Nhân Sâm Việt Nam

Người bán thường tìm cách làm nhân sâm giả hoặc nhân sâm kém chất lượng rồi trộn với sâm thật, sâm tốt để kiếm lời. Vì vậy, phân biệt và lựa chọn được sâm tốt trên thị trường là một việc khá phức tạp.

Có rất nhiều loại nhân sâm. Nếu căn cứ vào nguồn khai thác, có thể chia làm 2 loại là dã sơn sâm (mọc tự nhiên, còn gọi là sâm rừng), nguyên sâm (được gieo trồng, còn gọi là sâm vườn). Căn cứ vào nguồn gốc địa lý thì có sâm Trung Quốc (cát lâm sâm, liêu sâm), sâm Triều Tiên, Nhật Bản (Cao Ly sâm), sâm Mỹ (Tây Dương sâm), sâm Việt Nam (Ngọc Linh sâm)...

Nếu căn cứ vào cách thức chế biến thì có sinh sái sâm (loại để nguyên vỏ, rửa sạch đất cát rồi phơi khô), đại lực sâm (khi chế biến có nhúng vào nước sôi vài phút rồi lấy ra phơi khô), hồng sâm (loại bỏ rễ, râu sấy khô mà thành, còn gọi là thạch trụ sâm), bạch sâm (loại ngâm tẩm trong nước đường đặc, còn gọi là đường sâm), cáp bì sâm (trước tiên ngâm trong nước sôi, sau đó ngâm trong nước đường loãng)... Ngoài ra, còn có sâm trà, sâm lát, sâm viên nang..., tùy theo công nghệ bào chế. Bên cạnh những phẩm chất và công dụng chung, mỗi loại nhân sâm lại có những đặc tính và năng lực riêng.
Nhận biết nhân sâm rừng

Đây là loại sâm mọc hoang, chất lượng tốt. Rễ ngắn và thô, dài bằng hoặc ngắn hơn thân rễ một chút, thường có hai nhánh rễ chính, trông giống hình người, đầu trên có đường vằn ngang nhỏ và sâu, thân rễ nhỏ dài, thường từ 3-9 cm, phần trên uốn khúc gồ ghề, quen gọi là “rễ cổ nhọn”. Bát rễ dày đặc, phía dưới không có mắt rễ và khá trơn bóng, thường gọi là “rễ tròn”. Rễ râu thưa thớt, dài gấp 2 lần rễ chính, dai, khó bẻ gãy, có nốt sần nổi lên rất rõ, được gọi là “trân châu điểm” hay “hạt trân châu”.

Nhân sâm rừng thường đắt và tốt hơn nhân sâm trồng. Vì hai loại có hình dáng giống nhau nên người ta hay lấy sâm trồng giả mạo là sâm rừng. Cách phân biệt:

- Đầu rễ của sâm trồng hơi ngắn, bát rễ tương đối ít. Đầu rễ sâm rừng nhỏ dài, bát rễ sâu và dày, đầu rễ cong hình giống cổ nhọn, có rễ tròn.

- Thân của sâm trồng dài, phần vai có các vằn ngang hơi thưa, nông, không liên tục. Thân sâm rừng giống như thân hoàng tinh, dài bằng hoặc ngắn, nhỏ hơn, đầu rễ vằn, chỗ vai nhỏ mà sâu, màu đen, phần nhiều có hình xoáy ốc liên tục.

- Vỏ sâm trồng ráp và xốp giòn, còn vỏ sâm rừng mịn và chắc.

- Thân sâm trồng tương đối nhiều, thường từ 3 nhánh trở lên, trên dưới to nhỏ không đều. Thân sâm rừng chỉ có 1-2 nhánh, rất ít gặp loại có 3 nhánh.

-Râu sâm trồng không có nốt sần, hoặc có nhưng không rõ. Râu sâm rừng dài, dai và có nốt trân châu rõ.

Hồng sâm

Sâm Cao Ly.
Là loại sâm được chế biến bằng cách: chọn củ to, thường nặng 37 g, rửa sạch đất cát, cho vào nồi chưng chín trong khoảng 2 giờ, sau đó sấy hoặc phơi khô. Sau khi chế biến thì tinh bột có trong rễ đã chín, khi khô có thể trong suốt như sừng, màu hồng, mùi thơm, vị ngọt hơi đắng. Thân sâm hình thoi hoặc gần như hình trụ, phần trên và dưới thót lại. Đầu sâm (tức cổ rễ) đôi khi nom như có vết sẹo của thân, rễ có thể phân nhánh trông như cánh tay, phần dưới có 2 hoặc 3 nhánh trông như chân. Toàn bộ củ sâm trông giống hình người nên gọi là nhân sâm.

Sâm Trung Quốc.

