Nghĩa Lâm

Chất lượng “truy vấn” còn nặng về sự việc, mà còn ít hoặc là không đi vào bản chất của chính sách, cơ chế, luật pháp, giải pháp. Có trách nhiệm không kém Chính phủ trong thành, bại của đất nước, Quốc hội cần chủ động tham gia khâu hình thành chủ trương chính sách, giải pháp lớn cho vấn đề trọng đại của quốc gia - Ý kiến của chuyên gia Nguyễn Trung.

Truy vấn còn nặng về sự việc

- Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa 12 vừa khép lại với phiên chất vấn được Chủ tịch QH Nguyễn Phú Trọng đánh giá là chất lượng cao hơn các kỳ trước. Lần đầu tiên, một số ĐBQH đã truy vấn đến cùng, nhiều người đã hỏi tới lần thứ 3 để đi tới hai chữ "trách nhiệm" của Bộ trưởng. Quan sát chất vấn Quốc hội vừa rồi, ấn tượng của ông thế nào?

Hôm nay tốt hơn hôm qua một chút là tốt, rất đáng được trân trọng. Tuy nhiên, ngoài cái tốt hơn, tôi còn mong mỏi hôm nay phải mới hơn hôm qua. Các câu hỏi, các câu trả lời khá thẳng thắn.

Song chất vấn và trả lời như đã diễn ra trong kỳ họp QH vừa qua và trong các kỳ họp trước, nên làm hàng ngày, ngay sau khi sự việc xảy ra ở bất kỳ thời điểm hay địa phương nào, cho kịp thời, giải quyết ngay, không phải chờ đến họp 2 lần đầu năm cuối năm rồi mới đem ra chất vấn và trả lời.

Mỗi năm xuân thu nhị kỳ như thế vừa muộn cho giải quyết, vừa mất tính thời sự, trả lời rồi còn phải xử lý nữa chứ.

Ngày nay, Quốc hội và Chính phủ đều có trang web, nên tận dụng trang web cho việc chất vấn và trả lời như thế hàng ngày, nêu cả biện pháp xử lý. Làm như vậy sẽ còn tạo ra phương thức: Quốc hội, chính phủ và nhân dân cùng làm việc hàng ngày với nhau trên trang web, nóng hổi, kịp thời. Cho đến nay, hai trang web quan trọng này chưa được sử dụng như vậy.

Chất vấn và trả lời đưa lên TV cho cả nước theo dõi trong kỳ họp Quốc hội nên lựa chọn tập trung nhiều hơn vào những vấn đề chung lớn nhất và nóng bỏng của cả nước - vì đây là diễn đàn của cả nước, bàn những vấn đề chung của đất nước, ngoại trừ những vấn đề riêng của từng địa phương hay ngành nhưng lại có tính chất điển hình phổ biến chung cho cả nước. Cách làm như vậy lợi nhiều hơn - không còn đơn giản là chuyện xuất khẩu gạo của riêng An Giang, tắc đường của TP. HCM...

Các đại biểu Quốc hội tại diễn đàn lớn cho cả nước như thế cũng không còn chỉ là của một địa phương mình bầu ra, mà là của cả nước. Những vấn đề chung của cả nước như thế nhiều lắm, rất thời sự và chắc chắn là rất quan trọng. QH là của cả nước và trước hết phải lo bàn sâu những việc của cả nước.

“Truy” trách nhiệm của các Bộ trưởng như chất vấn và trả lời vừa qua là việc đáng khuyến khích. “Truy” đúng là tự nó có tính xây dựng rồi. Nhưng tôi nghĩ chất lượng “truy” như thế còn nặng về sự việc, mà còn ít hoặc là không đi vào bản chất của chính sách, cơ chế, luật pháp, giải pháp. “Truy” sâu như thế là khó, nhưng trách nhiệm đại biểu QH đòi hỏi cần làm được như vậy.

Ví dụ, lụt nặng ở Hà Nôi vừa qua không chỉ có dự báo sai lượng mưa, không chỉ có sự yếu kém của các công trình, mà trên hết cả là những yếu kém toàn diện của cả bộ máy nhà nước và các cán bộ viên chức của mình, tích tụ năm này qua năm khác, nên khi đụng độ với thiên tai thì mau chóng trở nên bất lực. Tình trạng này bộc lộ rất rõ hôm qua chúng ta đã sống lẹm vào hôm nay; thiết nghĩ QH nên làm rõ điều này.

Lời xin lỗi của Bộ trưởng Cao Đức Phát là đáng trân trọng. Nhưng quan trọng hơn là QH nên cùng với CP bàn xem khắc phục sự “hôm nay ăn lẹm vào hôm sau” như thế nào.

