Ánh Dương Màu Hồng

8.- TÍNH CAM ĐẢM


- Bạn sẽ là kẻ thù ghê gớm nhất của mình, nếu bạn là một tên hèn nhát. Nhưng nếu bạn là người can đảm, bạn sẽ người bạn tốt nhất của chính mình.
Franklin

- Trên thực tế, can đảm là yếu tố tồn tại hiệu nghiệm hơn là sự hèn nhát.
Toynbee

- Sự can đảm ấy là đức tính, vì nó khiến mình nghĩ đến công việc phải làm, nghĩ đến sự thống khổ phải đương đầu, nghĩ đến điều trở ngại, hoạn nạn cần phải kham nhẫn mà không hề sợ hãi.
Poignet

- Thật sự can đảm là thật sự bình tĩnh trong cơn nguy cấp.
Cousin

- Liều, chỉ là cái gan nhất thời mà kiên nhẫn mới là can đảm.
Saint Piere

- Tính can đảm không thể giả mạo được.
Napoléon

- Thật can đảm không phải là liều chết, mà là chống chọi với tai nạn.
Sénèque

- Trong cơn nguy biến người ta mới thấy được tính can đảm.
Regnard

- Can đảm là đức hạnh số một của con người, vì nó bảo đảm cho mọi đức hạnh khắc.
W. Churchill

Lòng can đảm gia tăng khi người ta dám liều, hoặc nỗi sợ hãi gia tăng khi người ta do dự.
P. Syrus

Kẻ hèn nhát thì trốn chạy sự nguy hiểm, sự nguy hiểm trốn chạy kẻ gan dạ.
D'Houdetot

Lòng can đảm đưa người ta đến vinh quang, tính hèn nhát dẫn người ta đến cái chết.
Sénèque

Can đảm hoặc hèn nhát, bản thân anh chọn cái nào?
KD.



Tính cam đảm không phải dùng để đánh ai, mà dùng nó để bảo vệ cho mình và cho người. Tính can đảm cần phải được rèn luyện, tập sự và thử thách. Mọi lứa tuổi đều rèn luyện được. Người lớn tuổi rèn luyện bằng cách nào? Dễ lắm! Bạn hãy ôn lại quãng đời của mình, bạn thật sự nhút nhát hay cam đảm? Nếu bạn thấy mình không nhút nhát mà cũng không can đảm, đó chính là bạn nhút nhát đó. Và hãy xem, trong việc nhút nhát bạn thấy có ích gì? Hay thấy thiệt thòi gì về danh dự? Thiệt thòi về mọi mặt? Không! Bạn hãy thành thật với lương tâm bạn đi. Đừng chống chế, đừng viện lẽ. Phải nhớ một điều tối quan trọng: người đủ đức dũng mới đủ sức tha thứ cho người khác, mới đủ sức nhường nhịn người khác mà không hề có sự nóng giận, còn người hèn nhát thì "cam chịu nhục" mà lòng vẫn ấm ức. Hèn hay dũng không ở chỗ nhịn mà ở chỗ nóng giận hay không nóng giận. Cổ nhân có câu: "Nhẫn được mới là đại dũng". Khi bạn thừa sức đối đầu với người kia, nhưng bạn vẫn mỉm cười với họ, chịu nhường cho họ cho họ một bước mà lòng không hề có sự bực tức, lại cảm thấy thích thú vì đã làm được việc thiện, đó mới là can đảm. Xin nói một lời: Cuối cùng rồi ai cũng phải chết, chỉ có can đảm mới là bất tử! Can đảm chứ không phải là liều mạng. Can đảm là lòng ung dung tự tại, đối với kẻ nghịch thì tha thứ, đối với thú dữ thì dùng mưu trí mà diệt, đối với nghịch cảnh thì bình tĩnh đem trí tuệ ra đối phó, đối với nỗi oan dù biện bạch cũng vô ích, thì tốt hơn hết nên lặng thinh! Bạn cho rằng đây chỉ là lý thuyết suông?

Năm 1963, trên Bán Nguyệt san Phổ thông ở miền Nam, ông Nguyễn Văn Ba có ghi lại một chuyện nội dung như sau: Tại thị trấn Bồng Sơn (tỉnh Bình Định), có một nhà sư vào khất thực một nhà dân nằm ven quốc lộ I, lúc ấy chủ nhà là một thiếu phụ đang ở trong phòng tắm, chỉ có đứa bé gái 6, 7 tuổi đang chơi trước sân. Nhà sư đứng đợi chủ nhà ra. Chủ nhà tắm xong bước ra chào sư rồi cấp cơm tiền cho nhà sư. Chợt bà hỏi đứa bé:

- Chiếc nhẫn của mẹ đâu?

Đứa bé ngơ ngác một lúc rồi chỉ nhà sư. Thiếu phụ chấp tay nói:

- Khi tôi tắm có giao chiếc nhẫn hai chỉ cho cháu giữ, thầy có nhặt được xin cho lại.

Nhà sư chấp tay lên ngực nói:

- Mô Phật! Bần tăng không hề nhặt được.

Chủ nhà làm dữ, nhà sư vẫn "Mô Phật!". Lúc ấy Phật giáo bị chánh phủ đàn áp. Người lối xóm và đám "Thanh niện Cộng Hòa" chạy đến, họ đánh đập dã man nhà sư đó, bình bát cơm bị đổ, họ lột tấm nạp y của nhà sư ra tìm vẫn không có, lục khắp mình mẩy cũng không có... nhưng họ vẫn đánh đập nhà sư đến bầm dập! Người mẹ nhiều lần hỏi lại con mình, đứa bé vãn nói "ông thầy lấy!" Sân nhà bằng đất thịt nện chắc, dĩ nhiên chiếc nhẫn không hề bị vùi dưới sân. Lúc bấy giờ viên Cảnh sát cũng vừa đến, đòi đưa nhà sư về đồn. Lúc đó chiếc xe nhà binh chạy qua cán chết một con ngỗng đực, còn con ngỗng mái tránh khỏi. Nhà sư bây giờ mới nói:

- Chiếc nhẫn ở trong bụng con ngỗng kia, tôi thấy nó đớp chiếc nhẫn trên tay cháu gái, nhưng tôi chụp lại không kịp.