Hồng sâm Triều Tiên có hình trụ hoặc hình vuông tròn, rễ thô ngắn, dài 1,5-2 cm, đường kính trên dưới gần bằng nhau, phần lớn là đơn nhánh và rất ít rễ phụ, màu nâu đỏ hơi đục. Hồng sâm Trung Quốc bề mặt trong mờ, màu nâu hồng, thỉnh thoảng có đốm màu nâu sẫm đục, có khía dọc, vân và vết rễ nhỏ, phần trên có các vân tròn.

Hồng sâm Nhật Bản rễ hơi nhỏ hơn rễ sâm Triều Tiên, phần trên thường có màu vàng, vỏ ráp, đoạn giữa và dưới to thô hơn đầu trên, rễ phụ ngắn, thót lại, nhìn chung hình thể và màu sắc nằm giữa hồng sâm Triều Tiên và hồng sâm Trung Quốc.

Bạch sâm

Những củ sâm không đủ tiêu chuẩn để làm hồng sâm thì được chế thành bạch sâm. Củ sâm được rửa sạch đất cát rồi nhúng vào nước sôi vài phút, sau đó tẩm đường vài ngày rồi phơi hoặc sấy khô ở nhiệt độ không quá 60 độ C. Dược liệu đã chế biến có màu trắng ngà, mềm, thường có tinh thể đường bám ngoài mặt. Mặt cắt ngang có màu trắng ngà, vằn hình tia, xốp, mùi thơm, vị ngọt. Rễ chính hình trụ, mập và ngắn, phần đỉnh có thân rễ dài nhỏ, phía trên nó có các chỗ lõm hình xoáy trôn ốc đan xen nhau, tuổi đời càng lâu thì thân rễ càng dài. Bên cạnh thân rễ thường mọc một hoặc vài sợi rễ. Đầu trên của rễ chính có vằn dày, phía dưới thường phân nhánh.

Tây Dương sâm

Loại sâm này chủ yếu được nhập từ các nước như Mỹ, Canada và Pháp, có công dụng khá tốt và được người tiêu dùng ưa chuộng. Bởi vậy, gian thương thường dùng sâm nội để giả mạo làm Tây dương sâm kiếm lời.

Đặc điểm nhận dạng: Thân chính có hình trụ hoặc hình thoi, nặng, chất cứng. Bát rễ có đốt rõ. Vỏ có vằn ngang hoặc có nốt sần lỗ nông và các vằn dọc nông nhỏ chi chít. Vỏ chỗ mặt cắt ngang có thể thấy các vạch nhựa có dạng chấm nâu vàng, tạo thành từng lớp vằn rõ. Mặt ngoài có màu vàng nhạt hoặc màu vàng gạo, mặt cắt phẳng, màu trắng ngà, hơi bột. Vị hơi đắng, khi nhai có cảm giác hơi hăng đắng và có mùi thơm mát đặc trưng của Tây Dương sâm.

Nhận biết nhân sâm giả

Nhân sâm giả thường được làm từ đậu đũa dại, sâm đất, thương lục, niễng rừng và hoa sơn sâm, trong đó sâm đất và thương lục hay được dùng nhất. Cách nhận biết:

Sâm đất có hình nón hoặc hình thoi, phân ra nhiều nhánh, dài khoảng 15-20 cm, đầu đỉnh là gốc sót lại của rễ. Khi chưa gia công, bề mặt có màu đen nâu, thô ráp, nhiều vằn. Sau khi đã gia công, bề mặt có vằn rúm màu vàng nâu, thô ráp, chất giòn, dễ bẻ gãy, có chất keo trong mờ, vị ngọt.

Thương lục có hình trụ, đầu trên khá giáp, xuống dưới nhỏ dần, dài khoảng 20 cm, mặt ngoài có màu nâu vàng hoặc nâu đen, đỉnh rễ có gốc sót, chất dai dẻo, khó bẻ gãy. Mặt cắt có màu nâu vàng đến nâu đen, không phẳng, có mùi tanh, vị đắng và cay chua.

(Theo Sức Khỏe & Đời Sống)

Ba người tại tây nam Trung Quốc thiệt mạng sau khi tiêm thảo dược chiết xuất từ nhân sâm Siberia của một công ty có trụ sở tại tỉnh Hắc Long Giang. Vụ việc càng làm tăng thêm các lo ngại về những sản phẩm có xuất xứ Trung Quốc.



Theo thông báo của Bộ Y tế Trung Quốc, các trường hợp tử vong xảy ra tại tỉnh Vân Nam. Sau khi được tiêm loại nhân sâm thảo dược nói trên hôm 5-10 tại Bệnh viện nhân dân số 4 nằm tại quận Honghe, 6 bệnh nhân xuất hiện triệu chứng ớn lạnh, nôn mửa và tụt huyết áp.

Một số người sau đó rơi vào tình trạng hôn mê và đến ngày 6-10, ba người trong số họ qua đời. Đến hai ngày sau, thông tin về vụ việc mới được báo chí nhà nước đăng tải.