Mỗi Bộ trưởng phải là "Thủ tướng trong lĩnh vực của mình"

- Ông có hài lòng với trả lời của các Bộ trưởng trước những chấn vấn và truy vấn của ĐB?

Trả lời của các Bộ trưởng, tôi hiểu và thông cảm, song tôi vẫn mong các Bộ trưởng chịu khó quên đi nhiều hơn chức năng mình là thủ trưởng của lĩnh vực mình phụ trách, và nhớ đến nhiều hơn mình là Thủ tướng trong lĩnh vực của mình, thay mặt cho Thủ tướng trong lĩnh vực của mình.

Và như vậy Bộ trưởng sẽ là Bộ trưởng của đất nước - chứ không phải chỉ là của riêng lĩnh vực mình phụ trách.

Nghĩ như thế chắc Bộ Trưởng sẽ không trả lời trước Quốc hội theo cách: "Cả thế giới dự báo nhầm, không riêng gì ta..." Chắc sẽ không trả lời: "Kiểm tra có melamine hay không là việc của liên ngành..." Chắc sẽ không nói “ngoài quyết tâm thì các bộ trưởng còn bị chi phối bởi nhiều yếu tố khách quan, các mối quan hệ khác chứ không phải bộ trưởng bàng quan, không chú ý thực hiện lời mình đã hứa"...

Bộ trưởng mà đóng vai Thủ tướng như thế khó lắm, phải bàn lĩnh lắm, dù là chỉ trong lĩnh vực mình phụ trách. Nhưng tôi tin làm được như thế Thủ tướng chắc chắn tán thành, sẽ có Chính phủ mạnh. Chắc chắn ai là Thủ tướng, nhất là Thủ tướng giỏi cũng muốn có các Bộ trưởng của mình như vậy.

QH có quyền đòi các Bộ trưởng đến điều trần

- Có vấn đề gì theo ông cần được đưa vào hội trường mà các ĐB đã quên?

Nhiều lắm. Ngay cả có không quên cũng không lấy đâu ra thời giờ mà chất vấn và trả lời bằng cách họp hết ngày này qua ngày khác được.

Tôi kiên trì kiến nghị QH, CP và nhân dân cùng làm việc với nhau hàng ngày trên website để giải quyết các vấn đề nóng hổi; còn một khi lên TV cho cả nước theo dõi chất vấn và trả lời thì nên coi đấy là diễn đàn của cả nước, nên lựa chọn bàn những vấn đề trọng đại nhất của đất nước. Phải thêm cả bàn bạc nữa, chứ không chỉ có chất vấn và trả lời.

Đại biểu QH chuyên trách của ta số lượng đủ đông giúp cho việc lựa chọn những vấn đề lớn đưa ra bàn, chất vấn và trả lời như vậy.

Đương nhiên bàn bạc như vậy rất khó, song QH hoàn toàn có quyền đòi các Bộ trưởng đến điều trần, giải thích; có quyền mời các chuyên gia, các nhà khoa học đến trình bày kỹ các vấn đề chuyên sâu và phản biện để QH xác lập ý kiến của mình trước khi xử dụng quyền biểu quyết... Tất cả đều tiến hành công khai trong khi họp và đưa lên các phương tiện truyền thông cho cả nước biết.

Đây còn là phương thức nâng cao trí tuệ, bản lĩnh của tất cả: QH, CP, dân. Điều này còn vô cùng cần thiết cho một quốc gia học hỏi như nước ta.

Hơn nữa, Hiến pháp ghi rõ QH là cơ quan quyền lực cao nhất của cả nước, nói nôm na là người làm luật và theo dõi việc thực thi luật pháp. Vì thế QH phải có cả việc bàn giải pháp chứ không chỉ có chất vấn và trả lời, như thế mới ra các Luật có chất lượng được.

Nhân dân giao cho QH trọng trách thay mặt mình làm việc này, chứ không khoán trắng việc này cho QH, nhân dân cũng cần biết QH mình giao cho trọng trách như vậy làm việc như thế nào.

Vì vậy, trong quá trình bàn bạc xây dựng luật pháp, chính sách, các giải pháp lớn..., - ngoại trừ một vài vấn đề mật nào đó thuộc lĩnh vực an ninh quốc phòng và đối ngoại - QH cần động viên sự tham gia tức thì của nhân dân, hàng ngày, ngay trong khi QH đang họp trong suốt kỳ họp - có thể dưới hình thức họp công khai, cử tri có thể đến quan sát trực tiếp, hoặc đưa cuộc họp lên TV và internet, cử tri có thể tham gia ý kiến tức thì qua các kênh thông tin, báo chí.

Ngay trong khi bàn bạc QH cũng cần lắng nghe ý kiến các cử tri qua các kênh thông tin, truyền thông.... Phần đông quốc hội các nước trên thế giới đều làm việc như vậy.

Trở lại câu hỏi còn vấn đề gì ĐBQH quên chưa đem ra bàn? - bàn, chứ không chỉ có chất vấn và trả lời: Vâng, có nhiều vấn đề lớn, nhưng phải lựa chọn. Theo tôi quan trọng và thời sự nhất đang là vấn đề: Chống lạm phát và đối phó với khủng hoảng tài chính thế giới đang lan sang thành khủng hoảng kinh tế thế giới. Tôi nghĩ, vấn đề này không phải chỉ là vấn đề riêng của Chính phủ.

Mong Thủ tướng nghe phản biện rồi mới quyết

- Trong phần câu hỏi của các ĐB lần này, kênh thông tin từ báo chí rất quan trọng, nhiều dữ liệu để ĐB chất vấn đến từ các báo?

Tôi cảm nhận được rất rõ vai trò quan trọng của báo chí. Có thể nói báo chí đã tăng thêm chất lượng các câu chất vấn của các ĐBQH.

- Trong phần trả lời chất vấn về quan hệ với trí thức, Thủ tướng nhấn mạnh quan điểm cho rằng, đối thoại với trí thức không cần treo bảng. Theo quan sát của ông, các quyết sách mới đây của Thủ tướng và CP có dấu ấn của việc lắng nghe hay chưa?

Tôi tán thành Thủ tướng không cần treo bảng như vậy. Tôi biết Thủ tướng có tham khảo ý kiến nhiều người trong nhiều việc.

- Việc từ chối dự án thép của Posco, cắt khoản 4,1 nghìn tỷ đồng đầu tư từ ngân sách cho PVN, quy định các tập đoàn không được đầu tư mạo hiểm... hình như đều là những tư vấn và cảnh báo từ lâu của các trí thức VN. Ông có hài lòng với những động thái lắng nghe phản biện đó? Điều ông kỳ vọng là gì?

Tôi có cảm tưởng những ý kiến phản biện về những vấn đề này đã được Thủ tướng chú ý. Ví dụ: Nếu thấy được cảng Vân Phong sẽ là cảng số một, cảng nước sâu hàng đầu của nước Việt Nam công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trong tương lai có thể sẽ chỉ xếp thứ hai trong ĐNÁ về mọi phương diện - sau cảng Singapore - sẽ thấy quyết định của Thủ tướng từ chối dự án thép Posco đúng đắn và quan trọng như thế nào.

Nói, với quyết định này, Thủ tướng "cứu" cho đất nước một "bàn thua trông thấy" có lẽ không ngoa. Tôi thẳng thắn nhiệt liệt hoan nghênh quyết định này của Thủ tướng.

Nói như vậy cũng có nghĩa là dự án thép Posco sai như thế nào. Đất nước còn không ít dự án kinh tế - theo tôi - cũng sai như thế, ví dụ dự án khai thác bauxite ở Tây Nguyên, chỉ cần Thủ tướng nghe các ý kiến phản biện rồi hãy quyết định.

Mong QH chủ động tham gia vào khâu hình thành chủ trương...

- Lần đầu tiên, sau kỳ chất vấn QH ra nghị quyết về phiên chất vấn tại kỳ họp trong đó có ràng buộc cam kết của các Bộ trưởng. Liệu một NQ đã đủ để ràng buộc các Bộ trưởng với các cam kết trách nhiệm đó, thưa ông? Một cơ chế cần có là gì?

Có cam kết như thế vẫn tốt hơn là không có. Song đấy không phải là điều tôi mong muốn. Tôi mong mỏi QH thay đổi cách làm việc như tôi đã trình bày trên, để làm đúng và cố gắng làm hết chức năng là cơ quan có quyền lực cao nhất của quốc gia.

Là cử tri, tôi nghĩ rằng QH cũng có trách nhiệm không kém Chính phủ trong các thành, bại của đất nước, nghĩa là tôi mong mỏi QH cần chủ động tham gia cả vào khâu hình thành chủ trương chính sách, giải pháp lớn cho mọi vấn đề trọng đại của quốc gia - từ đấy QH xây dựng luật pháp, từ đấy CP hình thành cơ chế chính sách thực hiện.

Tôi hiểu, thay đổi như vậy cách làm việc của QH là rất khó. Nhưng cơ quan có quyền lực cao nhất không làm được thì ai làm được? Đảng viên là đại biểu QH chiếm tỷ lệ lớn. Đảng coi đấy là nhiệm vụ trọng đại của xây dựng nhà nước pháp quyền, chắc chắn sẽ làm được.

* Phương Loan (thực hiện)
http://www.tuanvietnam.net/vn/sukiennonghomnay/5340/index.aspx