Người ta mổ diều con ngỗng ra quả có chiếc nhẫn. Ai nấy đều ngậm ngùi. Có người hỏi:

- Sao khi nãy thầy không chịu nói sớm để người ta khỏi đánh thầy?

- Mô Phật! Thà bần tăng chịu hình phạt, nếu chỉ con ngỗng thì người ta làm thịt nó mất.

Chuyện nầy thấy đăng trên báo nước ngoài có tựa đề "Un bonze" dịch từ báo Phổ Thông. Đức tính của nhà sư đã vượt qua sự can đảm. Thiên nhiên vẫn có tính công bằng. Chỉ có lòng dũng cảm thật sự mới chiến thắng được mọi nghịch cảnh. Nếu bạn chưa thật can đảm, khi gặp một người hung dữ hay một nghịch cảnh bạn sẽ sợ sệt hoặc mất bình tĩnh, hoặc nóng giận, uất ức mất đi phần sáng suốt để đối phó với vấn đề.

Xin kể thêm một câu chuyện:

Tần Thủy Hoàng là một bạo chúa từng chôn sống 460 nho sĩ, từng ra lệnh tàn sát những kẻ tài ba trong thiên hạ. Dân chúng sáu nước đều căm giận nước Tần. Nước nào cũng ngầm tính toán chống lại nhà Tần, nhưng chưa dám khởi sự. Bậc anh tài chết nhiều như lá thu rụng. Hàn Tín là bậc hiền tài kiệt xuất nhất thời đó. Tên bán thịt ở chợ thấy Hàn Tín đói khổ mà lại hay mang kiếm đi rong ngoài đường, hắn tức khí muốn làm nhục Hàn Tín, liền kêu Hàn Tín nói:

- Tín! Mày mang kiếm, mày có dám giết tao không? Nếu không dám thì luồn dưới trôn tao mà đi qua.

Một thoáng suy nghĩ, Hàn Tín ung dung luồn trôn tên bán thịt đó rồi bỏ đi. Người ở chợ cười rộ, khinh bỉ Hàn Tín là tên bất cố vô sĩ. Về sau Hàn Tín làm nguyên soái cho Hán Lưu Bang diệt được Hạng Võ, được nhà Hán phong vương. Hàn Tín gọi tên bán thịt trước kia làm nhục mình đến phong chức cho hắn, nói:

- Ngươi xem, Hạng Võ oai vũ thế kia, quân cả trăm vạn ta còn trừ được huống gì một kẻ tầm thường như ngươi? Ta dư sức giết ngươi mà không thèm giết chỉ vì ngươi không đáng giết. Vả lại ta muốn dấu ta, dấu tấm thân hữu dụng này để ngày sau còn giúp cho đời...

Hàn Tín là bậc hiền tài, mình mang tuyệt học đã thõng tay vào chợ chả khác gì một thiền sư. Hàn Tín là bậc đại dũng cổ kim ít có người sánh bằng. Đó đáng gọi "nhẫn là đại dũng".

Chắc bạn nghĩ rằng "mấy người kia họ có võ nghệ nên họ mới cam đẩm". Nghĩ vậy là lầm! Võ nghệ chỉ yểm trợ phần nào cho sự can đảm mà thôi! Võ nghệ không thể sánh với lòng can đảm được. Biết bao người sức trói gà không chặt mà thừa lòng can đảm, đến nỗi những kẻ đầy võ nghệ, đầy uy quyền cũng vẫn khuất phục. Xin dẫn một thí dụ khác:

Tần Thủy Hoàng sai người đến bảo An Lăng quân:

- Vua ta muốn đem 500 dặm đất để đổi lấy đất An Lăng, mong ngài hãy bằng lòng.

An Lăng quân không chịu nói:

- Cảm ơn nhà vua đã gia ân. Đất tôi dù có 50 dặm nhưng vẫn là đất của tổ tiên để lại, không thể vâng mệnh.

Vua Tần nổi giận, sửa soạn cất quân đi đánh. Bấy giờ có một người áo vải (bần dân) già nua tên là Đường Thư vào xin An Lăng quân để đi sứ sang thuyết vua Tần. Vua Tần nói:

- An Lăng quân kinh ta chăng mà không chịu đổi 50 dặm để lấy mảnh đất rộng gấp mười? Cở như Hàn, Ngụy ta còn diệt huống gì đất An Lăng?

Đường Thư nói:

- Không phải! An Lăng quân nhận đất của Tiên vương nên phải giữ, dẫu nhà vua đem ngàm dặm cũng không đổi chứ đừng nói 500 dặm.

Vua Tần nổi giận trợn mắt hỏi Đường Thư:

- Tên già ngu ngốc kia, ngươi có biết thiên tử giận thì sao không?

- Thì sao?

- Thiên tử mà giận một cái thì thây phơi trăm vạn, máu loang ngàn dặm.

Đường Thư ôn hòa hỏi lại:

- Đại vương có biết hạng áo vải nổi giận thì sao không?

Vua Tần lồng lộn lên đáp:

- Tụi áo vải mà giận thì chỉ lột mảo, cởi dép, dập đầu mà lạy!

Đường Thư nhếch mép cười:

- Cũng có thật! Nhưng đó chỉ là bọn thất phu. Chứ kẻ sĩ giận thì khác. Lúc Chuyên Chư đâm Vương Liễu thì sao chổi lấn át mặt trăng; lúc Nhiếp Chính đâm Hiệp Lũy thì cầu vồng trắng vắt ngang qua mặt trời; lúc Yếu Ly đâm Khánh Kỵ thì chim ưng xanh đá nhau trên điện. Ba vị đó đều kẻ sĩ áo vải, lòng nén uất nên trời mới hiện lộ những điềm như vậy. Nay sắp có thêm tôi nữa là bốn. Kẻ sĩ mà nổi giận thì thây nằm hai cái, máu loang năm bước, thiên hạ để tang, tức như hôm nay.

Nói rồi tuốt gươm đứng lên. Vua Tần sợ quá nhũn người quỳ xuống tạ lỗi:

- Thôi, thôi! Mời tiên sinh ngồi! Làm gì đến nỗi như vậy! Quả nhân hiểu rồi. Hàn, Ngụy bị diệt mà An Lăng quân chỉ có 50 dặm đất mà vẫn giữ được chính là nhờ có tiên sinh đó!

Quả như lời Cousin nói: "Kẻ can đảm là kẻ bình tĩnh nhất trong lúc nguy cấp". Đạo Phật chủ trương Từ Bi. Châm ngôn của Phật tử là Bi, Trí, Dũng. "Dũng" chính là gan dạ. Tuy rằng không đánh ai nhưng không sợ ai hiếp mình. Trong phép bố thí của nhà Phật có hạnh "vô úy thí" (không sợ khi phải hy sinh) dẫu trong lúc ngặt nghèo vẫn coi xác thân là vật tạm bợ, sẵn sàng hy sinh xác thân để "cúng dường Tam Bảo".

Hồi tiền bán thế kỷ 20, ở Ấn Độ có phong trào tranh đấu bất bạo động của Thánh Gandhi đành độc lập cho nước nhà. Gandhi đem xác thân đặt trước lưỡi lê và họng súng của kẻ thù, mặc cho kẻ thù muốn đâm, muốn bắn tùy ý. Dũng là chỗ đó. Không phải dùng vũ lực đàn áp họ gọi là dũng. Chết là điểm cuối cùng của con người mà vẫn không sợ thì còn sợ gì? Đó là chúng ta nói đến sự thể cuối cùng như vậy. Sự thật trên đời không ai công nhiên dám giết ta, dẫu kẻ đứng trước mặt ta là một tên sát nhân chăng nữa. Trường hợp đó nếu ta có thái đọ rụt rè do dự, van xin lạy lục là chúng ta rước lấy cái tai vạ.

Không bút nào thuật lại cho hết lòng can đảm của con người. Chúng ta cần ghi nhớ mấy điều:


Kẻ cam đảm bao giờ cũng dành lấy sự chiến thắng sau cùng.

Không ai tự nhiên mà giết người, vậy không nên sợ chết bởi lời hăm dọa. Không sợ chết tức là can đảm.

Can đảm là đức tính lớn nhất và quý báu nhất trong mọi đức tính, ta nhờ nó mà bảo vệ danh dự lẫn sinh mệnh cho mình và cho người.

Can đảm là thần hộ mệnh của TÌNH YÊU và SỰ SỐNG.



Tác giả: Chiêm Trúc

6.- ĐỌC SÁCH


Đọc sách đó là sự đối thoại của ta với những người trong quá khứ.
Descares

Đọc sách không những để nâng cao trí thức mà còn nâng cao nhân cách.
Dr. Guérin

Đọc sách mà tin hết vào sách thì thà không đọc còn hơn.
Mạnh Tử

Không phải đọc tất cả là đủ, mà phải biết tiêu hóa.
Boufflers

Đọc sách phải có đảm thức, có con mắt tinh tường và có nghị lực.
Lâm Ngữ Đường

Những nhà triệu phú đều là những người đọc sách nhiều. Họ hỏi, họ đáp: "Đọc sách là một trong những nguyên nhân thành công của tôi".
Casson

Đọc hết một quyển sách hay, ta cảm thấy như từ biệt người bạn thân.
Voltaire

Đọc sách đó là cái cửa mở vào cuộc đời vui tươi.
Mauriac



Có lần tôi nghe một bà rầy con mình: "Đọc, đọc cái gì!... Con chạy tìm cho mẹ vài ký gạo cái đã!" Đọc sách là một việc làm dài hạn, thường xuyên, đó là cuộc trường kỳ chiến đấu, lợi ích của việc đọc sách tuy rất thiết thực nhưng nó đến rất chậm, một cuộc tích lũy nhiều năm, nó cũng giống như mỗi ngày người ta bỏ vào hũ tiết kiệm một vài hạt gạo. Còn cuôc chiến đấu với giặc đói trước mắt cần thiết hơn.

Trong những hoàn cảnh khốn khổ không ai đủ thời gian và tâm trí để đọc sách thì họ phải chọn lúc thích hợp để đọc, miễn là họ chịu đọc.

Một người ham học, ham đọc, có một tinh thần cầu tiến, thì có bận rộn cách nào họ cũng dành một ít thì giờ để lật qua vài trang sách trong mỗi ngày. Những người lao động, việc đọc sách đối với họ trước nhất là để tiêu khiển. Dạng đọc sách ngày nay nhiều lắm. Có cô bán hàng trong khi ngồi chờ khách mua hàng, họ đem mấy quyển tiểu thuyết, võ hiệp hoặc tạp chí ra xem, họ gọi đó là "giết thì giờ". Một số người vì nghề nghiệp, họ đọc những loại sách có liên quan đến công việc của họ, chẳng hạn như các bác sĩ, kỹ sư, thầy giáo. Ngoài ra còn có một số người nữa sách gì cũng đọc, rảnh hồi nào đọc hồi đó. Họ là những người viết biên khảo, hoặc những người thích tìm hiểu. Đây là đội ngũ chính trong làng đọc sách. Dù gì thì dù, nhưng sách đối với những kẻ đọc sách là những món ăn tinh thần. Có món ăn người ta cần no, có món ăn người ta cần ngon, có món ăn người ta cần bổ, có món phải dùng đến đường mật, có món phải dùng mắm muối, có món phải dùng rượu bia... vô số món ăn cũng như vô số dạng sách.

Đọc sách người ta tìm thấy nhiều điểm rất thú vị. Cùng một vấn đề nhưng lại có nhiều cách giải quyết khác nhau, có khi trái ngược nhau (nhưng không phải là sai), nhưng tất cả đều giúp cho đọc giả một số tri thức.

Tư tưởng con người càng lúc càng tiến bộ, chiều hướng giải quyết có thể khoáng đạt hơn. Có công lý nào thực hơn công lý không gian ba chiều của Euclide? Vị đại sư sáng giá nhất của 25 thế kỷ phút chốc bị nhóm Nicolas Bourbaky đòi hạ bệ.

Cũng thì hành quân, nhưng người có đọc sách nhất là các sách về lịch sử, binh pháp thì cuộc hành quân có vẻ qui mô và vững tâm hơn. Đọc sách ta thấy Tôn Tẫn thống lĩnh quân Tề đánh nhau với quân Ngụy do tướng Bàng Quyên chỉ huy. Tôn Tẫn đoán được tâm lý của Bàng Quyên là hiếu thắng nên vờ lui quân, cho bớt lò nấu. Bàng Quyên kiểm lò ngầm hiểu quân Tề bỏ trốn liền đem quân đuổi theo, bị Tôn Tẫn đem phục binh ra tiêu diệt (đó là chuyện xảy ra thời Chiến Quốc). 500 năm sau (thời Tam Quốc), Khỗng Minh chọi nhau với Tư Mã Ý, nhưng sợ Tư Mã Ý đuổi theo, bèn cho đấp theo lò nấy. Tư Mã Ý kiểm lò thấy mỗi lúc mỗi nhiều thêm thì đoán là địch có viện binh nên không dám truy kích.

