung thông tin việc bà Túc có "dựa hơi" anh trai và các cán bộ Biên phòng tỉnh Quảng Ninh trong sự việc này hay không, nhưng rất tiếc đã không nhận được sự hợp tác từ ông Vũ Trọng Tiệp, với lý do "cần phải có giấy giới thiệu của Bộ Tư lệnh Biên phòng" theo quy định.
Chánh văn phòng Công an tỉnh Quảng Ninh, thượng tá Nguyễn Trịnh Đông cũng xác nhận với báo VietNamNet: "Trong số 104 tàu bị tạm giữ ban đầu, có 2 tàu chở than liên quan đến Biên phòng Quảng Ninh, hiện đã bàn giao cho Bộ Tư lệnh Biên phòng và phía Viện Kiểm sát Quân sự giải quyết".
Được biết, 2 con tàu này (số hiệu QN 5618 và NĐ 1239) do ông Phạm Tiệp (Phó Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Biên phòng Quảng Ninh) ký lệnh cho hoạt động, khi bị tạm giữ đang chở 1.889 tấn than cám, hoá đơn ghi "Mua than để chuyển ra đảo Vĩnh Thực (Móng Cái - Quảng Ninh - NV) bán cho nhân dân sử dụng" (?).
"Yết hầu" Vạn Gia, hoàn toàn có thể, đã được nới rộng bằng những phương cách như vậy?
* Trường Minh - Quang Cường
Liệu có "thổ phỉ" ở giữa lòng ngành than?
http://vietnamnet.vn/xahoi/2008/05/785708/
"Chưa thấy ai mót than mà làm giàu!"
Không phải đến cuộc chiến cao điểm với than lậu do Bí thư Tỉnh uỷ Quảng Ninh Nguyễn Duy Hưng phát động vừa qua, thì vấn nạn than lậu, than thổ phỉ ở Quảng Ninh mới "nóng". Vấn đề chỉ thực sự nóng khi số lượng than bị tạm giữ do nghi "lậu" chỉ trong vòng 3 ngày lên tới gần 100 ngàn tấn, trên 104 con tàu. Và con số 10 triệu tấn than xuất lậu hằng năm được đưa ra.
VietNamNet đã có cuộc trao đổi với người phát ngôn của Công an tỉnh Quảng Ninh, thượng tá Nguyễn Trịnh Đông về vấn đề này:
- Cá nhân ông đã từng nhìn thấy việc đào trộm than bởi những gia đình nhỏ lẻ, hoặc thu gom đầu nguồn, khe suối mà có thể làm giàu?
Khu vực Đông Bắc này từ Đông Triều đến Cẩm Phả, vòng cung than rất là lớn, dân cư sống đan xen, quá trình mở rộng các mỏ có một thực tế là để giải phóng cùng một lúc thì có thể nói ta chưa có điều kiện, nên khai thác đến đâu ta di dân giải phóng đến đó.
Do vậy, đúng là có hiện tượng nhiều hộ dân sống trên than. Những điểm người ta đào bới than trong nhà dân là có, nhưng với lao động thủ công thì cực kỳ khó khăn. Đào than kiểu này bị cấm, vì là than không hợp pháp. Một ngày đào bới không được bao nhiêu, chỉ sống dư giả một chút chứ làm giàu thì không có ai… Ý tôi nói là chưa có ai đào than trong nhà mà giàu được, chứ còn ở Quảng Ninh hiện nay có rất nhiều đại gia làm than giàu lên.
- Lâu nay chúng ta quan niệm than lậu là than khai thác nhỏ lẻ, than “thổ phỉ,” nhưng trong vòng 3 ngày CA tỉnh QN tạm giữ được 104 con tàu với gần 100.000 tấn, vậy thì than lậu lấy đâu ra nhiều như vậy?
Than thổ phỉ trước đây người ta tự ý đào bới ở những nơi cơ quan chức năng chưa kiểm tra tới hoặc là không kiểm tra tới được "Than lậu" là từ người ta thường quen dùng, còn than xuất lậu thì phải qua biên giới. Vừa qua Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho phép một số công ty được phép xuất than tiểu ngạch, trong 1 năm được phép xuất mấy chục vạn tấn than.