Sản phẩm nhân sâm thảo dược nói trên do công ty dược Wandashan Pharmaceutical, có trụ sở tại tỉnh Hắc Long Giang (đông bắc Trung Quốc) sản xuất. Hiện công ty đã tạm ngưng bán sản phẩm này trong khi chờ kết quả kiểm tra của Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Trung Quốc (SFDA).

Tại Trung Quốc, nhân sâm Siberia thường được dùng để điều trị chứng huyết khối (sự hình thành một cục máu trong tim hoặc mạch máu) và bệnh tim.

* Liên quan đến xìcăngđan melamine, TTXVN đưa tin nhà chức trách thú y Hungary ngày 8-10 cho biết đã phát hiện trong loại snack đậu phộng của Trung Quốc có chất melamine được bán ở Hungary.

Lajos Bognar, một quan chức thú y hàng đầu thuộc Bộ Nông nghiệp Hungary cho AFP biết "loại snack đậu phộng phó mát, có hàm lượng melamine vượt quá giới hạn cho phép đã được bán tại các cửa hàng".

Các kho hàng "P-Nut Cracker Chips Snack World" bị phát hiện hôm 30-9 ở Debrecen, cách Budapest khoảng 230 km và nhiều kho hàng khác của nhà phân phối Blue East Impex Kft, gần thị trấn Balmazujvaros đã bị thu giữ. Loại đồ ăn nhẹ này có hàm lượng melamine khoảng 19,9mg/kg, cao hơn rất nhiều so với mức giới hạn cho phép 2,5mg/kg theo quy định của Hungary.

Quan chức Bognar cho biết "vẫn đang tiến hành kiểm tra nơi bán sản phẩm có chất melamine và số lượng hàng ở đó". Ngoài ra, các sản phẩm của Nestle có melamine bị phát hiện hôm 4-10 cũng đang bị kiểm tra và kết quả sẽ được công bố vào cuối tuần này. Tập đoàn đa quốc gia này đã bị yêu cầu kiểm tra kho chứa 5,5 tấn sản phẩm Coffee Mate, được nhập khẩu từ Thái Lan và vẫn chưa đưa ra bán.

MINH ANH (Theo BBC)

Một nhóm nhà khoa học tại Đại học Chicago (Mỹ) nhận thấy nhân sâm giảm tác dụng chống đông máu của warfarin, có nghĩa là kết hợp hai lọai thuốc này sẽ không an tòan.

Các bác sĩ đã biết rằng nhân sâm có khả năng làm gia tăng chảy máu và làm chậm sự hình thành cục máu đông, nhưng nay nhà nghiên cứu hàng đầu là Chun-Su Yuan và các đồng nghiệp đã chứng tỏ nhân sâm có thể làm giảm tác dụng của warfarin.

Warfarin họat động bằng cách làm lõang máu nhằm giảm nguy cơ hình thành các cục máu đông. Nhưng một chất như nhân sâm có thể làm ảnh hửơng đến tác dụng của warfarin, mặc dù rất ít, và có thể gây ra những hậu quả tai hại.

Sau một cuộc thử nghiệm kéo dài bốn tuần nơi 20 bệnh nhân, các bác sĩ nhận thấy nhân sâm có thể ảnh hưởng đến warfarin bằng cách gia tăng họat động của các enzyme là thứ bẻ gãy warfarin trong cơ thể, lọai bỏ thuốc này ra khỏi cơ thể nhanh hơn.

Các các sĩ cảnh báo không nên dùng cùng lúc hai lọai thuốc này.

Q.HƯƠNG-Xinhuanet

Một nhóm nhà nghiên cứu Hàn Quốc vừa phát triển được một chất chống ung thư cực mạnh từ nhân sâm mà họ tin là sẽ không gây tác dụng phụ.

Sau hơn mười năm nghiên cứu, các nhà khoa học tại Viện nghiên cứu nhân sâm thuộc công ty Ilhwa đã thành công trong việc chiết xuất nhân tạo chất "IH-901", chất chuyển hóa thường được sinh ra trong ruột non khi một người tiêu thụ nhân sâm. Thí nghiệm trên loài vật, "IH-901" nhân tạo chứng tỏ công lực hùng hậu trong việc giết chết tế bào ung thư cũng như ngăn không cho chúng lan qua các bộ phận khác của cơ thể.

Các cuộc thí nghiệm cũng cho thấy thuốc mới mạnh tương đương nhiều thuốc hiện có trên thị trường nhưng không gây các tác dụng phụ như buồn nôn, rụng tóc và suy giảm chức năng sinh sản.

Theo giám đốc Sung Jong - Hwan của viện, phát hiện này là kết quả của việc tập trung vào nghiên cứu chất saponin, một thành phần dược học trong nhân sâm có hiệu lực chống ung thư, mặc dù khả năng hấp thu và chuyển hóa chất này không giống nhau ở từng người. IH-901 vừa nhận được bằng sáng chế của Mỹ và Canada và công ty Ilhwa đang nhắm đến sản xuất lọai thuốc này đại trà. Dự kiến, thuốc mới IH-901 sