CÁC BÀI VIẾT VỀ GIÁO DỤC

SỬ DỤNG BLOG TRONG DẠY
MÔN THỰC HÀNH DỊCH NGOẠI NGỮ

Trần Mạnh Trung
Khoa Ngoại ngữ - Đại học Hồng Đức – Thanh Hoá
(Bài đăng trên tạp chí “Giáo dục” - số 206 – Kỳ 2- 1/2009)

Ngày nay Internet đã và đang trở thành là một mạng thông tin toàn cầu có sức lan toả rộng và nó không chỉ phục vụ cho giải trí, giao tiếp, thu thập thông tin mà còn phục vụ cho học tập. Internet là phương tiện giúp người học ngoại ngữ có thể thực hành khá hiệu quả các kỹ năng giao tiếp như: nghe, nói, đọc, viết. Người học ngoại ngữ còn có thể học trực tuyến qua một số website dạy ngoại ngữ và thậm chí có thể luyện thi và thi ngoại ngữ trên mạng.
Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học trong đào tạo đại học theo học chế tín chỉ của các trường đại học theo quyết định 43 về đào tạo của bộ GD - ĐT, nhằm mục đích khai thác Internet phục vụ cho việc giảng dạy, chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm việc sử dụng blog để dạy thực hành dịch cho sinh viên năm thứ 3 (Khoa Ngoại ngữ- Bộ môn Tiếng Anh - trường Đại học Hồng Đức trong học kỳ 2 năm học 2007 -2008.
Việc thực nghiệm sử dụng blog cho trong giảng dạy môn Thực hành dịch nhằm: - Tạo nhu cầu thực sự cho sinh viên sử dụng Internet vào mục đích học tập;- Giúp sinh viên tiếp cận phương pháp học tập mới: chủ động tự học ngoài giờ trên lớp, làm bài tập cá nhân và làm bài tập theo nhóm hằng tuần, đánh giá việc tham gia hoạt động nhóm của mỗi thành viên qua việc cho điểm kín; - Nâng cao hiệu quả của việc sử dụng hoạt động nhóm trong giảng dạy bằng biện pháp yêu cầu sinh viên đánh giá (chấm điểm kín) việc tham gia hoạt động nhóm của từng thành viên nhóm; - Nâng cao chất lượng học môn Thực hành dịch cho sinh viên thông qua 3 giai đoạn: tự nghiên cứu trước khi đến lớp; tranh luận trong nhóm trên lớp và nhận xét bài dịch nhóm khác ngoài giờ lên lớp; - Tạo thêm hứng thú cho sinh viên với cách học qua blog.
Qua thực nghiệm dạy Thực hành dịch dùng blog cho lớp ĐHSP Tiếng Anh K5A và K5B (Khoa Ngoại ngữ, Đại học Hồng Đức cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề cần khắc phục, nhưng cũng đã đạt kết quả bước đầu và việc thực nghiệm thu được những thành công nhất định.
1. CÁC ĐIỀU KIỆN ĐỂ DẠY THỰC HÀNH DỊCH TRÊN BLOG.
Blog (weblog) là một dạng nhật ký cá nhân mà bất kỳ ai cũng có thể sử dụng nếu người đó có hiểu biết về công nghệ thông tin hoặc được hướng dẫn. Blog cho phép sự giao tiếp giữa người viết blog (blogger) và những người đọc dễ dàng và thuận tiện. Blogger có thể gửi (post) bài viết (entry) của mình bất kỳ lúc nào và người đọc có thể gửi nhận xét (comment) ngay sau khi đọc một bài viết. Tất cả những độc giả khác đều có thể đọc bài viết, các bài nhận xét của người khác và viết nhận xét của mình.
Tận dụng các tính năng của blog vào dạy môn thực hành dịch mang đã lại nhiều kết quả tích cực. Bài dịch của các nhóm sinh viên sẽ được gửi lên trang blog và được rất nhiều sinh viên khác và giáo viên nhận xét; thậm chí bất kỳ một cá nhân nào đó tình cờ vào đọc blog cũng có thể nhận xét. Nếu học Thực hành dịch trên lớp một bản dịch viết tay của từng nhóm khó có thể tất cả sinh viên cùng nhận xét vì hạn chế về thời gian và sau khi được nhận xét, việc sửa chữa cũng đòi hỏi nhiều thời gian hơn.