Có một thực tế là khi vào khai trường, người ta khai thác, ai là người kiểm tra, ai là người giám sát và ai đảm bảo chỉ trong định lượng đó thôi? Chỗ này chính là cái sơ hở... Cái này thì tôi chưa nắm, giao cho từ đâu đến đâu, mốc nào mỏ nào có giao cho các công ty này không hay là giao cho các đơn vị vào khai thác không có cụ thể… Trong thực tiễn tài nguyên thì cái vỉa than nó chạy, cho nên giao khoảng chứ không ai có thể chính xác từng mét.
- Rõ ràng than bị bắt giữ là rất nhiều, nhiều đến mức không thể đào bằng thủ công, như vậy Công an Quảng Ninh có cho rằng có ngay thổ phỉ trong lòng ngành than?
Thổ phỉ trong lòng ngành than thì chúng tôi chưa đặt ra và chúng tôi cũng chưa bao giờ nói vậy. Việc có móc nối trong ngoài hay không, có sự tuồn than từ trong mỏ ra bên ngoài tư nhân hay không thì có lẽ phải chờ kết quả điều tra của những vụ án mà chúng tôi đang tiến hành. Sau này kết quả thế nào sẽ trao đổi đúng với bản chất của vấn đề.
Mặc dù câu trả lời của ông Đông không đi thẳng vào vấn đề bởi "phải chờ kết quả điều tra", nhưng nhóm phóng viên chúng tôi cũng có một cuộc đột nhập thành công vào các khai trường của các mỏ ở khu vực Cẩm Phả, nhờ sự giúp đỡ của một người dân địa phương tốt bụng.
Những lỗ hổng "chết tiền" của TKV
Với ngành than và những người biết về than ở Quảng Ninh, 3 cái tên mỏ Đèo Nai, Cao Sơn, Cọc 6 không phải quá xa lạ. 3 mỏ than này thuộc 3 công ty của TKV quản lý, là 3 mỏ có trữ lượng và chất lượng than được xếp vào loại "đẹp" nhất Việt Nam.
Vào khu khai trường của các mỏ luôn có các trạm gác với barie và bảo vệ túc trực 24/24h, từ đường vào cho tới đường ra. Vào đây, chỉ thấy những chiếc xe siêu tải khổng lồ ngất ngưởng chạy trên đường mù mịt bụi than.
Hiện tại, thông tin đưa ra ngoài để khẳng định "điểm hở" của ngành Than là việc ngành này có chủ trương khai thác than tận thu, trực tiếp giao toàn bộ phần việc này cho Công ty Cổ phần Đầu tư thương mại TKV (Công ty CPĐTTM TKV). Công ty này lại ký 11 hợp đồng với các công ty tư nhân bên ngoài đưa lực lượng, thiết bị vào mỏ khai thác than với số lượng hàng chục vạn tấn (công an tỉnh Quảng Ninh đã thu 6 hợp đồng ở khai trường công ty than Mạo Khê, 5 hợp đồng ở khu vực than Vàng Danh).
Chưa hết, công an tỉnh Quảng Ninh khẳng định việc khai thác tận thu rất lỏng lẻo, không có hoàn nguyên môi trường. Nhiều doanh nghiệp trong ngành than do thiếu thiết bị máy móc cũng hợp đồng thuê mướn các doanh nghiệp bên ngoài vào khai thác than. Trong ranh giới mỏ cũng tồn tại một số điểm thu gom trái phép. Dù ngành Than có tới trên 4 ngàn cán bộ nhân viên bảo vệ nhưng cũng sơ hở vì ranh giới quản lý quá rộng.
Điều này đã là tiền đề cho "vàng đen" chảy từ mỏ ra ngoài, chế biến phân loại tại các bãi tập kết rồi lên tàu, kẹp quota lên đường xuất khẩu.
Tại khai trường thuộc mỏ than Cao Sơn, bằng mắt thường chúng tôi cũng quan sát thấy khu vực đổ bã xít nằm ngay sát khu vực đã chế biến. Người dẫn đường vốn cũng là dân kinh doanh than không ngần ngại phân tích: Khi đưa được xe ngoài vào mỏ với những hợp đồng cho phép, hàng trăm chiếc chạy trong đêm lẫn ngày mù mịt bụi này, ai dám cam đoan sẽ kiểm soát được hết những đoàn xe đó chỉ bốc bã xít có than mang ra ngoài?
Ai dám cam đoan không có những bản hợp đồng "miệng", để rồi trong đêm những xe chở bã xít phía dưới thùng là than, trên phủ một lớp bã xít chạy thẳng ra bãi tập kết, khi mà sự giám sát chỉ bằng mắt thường và lại quan sát trong đêm?
Vòng ngược lên đỉnh, nơi chứa nguồn bã xít, chúng tôi được chứng kiến thêm quy trình khai thác khá lỏng lẻo của ngành Than.
Theo đó, than khai nguyên vừa khai thác từ mỏ ra sau quy trình sàng, phân loại, chỉ còn lại bã xít sẽ theo máng hắt lên khu vực đã quy định sẵn để tập trung. Tại đây, có các công nhân mỏ phân chia theo ca sẽ nhặt nốt những than cục còn trộn lẫn trong đất đá một lần nữa, trước khi bã xít được bán ra ngoài dưới hình thức "tận thu".
Tuy nhiên, một công nhân làm than ở Cẩm Phả cười khi trả lời về việc tận thu lần cuối tại bãi thải bã xít kiểu này. Theo đó, chế độ lương cho công nhân nhặt than như thế này không có thay đổi nhiều. Ví dụ, theo quy định công nhân mỗi ngày nhặt 1 tấn than cục tận thu như vậy, được trả tròn lương. Nhưng nếu họ nhặt được 2 tấn, thì lương cũng không tăng bao nhiêu, bởi đơn giá sẽ được tính giảm đi. Điều đó sẽ hoàn toàn không khuyến khích được người lao động.
Cũng đồng nghĩa với việc, công nhân ở công đoạn cuối này chỉ cố hoàn thành đủ chỉ tiêu, số còn lại thì... bỏ đó. Bằng mắt thường quan sát, cũng thấy rõ lẫn trong đống đất đá có nhiều than cục đen nhánh chen thành từng lớp dày.
Chỉ cần vậy, và với những chuyến xe chuyên dụng chạy giữa bụi mịt mù, những khu vực tập kết được quây kín như một vòng tròn luẩn quẩn không có bước chân người lạ "lạc" vào được. Ngành Than cứ hô hào chống than lậu, nhưng than lậu theo cách hiểu là than "thổ phỉ", than đào bới trong vườn nhà, than tận thu đầu rừng, cuối nguồn, ven sông.... chắc chắn không thể đủ cho những đoàn tàu ngày đêm vận chuyển đầy than ra biển.
Và tất nhiên, để có thể hợp thức hoá nguồn than tận thu này, và tận thu từ nhiều nguồn thu gom khác nữa, giới kinh doanh than phải "quay" thêm một loạt giấy tờ khác để chứng minh nguồn gốc hợp pháp của nó.
* Trường Minh - Quang Cường
http://vietnamnet.vn/xahoi/2008/05/785568/
Tại cuộc họp báo chiều 28/5, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Văn Sản đã đưa ra kết luận, để xảy ra tình trạng buôn lậu than nhức nhối ở Quảng Ninh thời gian qua, Cục Hải quan đã phạm những lỗi: làm thủ tục xuất khẩu than không đúng quy định, than không chứng minh được nguồn gốc; Tổng cục Hải quan và Cục Hải quan Quảng Ninh không kiểm soát nổi nạn buôn lậu, gây thất thoát...
"Vàng đen" vẫn chảy ồ ạt qua biên, nhưng theo Phó Tổng Thanh tra Chính phủ, than lậu gây thất thoát bao nhiêu thì cơ quan này "không có điều kiện làm rõ, vì đây là vấn đề phát sinh trong quá trình thanh tra theo chương trình định trước tại Cục Hải quan Quảng Ninh".
Phóng viên VietNamNet đã có một hành trình dài ngày để lần tìm đường đi bí mật của than lậu và giải mã "chân dung" của những than thổ phỉ!
Bài 1: "Yết hầu" Vạn Gia và cuộc đào thoát bí ẩn
Từ Mũi Ngọc, vượt qua một khu vực biển rộng, nhưng khá nông, mới ra tới Vạn Gia (Móng Cái, Quảng Ninh). Nơi đây đột nhiên nổi tiếng khi cuộc chiến chống than lậu ở Quảng Ninh bắt đầu.
"Yết hầu" Vạn Gia
Phó Chi cục trưởng Hải quan cửa khẩu Vạn Gia, ông Nguyễn Tiến Hùng tỏ ra ngỡ ngàng khi chúng tôi đề cập đến cuộc đào thoát ngoạn mục của khoảng 180 tàu chở than rạng sáng ngày 20/3/2008, tại khu vực cửa khẩu Vạn Gia.
Liên tục khẳng định "không có chuyện đó", ông Hùng cũng đồng quan điểm với ông Hoàng Tú Hoàn (Chánh Văn phòng Cục Hải quan Quảng Ninh), bà Lê Thị Hồng (Trưởng phòng nghiệp vụ), ông Nguyễn Cảnh Thắng (Đội phó đội kiểm soát số 2 Cục Hải quan Quảng Ninh) phủ nhận việc có gần 200 con tàu chở than "đồng loạt" ra khơi đêm và rạng sáng ngày 20/3 tại khu vực cửa khẩu này.
Báo Lao Động dẫn chứng, rạng sáng 20/3 tại khu vực cửa khẩu Vạn Gia có khoảng 180 tàu than lậu đã được "đánh tháo". Cụ thể "lúc 01h10 phút ngày 20/3, hàng trăm con tàu chở than lậu đồng loạt nổ máy rồi bất ngờ tăng tốc lao về phía cửa khẩu. Vậy mà lực lượng Biên phòng và Hải quan đang làm nhiệm vụ ở đây vẫn "nằm im". Khi kiểm đếm lại thì đã có khoảng 180 con tàu mang theo khoảng 140.000 tấn than chạy thoát".
Cũng vẫn báo này cho hay "Tại cuộc họp UBND tỉnh Quảng Ninh ngày 25/3, chủ tịch UBND tỉnh - ông Vũ Nguyên Nhiệm chỉ "nghiêm khắc phê bình Hải quan và Biên phòng Quảng Ninh vì buông lỏng quản lý than xuất khẩu qua cảng Vạn Gia và yêu cầu hai ngành sớm chấn chỉnh khắc phục, xử lý những cán bộ chiến sĩ vi phạm".
Sự việc nghiêm trọng như vậy nhưng đến thời điểm này, vẫn chưa có một câu trả lời thoả đáng từ phía các cơ quan chức năng ở tỉnh Quảng Ninh về sự thật của cuộc "đào thoát" ngoạn mục này.
Trong khi đó, tiếp xúc với chúng tôi, đại diện phía Cục Hải quan Quảng Ninh lẫn Chi cục Hải quan cửa khẩu Vạn Gia vẫn liên tục phủ nhận thông tin về việc có 180 tàu trong đêm 19 - rạng sáng 20/3 đồng loạt ra khơi và mở hết tốc lực hướng về bờ biển Trung Quốc mang theo 140.000 tấn than.
Theo giải thích từ phía bà Hồng (Cục Hải quan Quảng Ninh), tại khu vực cảng biển Vạn Gia không thể đủ sức chứa cùng lúc hàng trăm con tàu như vậy (?). Hơn nữa, luồng nước ở đây chỉ rộng chừng 30m, không thể đủ cho hàng trăm con tàu cùng lúc chen nhau ra khơi (?).
Khi cuộc "đào thoát" này còn chìm trong những câu hỏi chưa được trả lời, thì từ 25-28/3/2008, Tỉnh uỷ Quảng Ninh mở rộng chiến dịch truy quét than lậu, than không rõ nguồn gốc trên địa bàn tỉnh. Chỉ trong vòng 3 ngày, Biên phòng, Công an tỉnh Quảng Ninh thu gom được 104 tàu trên địa bàn đưa về neo đậu tập trung tại vịnh Hạ Long, triển khai điều tra, truy tìm nguồn gốc than của các tàu nói trên.
Đến thời điểm này, đã có 14 cá nhân trong 6 vụ án bị khởi tố, trong đó có 3 trường hợp bỏ trốn. Ngày 25/5, đích thân Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Nguyễn Duy Hưng đã ký quyết định thành lập Ban Chuyên án và Ban chỉ đạo chống thân lậu trên địa bàn tỉnh.
Liệu cú đòn mạnh tay có chấm dứt được tình trạng khai thác, buôn bán than lậu, than không rõ nguồn gốc trên địa bàn tỉnh này?
Than lậu có tự mọc chân?
Trong số 104 tàu bị tạm giữ từ ngày 28/3, đến nay con số chỉ còn lại 98 tàu. Giải thích về số lượng tàu "hụt" này, thượng tá Nguyễn Trịnh Đông (Chánh văn phòng Công an Quảng Ninh) cho hay, đó là số tàu có giấy tờ, đủ thủ tục nên đã được giải phóng ngay sau khi tạm giữ.