Ta còn thấy, thế kỷ thứ 10, Ngô Quyền ở nước ta chống cự với quân Nam Hán do thái tử Hoằng Thao chỉ huy. Ngô Quyền đánh với quân giặc, cắm cọc nhọn trên sông Bạch Đằng, kết quả tiêu diệt được địch, tướng Hoằng Thao bị giết. Ba thế kỷ sau, quân Nguyên sang đánh nước ta, cũng bị thua tại sông Bạch Đằng với thuật cắm cọc như trước. Nếu các tướng lãnh nhà Nguyên chịu khó đọc sách sử chắc phải thấy sự thất bại của quân Nam Hán trước đây mà đề phòng.

Hồi thế chiến thứ I (1914 - 1918) tướng nước Anh là Allenby đem quân đổ bộ lên đất Palestine, đánh nhau với quân Thổ Nhĩ Kỳ.

Bấy giờ quân Thổ đóng ở Micmas trên ngọn đồi cao bên kia thung lũng. Viên sĩ quan phụ tá của Allenby nghe chữ "Micmas" lấy làm ngờ ngợ. Ông ta ngạc nhiên không biết từ này mình đã gặp ở đâu rồi, bỗng ông sực nhớ mình đã đọc trong Thánh Kinh (Bible), bèn mở Thánh Kinh ra xem lại, thấy ghi:

"Saul và con là Jouathan cầm đầu toán dân quân Do Thái (Israel) chống nhau với quân Philistins dang đóng ở Micmas. Cha con ông mang đầy vũ khí theo đường hẹp, ở bên này đầu đường có cụm đá hình yên ngựa tên gọi lài Bossets và ở đầu đường bên kia cũng có một khóm đá chen chúc với cây hòe gọi là Séné. Cha con ông Saul qua khỏi Séné tiến tới một vùng đất cao diện tích nhỏ hẹp. Nơi này có quân Philistins canh gác. Trời vừa hừng sáng quân Philistins thức dậy, thấy cha con Saul tiến lên ngỡ là quân mình, bị tập kích liền bỏ chạy hổn loạn. Saul thừa cơ đem dân quân truy kích giải phóng được xứ sở Israel..".

Viên sĩ quan phụ tá trình sách ấy cho Allenby xem. Allenby xem xong cho người đi dò đường xác nhận địa thế ấy quả đúng như Kinh Thánh đã ghị, lại có toán quân Thổ đúng vào vị trí của quân Philistins. Tướng Allenby hành quân như Kinh Thánh đã chép và kết quả xảy ra như kinh đã ghi. Quân Anh toàn thắng, phá tan được quân Thổ ở Micmas...

Đọc sách cho ta kiến thức đã đành còn cho ta những kinh nghịêm quí báu có những ích lợi bất ngờ.

Năm 1948, tướng Israel là Yadin đang chống nhau với quân Ai Cập. Quân Ai Cập đang chiếm đóng ở vùng Néguef. Tướng Yadin mở Kinh Thánh ra xem, thấy nói ở vùng Mushr-fa có con đường nhỏ dẫn đến Néguef... nhưng hiện tại đã bị cây cối mọc chi chít. Yadin liền cho xe ủi khai quang con đường đó, rồi bí mật xua quân tiến lên đánh phủ đầu quân Ai Cập. Trận này Quân Ai Cập đại bại, 14 ngày sau quân Ai Cập bãi binh.

Trong quyển The Ocean của Magellan (tức là Magalhaens), nhà hàng hải Bồ Đào Nha viết về các đặc điểm ở các đại dương: những nơi hiểm nghèo, những nơi bình yên (Magellan là người đặt tên cho biển Thái Bình Dương - Ocean Pacifique)... Đó là quyển sách gối đầu giường cho các nhà hàng hải đời sau. Ngay phía đông cửa biển Manila có hai hòn đảo, đảo phía ngoài rộng chừng 5 hecta cao hơn mặt nước 3m, bằng phẳng như sân bay tên là Icabra; hòn đảo phía trong cao lớn, hiểm trở, có doi đất thông với đảo Luzon, tên gọi là Luban. Nước nơi đây nhìn từ xa có màu xanh của đại dương (giữa Icabra và Luban) nhưng thật sự nó chỉ sâu lối một mét. Khoảng cách giữa hai đảo chừng 1km. Magellan đặt tên cho vùng đảo này là... Misfortuneland (Đảo Định Mệnh). Nhiều tàu thuyền đã chìm nơi này vì mắc cạn. Thế mà từ khi ngành hàng hải sử dụng mày Diesel tính đến tháng 6 năm 1966 có đến 14 chiếc tàu trọng tải tử 10 ngàn tấn trở lên nạp mạng cho vùng kênh Misfortuneland này, vì các thuyền trưởng không chịu đọc sách, cứ thấy thuận tiện là xông vào!

Nói là nói vậy thôi, đọc sách biết bao nhiêu cho đủ. Sách của năm châu có đến hàng tỷ bộ khác nhau. Từ khi loài người có văn tự đến nay quốc gia nào không sách? Riêng thư viện ở Boston có hằng triệu bộ sách!

Các nhà văn học lỗi lạc vẫn còn có chỗ nhầm lẫn. Một giai thoại kể về văn hào Tô Đông Pha sửa thơ của nhà đại cách mạng Vương An Thạch. Trong bài thơ của Vương có hai câu:


Minh Nguyệt sơn đầu khiếu,
Hoàng Khuyển ngọa hoa tâm.
Tô Đông Pha đến nhà Vương An Thạch chơi, trong lúc Vương đang ngủ trưa, thấy trên bàn có hai câu thơ trên, ông Tô chép miệng:

- Vương cũng đỗ Tiến sĩ nhưng sao mà dốt vậy? Sao lại "Trăng sáng hót trên đầu núi, Chó vàng nằm giữa lòng hoa?" Tô cầm bút sửa "khiếu" ra "chiếu", và "tâm" ra "âm" để có nghĩa là: "Trăng sáng chiếu đầu núi, chó vàng nằm dưới bóng hoa". Tô đắc ý bỏ ra về. Vương thức dậy biết việc, bỏ bụng cười thầm. Lúc đó Vương đang làm Tể tướng triều Tống, cựu phái phản đối trong đó có Tô Đông Pha. Vương dùng pháp luật đầy Tô xuống Hoàng Châu (Hà Bắc). Khi mới đến, những đêm trăng sáng có tiếng chim hót ríu rít trên đầu ngọn núi gần đó khiến Tô không ngủ được liền bước ra ngoài xem trăng, hỏi người chung quanh mới hay loài chim đó có tên là "Minh Nguyệt". Và cũng ở nơi này có một loại hoa màu vàng khi nở ra năm nhụy hoa bên trông giống hình năm con chó nằm chụm đầu, được biết đó là hoa "Hoàng Khuyển". Giá mà trước đây Tô đi qua xứ này, hoặc đọc các sách địa phương chí thì Tô không bị bẽ bàng.

Nhà thơ Trương Kế đời Đường viết bài thơ "Bạc Phong Kiều trong đó có câu:


Cô Tô thành ngoại Hàn San tự,
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền.
(Thuyền ai đậu bến Cô Tô,
Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San)
Đại văn hào Âu Dương Tu đời Tống phê: "Thi nhân thường có bệnh sáo ngữ, nhưng lý thì bất thông. Làm gì nửa đêm mà lại có tiếng chuông công phu của nhà chùa?" Về sau ông Diệp Mộng Đắc phê lại lời phê của Âu Dương Tu: "Có lẽ ông Âu chưa hề đến đất Ngô Trung (Tô Châu) nên không biết nơi này có lệ thỉnh chuông vào lúc nửa đêm". Trong "Đường Thi kỷ sự" cũng thấy ghi: "Ở Cô Tô quả có lệ gióng chuông công phu vào nửa đêm gọi là Vô Thường Chung", ông Trương ghi việc đó là điều thực, còn ông Âu cho là "ngữ bệnh thì không phải". Đầu thế kỷ 20, học giả Hồ Thích phê: "Sách Nam sử có chép một bài thơ tựa đề: Dương Cảnh Lâu (Lầu Cảnh Dương) của Từ Võ Đế, bài ấy có nói đến chuông canh ba, chuông canh năm". Khi Ngô Cảnh Trọng làm Thái thú Ngô Trung đã ra lệnh cấm chuông nửa đêm. Các nhà thơ đời Đường như Bạch Lạc Thiên (Bạch Cư Dị), Ôn Đình Quân đều có nói đến "chuông nửa đêm). Ông Âu Dương Tu có lẽ không truy cứu đến..."

Đọc sách nhiều cho ta nhiều kiến thức và cũng rất nhiều thú vị. Lâm Ngữ Đường nói: "Người đọc sách cần phải có một đảm thức". Cổ ngôn Trung Quốc nói: "Đọc sách để sửa mình", nhưng J. Green lưu ý chúng ta: "Nhiều người đọc sách không phải để mở rộng hiểu biết mà để khuếch đại cái tôi nhỏ bé của mình". Ta biết, sách vở chính là thân xác của văn hóa. Người đọc sách chẳng những để nâng cao kiến thức mà còn tự sửa mình để thích hợp với "con người văn hóa". Wilde nói: "Những quyển sách mà xã hội gọi là phi luân là những quyển sách cho xã hội tự thấy cái thô bỉ của nó. Rất là vô lý khi người đặt ra một quy luật khắt khe về những thứ được phép đọc. Và những thứ không được phép đọc. Họ đâu có biết được rằng, quá nửa trí thức hiện nay thuộc về những cái không nên đọc đó".

Văn hóa là sự kết tinh những gì do văn minh đem lại. Văn hóa là phần tinh túy của dân tộc. Đã liệt vào văn hóa tức là đã thừa nhận cái tinh hoa của mọi nền văn minh. Đọc sách tức là đọc các tiểu phẩm của văn hóa. Sách có quyển hay và có quyển không được hay hoặc không hay, nhưng nó cũng đều là thuốc. Nhà y được cần phải biết sâu sắc những chất độc, chất bổ đó mới gọi là tinh diệu. Vô số thuốc đọc người ta dùng để chữa bịnh...

Người đọc sách còn có thể hòa hợp tâm tưởng của mình vào trong ý và lời của tác giả, tự mình có thể thì thầm với tác giả, có thể phản đối hay khâm phục...

Tóm lại, muốn nâng cao tâm hồn mọi người đều phải cố gắng dành riêng cho mình một khoảng thời gian nào đó để đọc sách. Muốn tiến bộ thật sự, mấy nguyên tắc về đọc sách phải nắm vững:



Chọn loại sách thích hợp với ngành nghề của bạn đang làm.


Chọn những sách mà bạn thích.


Những sách trau dồi trí tuệ và kiến thức.


Chọn thời gian nhất định.


Trước khi đọc qua những trang mới, bạn tự nghiệm lại hôm qua mình đọc những gì.


Một điều để tâm niệm: "Đọc sách để xứng đáng với chính mình làm được con người hôm nay", chứ không phải để khoe khoang.


Tác giả: Chiêm Trúc

4.- DANH DỰ


- Danh dự là viên kim cương mà nàng "Đức hạnh" đeo vào tay.
Voltaire.

- Người ta có thể bắt tôi sống không hạnh phúc chứ không thể bắt tôi sống không danh dự.
P. Corneille

- Người bị ô danh coi như đã chết một nửa.
Heywood

Ai muốn phá danh dự người khác coi như tự hủy danh dự của mình.
P. Syrus

- Danh dự là mũi nhọn kích thích đức hạnh, chớ không phải bàn đạp cho lòng kiêu hãnh.
Ch. Cahier

Ai đã đánh mất danh dự rồi thì không còn gì để mất nữa.
P. Syrus

Danh dự và đạo đức là đôi bạn thiết cốt luôn luôn song hành.
De Maistre

Danh dự cũng có một bước lùi lớn nếu ta thay đổi nó. Nên ta phải điều hành cuộc sống của mình như thế nào để hợp với mọi người.
Spinoza

Tốt danh hơn lành áo.
Tục ngữ

Danh là khách của thực.
Trang tử

Những việc nghĩa đều làm âm thầm. Kẻ tiểu nhân háo danh, nên việc làm của hắn không phải vì nghĩa và là muốn phô trương.
Mặc Tử

Hủy hoại thanh danh của người là một tội ác to nhất.
Hérodote

Khi danh nhơ ra đến biển thì thanh danh chạy vào nhà.
Sauve


Tâm lý chung của loài người là không ai chịu kết thân với người mất danh dự, dẫu cho kẻ đã từng chà đạp danh dự của mình cũng không ra ngoài tâm lý đó. Cho nên tôn trọng danh dự không phải là một nghĩa vụ mà là một trách nhiệm tất yếu. Loài người đi đến một nền văn minh cao là nhờ có một văn hiến chung vượt lên trên những luật lệ của quốc gia. Trọng danh dự là một thành viên của nền văn hiến đó.