Các điều kiện để thực hiện gồm có: - Sinh viên cần có kiến thức về mạng Internet và blog, mỗi sinh viên phải có địa chỉ thư điện tử để đăng ký một blog cá nhân và dùng tài khoản đó để đăng nhập vào blog dạy môn Thực hành dịch của giáo viên lập ra để nhận xét; - Cần có phòng lab học ngoại ngữ có máy tính nối mạng Internet để sinh viên có thể sử dụng trong và ngoài giờ trên lớp; - Giáo viên có hiểu biết về Internet, blog và phải biết tạo ra một blog dành riêng cho giảng dạy môn Thực hành dịch; - Giáo viên phải dành nhiều thời gian làm việc ngoài giờ lên lớp để vào mạng gửi bài của các nhóm lên blog, nhận thư điện tử của sinh viên, nhận xét bài dịch của các nhóm.
2. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH VÀ ĐÁNH GIÁ.
a) Các bước tiến hành: 1) Hằng tuần, giáo viên đưa đề dịch mới lên blog trước giờ học trên lớp 2 hoặc 3 ngày. Sinh viên lên blog để đọc và tự chuẩn bị hoặc copy lại đề dịch để về nhà tự nghiên cứu và chuẩn bị trước; 2) Đến giờ học trên lớp, sinh viên làm việc theo từng nhóm, mỗi nhóm phải đưa ra bản dịch của nhóm trên cơ sở ý kiến đóng góp của từng thành viên và gửi cho giáo viên qua e-mail hoặc qua USB; 3) Giáo viên đọc và chấm điểm trước khi đưa toàn bộ các bản dịch của các nhóm lên blog; 4) Mỗi sinh viên sẽ chọn bản dịch một nhóm bất kỳ trên blog để nhận xét về các mặt: việc sử dụng cấu trúc câu, khả năng diễn đạt, dùng từ, … của bản dịch; 5) Các nhóm tiếp thu ý kiến nhận xét và sửa chữa bản dịch nếu thấy cần thiết, có thể có ý kiến tranh luận phản hồi về nhận xét của người khác (nếu cần) và gửi bản dịch đã sửa cho giáo viên. Giáo viên nhận xét bản dịch đã sửa chữa của từng nhóm và gửi lên blog cùng với đáp án gợi ý cho các nhóm kiểm tra; 6) Mỗi sinh viên phải chấm điểm đánh giá việc tham gia hoạt động nhóm của các thành viên trong nhóm theo ba tiêu chí: Tốt (3 điểm), Khá (2 điểm) và Trung bình (1 điểm) và Kém (Không tham gia: 0 điểm) và gửi cho giáo viên (không tiết lộ với bất kỳ ai).
b) Đánh giá và cho điểm: Mỗi tuần, giáo viên sẽ giao 1 bài dịch cho các nhóm và sẽ chấm lấy một đầu điểm cho từng cá nhân. Điểm cá nhân sẽ được tính như sau: điểm bài của nhóm chiếm 40% (Tối đa : 4 điểm) + điểm cá nhân nhận xét trên blog chiếm 30% (tối đa: 3 điểm) + điểm ý thức tham gia hoạt động nhóm chiếm 30 % (tối đa: 3 điểm).
3. ƯU, NHƯỢC ĐIỂM CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC SỬ DỤNG BLOG
a) Ưu điểm. Ý kiến phản hồi của sinh viên qua “Phiếu điều tra” khi học phần Thực hành dịch kết thúc cho thấy 100% sinh viên cho rằng hình thức này gây hứng thú cho sinh viên, vì đây là phương pháp học mới và thân thiện đối với sinh viên; Sinh viên được chủ động thời gian tự học (có thể vào mạng chuẩn bị bài dịch cá nhân và nhận xét nhóm khác vào bất kỳ lúc nào), giờ học trên lớp chủ yếu dành cho thảo luận nhóm, không có sự can thiệp của giáo viên. Hơn nữa, sinh viên sẽ không bị sức ép phải hoàn thành bài dịch để chữa cuối buổi học như các giờ thực hành dịch thông trường trên lớp. Sinh viên dành thời gian học môn này ngoài giờ lên lớp trung bình 4 gìơ /tuần (2 giờ cho chuẩn bị bài dịch trước khi đến lớp và 2 giờ cho phần nhận xét bài của nhóm khác). Tạo được nhu cầu tự học và tính tự giác cho sinh viên (mỗi sinh viên phải tự lên blog để đọc đề dịch mới và chuẩn bị để hôm sau đến lớp tranh luận với nhóm). Việc tham gia hoạt động nhóm cũng mang tính tự giác vì nó sẽ được thành viên khác chấm điểm, cũng như sinh viên phải tự giác lên blog để nhận xét bài dịch của môt trong các nhóm để lấy điểm (giáo viên chấm). Cách học này giúp sinh viên hiểu kĩ và nhớ nội dung bài dịch tốt hơn (những cấu trúc câu, cách diễn đạt, cách dùng từ) do đã nghiên cứu kỹ trước ở nhà, tranh luận trong nhóm và nhận xét bài nhóm khác. Sinh viên tham gia hoạt động nhóm một cách chủ động, tích cực và biết cách chia sẻ ý kiến với người khác.
a) Ưu điểm. Việc gửi bài nhận xét đôi khi gặp khó khăn do lỗi đường truyền Internet nên phải gửi nhiều lần. Hệ thống phòng Lab của nhà trường chưa đáp ứng nhu cầu của sinh viên. Sinh viên chưa có thói quen tự học ngoài giờ lên lớp và tham gia hoạt động nhóm trong lớp học, vì vậy, nhiều em còn tham gia chiếu lệ gây sự bất bình của các sinh viên tích cực trong nhóm.
4. MỘT SỐ GÓP Ý ĐỐI VỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC SỬ DỤNG BLOG
Blog có thể áp dụng trong giảng dạy một số môn học cần sự tương tác giữa những người học và hoạt động nhóm trong và ngoài lớp ở tất cả các cấp học. Ở những khu vực đã có Internet thì có thể khai thác blog phục vụ cho giảng dạy rất dễ dàng. Trong dạy ngoại ngữ, ngoài dạy Thực hành dịch thì dạy Thực hành viết cũng có thể sử dụng blog với những bước thực hiện tương tự.
Phần dạy Thực hành làm văn của môn Văn ở phổ thông có thể áp dụng blog để giảng dạy. Giáo viên có thể ra đề làm văn trước cho học sinh tự viết ở nhà. Mỗi học sinh tự tạo một blog để đưa bài văn của mình lên cho những học sinh khác nhận xét. Giáo viên là người cuối cùng nhận xét bài văn và đưa ra ý kiến về các nhận xét của các học sinh khác trong lớp. Qua đó, học sinh sẽ học được rất nhiều thông qua việc nhận xét bài người khác và tiếp thu ý kiến nhận xét không chỉ của thầy cô dạy văn mà cả của các bạn trong lớp nữa. Hơn nữa, việc dạy làm Văn dùng blog tạo nên mối quan hệ tương tác giữa học sinh với giáo viên và giữa các học sinh với nhau. Lâu nay, trong giáo dục phổ thông, việc đánh giá chỉ “độc quyền” của thầy cô giáo giảng dạy nên đánh giá đó có thể chưa chính xác và đầy đủ vì đó là ý kiến chủ quan của một người. Học sinh rất cần có sự đánh giá từ nhiều đối tượng và nhiều góc độ khác nhau để hiểu sâu hơn về cái đúng, cái sai trong bài viết của mình. Việc tranh luận với thầy cô và bạn bè về bài viết của mình sẽ giúp học sinh rút kinh nghiệm để khả năng học và viết văn tốt dần.
Phương pháp dạy học Thực hành dịch dùng blog đã thu được được những thành công bước đầu và đạt được mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học cũng như cải tiến cách đánh giá cho điểm sinh viên. Phương pháp dạy học này rất phù hợp với các học phần Thực hành dịch, phát triển kỹ năng viết và một số môn học (không chỉ ở bậc đại học mà cả ở bậc phổ thông) cần có sự tương tác giữa người học với người dạy và giữa người học với nhau theo xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay.
Sử dụng blog trong giảng dạy và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên có ý nghĩa tích cực trong việc đổi mới phương pháp dạy học; nâng cao chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh theo hướng “lấy người học làm trung tâm”. Đặc biệt, phương pháp dạy học sử dụng blog rất phù hợp với xu hướng sử dụng đa phương tiện (Multimedia) trong giảng dạy và đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo phương thức học chế tín chỉ ở bậc đại học trong những năm tới.

TRẦN MẠNH TRUNG