10 triệu tấn than xuất lậu, tương đương 4.500 tỷ đồng tiền thuế bị thất thoát trong năm 2007, là con số mà tỉnh Quảng Ninh đưa ra ngay sau khi đợt cao điểm thực hiện xử lý việc khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép trên địa bàn kết thúc.
Phía Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) tỏ ra sửng sốt khi ông Đoàn Văn Kiển (Chủ tịch Hội đồng quản trị TKV) cho rằng "không thể có số lượng than lậu nhiều đến thế". Phía Hải quan Quảng Ninh cũng tỏ ra bất ngờ khi ông Nguyễn Cảnh Thắng cho rằng "khả năng có số lượng xuất lậu nhưng con số 10 triệu tấn thì không có cơ sở, không rõ nguồn số liệu này từ đâu".
Tuy nhiên, thông tin từ phía người phát ngôn của Công an tỉnh Quảng Ninh, thượng tá Đông cho hay: "Căn cứ nói xuất hàng triệu tấn than qua đường tiểu ngạch ấy là căn cứ vào thông báo ngành thuế. Năm 2007 thì theo ngành thuế báo cáo đã hoàn thuế GTGT 1.300 tỷ, tương đương với 10 triệu tấn than. Đó là căn cứ để người ta đặt ra vấn đề, tất nhiên là qua nhiều thông tin khác nữa".
Tạm tin con số 10 triệu tấn than xuất lậu là có thật, thì vấn đề là than lậu đã đi qua đường nào để qua bên kia biên giới?
Hiện công an Quảng Ninh đang tiếp tục điều tra về việc "bẻ ghi" của các tàu chở than nội địa trước khi qua biên. Cụ thể, là ngoài 4 hộ tiêu dùng lớn (điện, ximăng, giấy, phân bón), thì các hộ khác (gạch ốp lát, làm than tổ ong, sấy nông sản, thực phẩm từ Nam ra Bắc...) có hay không việc sử dụng không hết nguồn than mua nên "bẻ ghi" bán lại. Thứ 2, có hiện tượng các doanh nghiệp trên địa bàn bán than đi trong nước, rồi "bẻ ghi" qua biên giới hay không?
Theo giải thích từ phía Hải quan Quảng Ninh, việc kiểm soát than lậu trên địa bàn có một hệ thống khá phức tạp, vòng trong vòng ngoài, từ công an địa phương, chính quyền cơ sở (trên bờ) cho tới lực lượng CSGT đường thuỷ, các đội chống buôn lậu của Hải quan, Biên phòng, cảnh sát biển.... tưởng một con kiến cũng không qua lọt được. Vậy, than muốn "bẻ ghi" qua biên thì đi theo đường nào?
Giới làm than, cai than, vận chuyển than có máu mặt ở Quảng Ninh không ngại ngần khẳng định: Qua Vạn Gia. Chỉ có 2 đường đưa than đi: Hoặc qua Vạn Gia, hoặc vòng ra ngoài đi bằng tàu vận tải biển cỡ lớn.
Công an tỉnh Quảng Ninh cũng xác nhận: "Con đường than xuất tiểu ngạch qua TQ thì cơ bản là đi qua cửa khẩu Vạn Gia, thế nhưng có những con tàu lớn thì phải đi đường bên ngoài. Phương tiện lớn hơn một chút đi ra vòng ngoài thì chúng ta đang còn khó khăn trong vấn đề quản lý và kiểm tra, còn đi qua cửa khẩu Vạn Gia thì Biên phòng, Hải quan, Cảng vụ người ta nắm được cả".
Giới kinh doanh vận tải biển ở Quảng Ninh không lạ gì một phép tính nhẩm: Nếu vận tải than bằng tàu biển cỡ lớn, chi phí cho con người, dầu máy, tiền thuê tàu, tất tần tật các loại chi phí thì chỉ có nước... chở cho có việc làm, và phải thuê được tàu neo không có hàng. Cách còn lại là vận tải bằng tàu sông cấp 1, mỗi chuyến mới có lãi vài chục triệu đồng.
Cụ thể, theo quy định vận tải biển, chỉ có tàu sông cấp 1 (cỡ trên dưới 1.000 tấn) mới đủ khả năng đi ven bờ. Than đổ xuống giả dụ có giá chừng 300.000 đồng/tấn, vận chuyển trót lọt qua Long Thành, Bạch Long (Quảng Tây - Trung Quốc) bán được với giá 450.000-550.000 đồng/tấn, mỗi chuyến chở 1.000 tấn, trừ chi phí từ A đến Z thì chỉ còn lãi chừng 22-25 triệu đồng.