Danh dự không thể xin mà có được. Cũng có trường hợp danh dự nhờ tiền bạc mà có! Mới nghe đến đó có người vội qui kết, đó là phi danh dự. Không phải! Có tiền bạc đâu phải là chuyện dễ? Đồng tiền gắn liền mồ hôi. Không có lương tâm làm sao có được tiền bạc? Lương tâm chính là cơ sở để hình thành danh dự.

Người ta không thể hình dung danh dự là một hột, một viên, một cái... mà nó là một chuỗi liên tục kéo dài và luôn luôn song hành với thời gian. Người Arménie cho rằng "thanh danh là một xâu chuỗi ngọc" vừa phát ra ánh sáng dịu dàng vừa phát ra tiếng kêu thanh tao. Hiểu như vậy để tiến thêm một bước: cũng là ngọc nhưng chia làm hàng trăm loại khác nhau, thì danh dự cũng có thứ bậc của nó. Gọt đá ra để lấy ngọc. Được ngọc rồi vĩnh viễn ngọc khong thể hóa đá, mà nó chỉ có thể vỡ đi. Một người bình thường có công tu thân, kết đức kiên trì làm những việc lương thiện tích lũy được tiếng thơm, có khác nào đẽo đá lấy ngọc? Nhưng đột nhiên người ấy trở chứng làm những việc gàn dở, phủi sạch hết uy tín, người ấy không phải trở lại buổi ban đầu, mà anh ta sẽ bị xã hội coi là cặn bã chẳng khác nào bụi cám của viên ngọc vỡ. Ai cho phép lấy công chuộc tội? Danh dự khoông phải là một loại điểm, nó là kết hợp nhãn quan của mọi người được mặc nhiên công nhận.

Danh dự có được là kết tụ những việc làm bất vụ lợi, người đứng ra làm việc với lòng tinh khiết có khác gì một tu sĩ? "Không gì che chở những đứa con nhỏ nhoi bằng thanh danh của bậc cha mẹ" (Nữ Bá tước C. Fée). Họ tự nguyện làm những việc lương thiện, chăm chút, chuyên cần, chắt mót những thành quả nhỏ nhoi bằng những giọt mồ hôi, và với nụ cười hồn hậu để góp chút công với láng giềng. Người có căn bản, làm những việc lớn hơn nhưng với tấm lòng độ lượng vị tha. Những tinh túy ấy chính là chất ngọc, chính là danh dự!

Một thầy giáo đem lương tâm ra giảng dạy học trò có thể họ giảng trên bục giảng và có thể ho ra máu sau nhiều năm giảng dạy, thầy chỉ lãnh một số lương khiêm tốn do nhà nước qui định không hề phàn nàn, đó là ông thầy có lương tâm, danh dự từ đó mà có. Học trò lẫn phụ huynh đều kính trọng.

Một ông phu trường mưa nắng vẫn có mặt, vẫn thường xuyên nhắc nhở các cháu nên trật tự, vẫn thường xuyên mang phấn, mang nước cho thầy, vãn luôn che chở, giữ gìn mọi thứ thuộc về nhà trường, ông phu trường ấy không có danh dự sao? Không đáng kính phục sao?

Suy ra một nông phu, một chiến sĩ, cho đến người quét chợ địa vị của họ tuy thấp hèn, nhưng họ làm hết chức trách của mình, thì danh dự từ nơi họ toát ra mà những người đồng nghiệp tận mắt chứng kiến. Đó là chân danh dự, một thứ danh dự cao quý, không ai xin mà có, không ai ban mà được. Bằng cấp để ban khen cho loại danh dự này chỉ là thứ giả mạo, trịch thượng, phi nhân.

Trái lại cũng có kẻ dùng thủ đoạn để mua danh, việc làm của họ hết sức gượng gạo, bỏ ra một ít của phi nghĩa góp vào trong việc bố thí, rồi đánh trống thổi kèn loa rao rùm lên để cho mọi người biết, mọi người trầm trồ, mọi người ca tụng. Mặc Tử một đại triết gia chủ trương thuyết Kiêm Ái trước đây hơn 2300 năm đã nói: "Những việc nghĩa đều làm trong âm thầm. Kẻ tiểu nhân háo danh, nên việc làm của hắn không phải vì nghĩa mà là muốn phô trương".

Có người còn tệ hơn, chưa hề làm một việc thiện có lương tâm tham dự, dựa dẫm vào đâu đó cũng vỗ ngực xưng danh. Đó chẳng qua là loại xôi thịt. "Khi một thực khách được mời mà tự nói về danh dự của mình, thì người chủ nhà phải đếm lại những cái muỗng trong nhà" (Emerson).

Nhưng ta bận tâm làm gì đến những người háo danh đó? Bạn có chút lòng xót thương đến kẻ cùng khổ, cũng có giá trị rồi. Không cần phải thi nhân bố đức, miễn đừng vi phạm những luật lệ đã cấm, những điều luân lý và đạo đức không cho phép, cũng đủ bảo đảm cho mình một danh dự to rồi! Cổ nhan có câu: "Con gái giữ thân, con trai giữ danh" là cũng có ý như vậy.

Sống lương thiện là sống cho con mình và sống với mọi người. Cố nhiên người đời ai cũng thích kết thân với một người lương thiện. Cho đến một kẻ đại gian ác cũng muốn chơi thân với một người lương thiện. Trước đây có bộ phim "Le Ciel du Plomb" (Trời khói lửa), nội dung có thể tóm tắt sau: "Một tên đại bịp đại gian ác ở miền Viễn Tây Texas từng gây không biết bao nhiêu tội lỗi. Hắn đi xứ nào cũng giết người và lường gạt. Một hôm hắn gặp một anh chàng nhà quê, vàng bạc bỏ trong túi rách, xuống phố trù mở ra một cửa hàng buôn bán làm ăn. Anh chàng nhà quê bản tính thật thà nên dễ tin người. Tên gian ác kia mon men tới làm bạn. Bao nhiêu vàng bạc của anh nhà quê này hắn đọat hết. Đến chừng sạch tay rồi anh chàng nhà quê mới biết mình bị điếm, bèn âm thầm bỏ tên lưu manh đó về quê. Dọc đường không có tiền nên phải kiếm ăn lần hồi. Gã lưu manh trở lại thui thủi một mình, dẫu có tiền bạc cũng không dám vung vãi vì hắn đang bị truy nã. Lòng hắn vẫn nhớ anh chàng nhà quê này, hắn bèn đi tìm anh và gặp được. Hắn năn nỉ chàng nhà quê theo hắn. Chàng nhà quê lắc đầu và nhắm núi rừng mà đi. Bây giờ họ cách nhau một thung lũng. Chợt tên lưu manh khóc và thét lớn: "John ơi! Chờ tao với!" Hắn bươn bả chạy theo. John đứng lại chờ. Đến nơi hắn ắm tay john nói: "Xin anh đừng bỏ tôi!"... Và họ là đôi bạn tốt với nhau.

Câu chuyện này đã nói lên một người có lòng tự trọng, dù họ sống nghèo chăng nữa nhưng danh dự của họ toát ra như một điệu nhạc êm dịu, ai nghe cũng cảm thấy dễ chịu.

Một người có tài mà thiếu lòng tự trọng thì sẽ tạo cho mình một cuộc sống khó khăn.

Loicj sử nhà Tiền Hán có nói về Hàn Tín. Hàn Tín lúc hàn vi chui qua lỗ háng tên bán thịt ở giữa chợ. Tiếng xấu đồn đến tai mọi người. Hàn Tín là người có tài, thế mà khi ra đầu quân Lưu Bang không ai muốn trọng dụng ông ta. Họ cho Hàn Tín là kẻ vô sĩ bất cố.

Con mắt người đời tinh lắm. Chỉ trừ việc ấy ta không làm, đã làm tất nhiên phải có người biết. Danh dự, chính mình phải tự trọng mình trước. Để nhớ:



Cuộc sống có lương tâm là cuộc sống có danh dự.


Những đứa trẻ sống nhờ danh dự của cha mẹ nó.


Người nào sống có tự trọng, coi như đã góp công sức vào việc xây dựng xã hội.




Tác giả: Chiêm Trúc

2.- GIẢN DỊ:

- Chân thành và giản dị là cách cư xử khôn khéo nhất.
La Bruyère

- Giản dị không phải là sự ngu dốt mà nó là mảnh đất của trí khôn và tài năng.
Bonald

- Tích cực - giản dị là điều rất phong vị và rất hiếm có.
E. Bersot

- Ngay trong khoa học cũng cần đòi hỏi đến sự giản dị.
K. D.

- Giản tắc dị tùng (giản dị thì dễ theo).
Kinh Dịch

Quân tử chi đạo, đạm nhi bất yếm, giản nhi văn (đạo người quân tử tuy đạm bạc nhưng không chán, giản dị mà có văn hóa).
Trung Dung


Một trong những nết tốt rất quý báu của con người là có một cuộc sống giản dị. Đừng tưởng sự giản dị chỉ dành cho những nhà tu hành. Xưa nay biết bao danh nhân sống trong sự giản dị đến nỗi có người đánh giá..."Ông ấy là một kẻ thất nghiệp".

Truyện kể đại văn hào L.Tolstoi (1828-1920), một hôm ông đến một đại hí viện để xem người ta diễn về một kịch bản của mình theo lời mời của vị giám đốc đoàn kịch. Tolstoi ăn mặc giản dị theo bản tính cố hữu của mình, người gác cổng không biết ông là Tolstoi, ngăn lại không cho ông vào, và nói:

- Bác hãy đi nơi khác, đêm nay có tác giả đến tham dự, lại có những nhà danh giá khác nữa. Âu là bác hãy đợi đêm khác vậy.

Léon Tolstoi không hề phiền, liền bước ra ngồi ở ghế đá bên ngoài.

A. Einstein, Goethe, Tagor... đều là những bậc vĩ nhân có cuộc sống rất giản dị. Giản dị không phải là tính cẩu thả, ngược lại sống có thứ tự và ngăn nắp.

Giản dị không phải riêng cho cách phục sức, mà nói rộng cho cách sinh hoạt hàng ngày, từ ăn uống, ngôn ngữ cho đến các bộ môn thuộc về văn hóa.

Trong việc ăn uống, giản dị chính là sự đạm bạc, điều độ; trong ngôn ngữ, câu văn, trong lời nói giản dị là tính trong sáng, dễ hiểu, dễ nhớ... thậm chí trong bộ môn toán học tính giản dị cũng được đánh giá cao.

Tính giản dị đã giúp cho con người thanh thản, nhẹ nhàng xóa bỏ được những ưu tư phiền toái.

Xưa nay người ta tốn nhiều thì giờ cho những cuộc ăn mặc, họ thường trang điểm thân xác, ít ai chịu khó trang điểm tinh thần. Thế nhưng nhờ tính giản dị đó mà tinh thần coi như đã được trang điểm.

Giản dị trong cuộc sống nó còn đồng nghĩa với sự khiêm tốn, đồng nghĩa với sự độ lượng. Người có tính giản dị họ không có thì giờ để câu chấp, bắt bẻ những việc nhỏ nhặt, trái lại họ đủ sức để cảm thông những lầm lẫn vô tình của người khác.

Cũng cần phân biệt giản dị với lập dị. Lập dị là cái thói cầu kỳ muốn mình khác mọi người. là tính muốn "làm nổi" cho mọi người chú ý mình là nhân vật đặc biệt. Thật ra, nếu công tâm mà xét, những người mang tính lập dị là bởi họ thèm khát sự nổi tiếng, họ thèm khát một sự "ngạc nhiên có kính trọng" của người khác đối với họ, nhưng họ quên đi một điều rất cơ bản, chính họ là một kẻ rỗng tuếch, và họ tự khinh bỉ họ trước.

Trong thời chiến người ta có kể một chuyện rất thú vị. Một vị tướng mặc quân phục nhưng không không đeo quân hàm, đi bộ đến bờ sông gặp một thượng sĩ già đi công tác, muốn qua sông nhưng ngại sông sâu, sợ ướt quân phục mình. Thượng sĩ thấy anh lính kia, mừng quá hỏi:

- Ê! Chú mày đi đâu?

- Về X!

- Ồ! Thế thì may quá! Tớ xuống công tác ở X, trong túi có nhiều giấy tờ, chú mày làm ơn cõng tớ qua sông...

Anh lính kia mỉm cười kê vai cõng anh Thượng sĩ qua sông. Sau đó anh lính chào vị Thượng sĩ rồi rẽ lối.

Mấy hôm sau vị Thượng sĩ mới biết anh lính cõng mình qua sông chính là vị Tướng Y của đơn vị mình.

Nếu gặp một người không có tính giản dị, chắc chắn anh thượng sĩ sẽ bị giảng moral một hồi.

Lại một chuyện khác, một viên sĩ quan trẻ trong nhà ga đi ra, dọc đường muốn gọi điện thoại về nhà nhưng không có đúng loại tiền để bỏ vào hộp điện thoại. Viên sĩ quan thấy một anh lính già bên kia đi lại, liền vội hỏi:

- Anh có tiền đổi cho tôi 10 pence không?

Người lính nói:

- Chờ một chút tôi xem thử có giúp anh được không?

Người lính liền cho tay vào túi...

Viên sĩ quan trẻ cau mày tỏ vẻ khó chịu, nói:

- Anh không biết cách nói chuyện với một sĩ quan à? Nào, bây giờ chúng ta thử bắt đầu lại: "Này anh lính, anh có tiền đổi cho tôi 10 pence không?"

Anh lính chào cái "cụp" đáp ngay:

- Thưa ngài, không!

Rồi bỏ đi. Buổi ấy viên sĩ quan tìm được 1 pence để gọi điện thoại thì mọi việc đẫ trễ! Rất tiếc!...

Sự rườm rà nhiều khi có nghĩa là hợm hĩnh, cửa quyền hoặc lố bịch. Có một chuyện xin chép ra đây để chúng ta rút lấy một kinh nghiệm trong phép xử thế.

Hồi ấy ở thị xã QN có những trường trung học lớn, có trường Sư Phạm (hai năm). Thể lệ để vào Sư phạm là chỉ cần có Tú tài I thì thi vào. Năm ấy chúng tôi chuẩn bị thi phần II. Chúng tôi đến sở Y tế khám bệnh. Ngoài cửa phòng khám có đề biển "Nơi khám bệnh cho giáo sư, sinh viên, học sinh". Chúng tôi ngồi đợi đến lượt mình, bỗng có ba nàng giáo sinh Sư phạm (năm đầu cứ nhìn bảng tên trên áo thì biết rõ tên, trường, lớp) bước vào. Một cô hỏi:

- Này anh, nơi khám bệnh cho bọn giáo sinh chúng tôi đâu?

Tôi đáp:

- Cũng tại phòng này.

Hồi đó đám Sư phạm hách xì xằng lắm! Họ hách xì xằng cũng phải bởi vì kiếm cái Tú tài I gay go lắm, huống chi đây họ đã vào Sư phạm. Còn bọn này mới đang học lớp Đệ Nhất. Một cô áo hồng khẽ nhíu mày liễu (đẹp thì có đẹp nhưng quá kiêu) nói:

- Không, không! Chúng tôi là giáo sinh chứ không phải học sinh!

Anh bạn ngồi bên cạnh tôi tức mình (nhưng vẫn ôn tồn) bảo:

- Vâng! Ba cô đi cuối dãy hành lang này, quẹo phải, đó là nơi khám cho giáo sinh!

Ba cô cám ơn rồi hớn hỏ đi ngay. Bạn tôi nói:

- Ai không biết họ là giáo sinh Sư phạm. Thầy của họ còn khám nơi đây huống gì các cô ấy? Phách và kiêu cũng vừa phải thôi. Nơi đó một dãy W.C tha hồ các cổ khám!

Người khó tính hầu hết là người thiếu đức tính giản dị. Người khó tính chỉ tổ chuốc lấy sự phiền phức.

Ở một chung cư nọ có một cô sinh viên năm cuối, đến mướn một căn phòng yên tĩnh để học, thế nhưng cô lại hay rủ các bạn về đó hát và nhảy. Người trong chung cư thấy cô đẹp và trí thức cũng có phần nể nang. Phòng trên của cô đang ở có một cặp vợ chồng già phải dọn đi vì không chịu được tiếng nhạc và tiếng hát của phòng dưới. Một thanh niên độc thân dọn đến đó ở.

Lúc ba giờ sáng cô sinh viên giật mình thức dậy vì nghe có tiếng chó sủa ở phòng trên. Cô sinh viên tức mình gọi điện thoại lên mắng:

- A lô! Tôi là sinh viên năm cuối cần sự yên tĩnh để nghỉ ngơi và học tập. Nếu ông còn để chó của ông tái phạm nữa thì tôi sẽ nói với ông tổ trưởng tống cổ ông ra ngay!

Cô nói xong tắt máy không đợi bên kia trả lời.

Ba giờ sáng ngày hôm sau, có tiếng điện thoại reo, cô sinh viên dậy nghe máy:

- A lô! Cô sinh viên thân kính! Mới dọn nhà tới tôi cứ tưởng cô là một ca sĩ. Xin lỗi trên phòng tôi không có nuôi chó. Chính tôi cũng cầm một sự yên tĩnh như cô...

Chỉ cần ngày hôm sau, cô sinh viên kia nhận ra vị khách trên là một trong những giáo sư đang dạy mình!

Đáng nhớ:


Tính giản dị giúp người ta được thanh thản, nhẹ nhàng, xóa bỏ được những ưu tư, phiền muộn.


Giản dị là một cách trang điểm cho tâm hồn cao đẹp.


Người thiếu giản dị đa phần là khó tính.


Tính giản dị rất dễ thích hợp với mọi hoàn cảnh.


Tác giả: Chiêm Trúc