Và với tàu sông cấp 1 dùng vận chuyển ven bờ như vậy, chỉ có duy nhất một cái cửa biển "yết hầu" buộc phải đi qua: Vạn Gia, bởi ra biển thì không thể chịu được sóng.
Rốt cuộc, thì mọi ẩn số cũng đang dần vỡ lỡ khi công an Quảng Ninh ra quyết định khởi tố bà Vũ Thị Túc (trú tại Yên Hưng, Quảng Ninh, em gái ông Vũ Trọng Tiệp, Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh) vì hành vi "bảo kê" cho buôn lậu than.
Cụ thể, theo nội dung đơn "kiến nghị làm rõ" và thông tin do ông Quách Bá Toàn (Giám đốc Công ty CP thương mại và dịch vụ vận tải Toàn Phát, đóng tại TX Cẩm Phả, Quảng Ninh) cung cấp, thì bà Túc đã có hành vi buôn bán hoá đơn GTGT từ một công ty ở Hà Nội, qua một người quen tên Trung, sau đó "bảo kê" luôn cho các chuyến tàu chở than qua "ngõ" Vạn Gia, với giá từ 20-40 triệu đồng/tàu.
Chưa hết, trong số 98 tàu chở than bị tạm giữ trong đợt cao điểm vừa qua, có 15 tàu chở than dù được bà Túc "bảo kê", nhưng sau khi bị tạm giữ thì mới phát hiện là hoá đơn xuất bán than là từ... Hà Nội.
Chúng tôi đã rất cố gắng liên lạc với Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng Quảng Ninh Vũ Trọng Tiệp để xác minh, làm rõ nội dung thông tin việc bà Túc có "dựa hơi" anh trai và các cán bộ Biên phòng tỉnh Quảng Ninh trong sự việc này hay không, nhưng rất tiếc đã không nhận được sự hợp tác từ ông Vũ Trọng Tiệp, với lý do "cần phải có giấy giới thiệu của Bộ Tư lệnh Biên phòng" theo quy định.
Chánh văn phòng Công an tỉnh Quảng Ninh, thượng tá Nguyễn Trịnh Đông cũng xác nhận với báo VietNamNet: "Trong số 104 tàu bị tạm giữ ban đầu, có 2 tàu chở than liên quan đến Biên phòng Quảng Ninh, hiện đã bàn giao cho Bộ Tư lệnh Biên phòng và phía Viện Kiểm sát Quân sự giải quyết".
Được biết, 2 con tàu này (số hiệu QN 5618 và NĐ 1239) do ông Phạm Tiệp (Phó Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Biên phòng Quảng Ninh) ký lệnh cho hoạt động, khi bị tạm giữ đang chở 1.889 tấn than cám, hoá đơn ghi "Mua than để chuyển ra đảo Vĩnh Thực (Móng Cái - Quảng Ninh - NV) bán cho nhân dân sử dụng" (?).
"Yết hầu" Vạn Gia, hoàn toàn có thể, đã được nới rộng bằng những phương cách như vậy?
* Trường Minh - Quang Cường
Liệu có "thổ phỉ" ở giữa lòng ngành than?
http://vietnamnet.vn/xahoi/2008/05/785708/
Những người làm than có kinh nghiệm ở Quảng Ninh, thậm chí cả người phát ngôn công an tỉnh Quảng Ninh cũng tỏ ra nghi ngờ số lượng than lậu bị bắt lớn như vậy có nguồn gốc từ than "thổ phỉ"?
"Chưa thấy ai mót than mà làm giàu!"
Không phải đến cuộc chiến cao điểm với than lậu do Bí thư Tỉnh uỷ Quảng Ninh Nguyễn Duy Hưng phát động vừa qua, thì vấn nạn than lậu, than thổ phỉ ở Quảng Ninh mới "nóng". Vấn đề chỉ thực sự nóng khi số lượng than bị tạm giữ do nghi "lậu" chỉ trong vòng 3 ngày lên tới gần 100 ngàn tấn, trên 104 con tàu. Và con số 10 triệu tấn than xuất lậu hằng năm được đưa ra.
VietNamNet đã có cuộc trao đổi với người phát ngôn của Công an tỉnh Quảng Ninh, thượng tá Nguyễn Trịnh Đông về vấn đề này:
- Cá nhân ông đã từng nhìn thấy việc đào trộm than bởi những gia đình nhỏ lẻ, hoặc thu gom đầu nguồn, khe suối mà có thể làm giàu?
Khu vực Đông Bắc này từ Đông Triều đến Cẩm Phả, vòng cung than rất là lớn, dân cư sống đan xen, quá trình mở rộng các mỏ có một thực tế là để giải phóng cùng một lúc thì có thể nói ta chưa có điều kiện, nên khai thác đến đâu ta di dân giải phóng đến đó.
Do vậy, đúng là có hiện tượng nhiều hộ dân sống trên than. Những điểm người ta đào bới than trong nhà dân là có, nhưng với lao động thủ công thì cực kỳ khó khăn. Đào than kiểu này bị cấm, vì là than không hợp pháp. Một ngày đào bới không được bao nhiêu, chỉ sống dư giả một chút chứ làm giàu thì không có ai… Ý tôi nói là chưa có ai đào than trong nhà mà giàu được, chứ còn ở Quảng Ninh hiện nay có rất nhiều đại gia làm than giàu lên.
- Lâu nay chúng ta quan niệm than lậu là than khai thác nhỏ lẻ, than “thổ phỉ,” nhưng trong vòng 3 ngày CA tỉnh QN tạm giữ được 104 con tàu với gần 100.000 tấn, vậy thì than lậu lấy đâu ra nhiều như vậy?
Than thổ phỉ trước đây người ta tự ý đào bới ở những nơi cơ quan chức năng chưa kiểm tra tới hoặc là không kiểm tra tới được "Than lậu" là từ người ta thường quen dùng, còn than xuất lậu thì phải qua biên giới. Vừa qua Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho phép một số công ty được phép xuất than tiểu ngạch, trong 1 năm được phép xuất mấy chục vạn tấn than.
Có một thực tế là khi vào khai trường, người ta khai thác, ai là người kiểm tra, ai là người giám sát và ai đảm bảo chỉ trong định lượng đó thôi? Chỗ này chính là cái sơ hở... Cái này thì tôi chưa nắm, giao cho từ đâu đến đâu, mốc nào mỏ nào có giao cho các công ty này không hay là giao cho các đơn vị vào khai thác không có cụ thể… Trong thực tiễn tài nguyên thì cái vỉa than nó chạy, cho nên giao khoảng chứ không ai có thể chính xác từng mét.
- Rõ ràng than bị bắt giữ là rất nhiều, nhiều đến mức không thể đào bằng thủ công, như vậy Công an Quảng Ninh có cho rằng có ngay thổ phỉ trong lòng ngành than?
Thổ phỉ trong lòng ngành than thì chúng tôi chưa đặt ra và chúng tôi cũng chưa bao giờ nói vậy. Việc có móc nối trong ngoài hay không, có sự tuồn than từ trong mỏ ra bên ngoài tư nhân hay không thì có lẽ phải chờ kết quả điều tra của những vụ án mà chúng tôi đang tiến hành. Sau này kết quả thế nào sẽ trao đổi đúng với bản chất của vấn đề.
Mặc dù câu trả lời của ông Đông không đi thẳng vào vấn đề bởi "phải chờ kết quả điều tra", nhưng nhóm phóng viên chúng tôi cũng có một cuộc đột nhập thành công vào các khai trường của các mỏ ở khu vực Cẩm Phả, nhờ sự giúp đỡ của một người dân địa phương tốt bụng.
Những lỗ hổng "chết tiền" của TKV
Với ngành than và những người biết về than ở Quảng Ninh, 3 cái tên mỏ Đèo Nai, Cao Sơn, Cọc 6 không phải quá xa lạ. 3 mỏ than này thuộc 3 công ty của TKV quản lý, là 3 mỏ có trữ lượng và chất lượng than được xếp vào loại "đẹp" nhất Việt Nam.
Vào khu khai trường của các mỏ luôn có các trạm gác với barie và bảo vệ túc trực 24/24h, từ đường vào cho tới đường ra. Vào đây, chỉ thấy những chiếc xe siêu tải khổng lồ ngất ngưởng chạy trên đường mù mịt bụi than.
Hiện tại, thông tin đưa ra ngoài để khẳng định "điểm hở" của ngành Than là việc ngành này có chủ trương khai thác than tận thu, trực tiếp giao toàn bộ phần việc này cho Công ty Cổ phần Đầu tư thương mại TKV (Công ty CPĐTTM TKV). Công ty này lại ký 11 hợp đồng với các công ty tư nhân bên ngoài đưa lực lượng, thiết bị vào mỏ khai thác than với số lượng hàng chục vạn tấn (công an tỉnh Quảng Ninh đã thu 6 hợp đồng ở khai trường công ty than Mạo Khê, 5 hợp đồng ở khu vực than Vàng Danh).
Chưa hết, công an tỉnh Quảng Ninh khẳng định việc khai thác tận thu rất lỏng lẻo, không có hoàn nguyên môi trường. Nhiều doanh nghiệp trong ngành than do thiếu thiết bị máy móc cũng hợp đồng thuê mướn các doanh nghiệp bên ngoài vào khai thác than. Trong ranh giới mỏ cũng tồn tại một số điểm thu gom trái phép. Dù ngành Than có tới trên 4 ngàn cán bộ nhân viên bảo vệ nhưng cũng sơ hở vì ranh giới quản lý quá rộng.
Điều này đã là tiền đề cho "vàng đen" chảy từ mỏ ra ngoài, chế biến phân loại tại các bãi tập kết rồi lên tàu, kẹp quota lên đường xuất khẩu.
Tại khai trường thuộc mỏ than Cao Sơn, bằng mắt thường chúng tôi cũng quan sát thấy khu vực đổ bã xít nằm ngay sát khu vực đã chế biến. Người dẫn đường vốn cũng là dân kinh doanh than không ngần ngại phân tích: Khi đưa được xe ngoài vào mỏ với những hợp đồng cho phép, hàng trăm chiếc chạy trong đêm lẫn ngày mù mịt bụi này, ai dám cam đoan sẽ kiểm soát được hết những đoàn xe đó chỉ bốc bã xít có than mang ra ngoài?
Ai dám cam đoan không có những bản hợp đồng "miệng", để rồi trong đêm những xe chở bã xít phía dưới thùng là than, trên phủ một lớp bã xít chạy thẳng ra bãi tập kết, khi mà sự giám sát chỉ bằng mắt thường và lại quan sát trong đêm?
Vòng ngược lên đỉnh, nơi chứa nguồn bã xít, chúng tôi được chứng kiến thêm quy trình khai thác khá lỏng lẻo của ngành Than.
Theo đó, than khai nguyên vừa khai thác từ mỏ ra sau quy trình sàng, phân loại, chỉ còn lại bã xít sẽ theo máng hắt lên khu vực đã quy định sẵn để tập trung. Tại đây, có các công nhân mỏ phân chia theo ca sẽ nhặt nốt những than cục còn trộn lẫn trong đất đá một lần nữa, trước khi bã xít được bán ra ngoài dưới hình thức "tận thu".
Tuy nhiên, một công nhân làm than ở Cẩm Phả cười khi trả lời về việc tận thu lần cuối tại bãi thải bã xít kiểu này. Theo đó, chế độ lương cho công nhân nhặt than như thế này không có thay đổi nhiều. Ví dụ, theo quy định công nhân mỗi ngày nhặt 1 tấn than cục tận thu như vậy, được trả tròn lương. Nhưng nếu họ nhặt được 2 tấn, thì lương cũng không tăng bao nhiêu, bởi đơn giá sẽ được tính giảm đi. Điều đó sẽ hoàn toàn không khuyến khích được người lao động.
Cũng đồng nghĩa với việc, công nhân ở công đoạn cuối này chỉ cố hoàn thành đủ chỉ tiêu, số còn lại thì... bỏ đó. Bằng mắt thường quan sát, cũng thấy rõ lẫn trong đống đất đá có nhiều than cục đen nhánh chen thành từng lớp dày.
Chỉ cần vậy, và với những chuyến xe chuyên dụng chạy giữa bụi mịt mù, những khu vực tập kết được quây kín như một vòng tròn luẩn quẩn không có bước chân người lạ "lạc" vào được. Ngành Than cứ hô hào chống than lậu, nhưng than lậu theo cách hiểu là than "thổ phỉ", than đào bới trong vườn nhà, than tận thu đầu rừng, cuối nguồn, ven sông.... chắc chắn không thể đủ cho những đoàn tàu ngày đêm vận chuyển đầy than ra biển.
Và tất nhiên, để có thể hợp thức hoá nguồn than tận thu này, và tận thu từ nhiều nguồn thu gom khác nữa, giới kinh doanh than phải "quay" thêm một loạt giấy tờ khác để chứng minh nguồn gốc hợp pháp của nó.
* Trường Minh - Quang Cường
WIDGETIZE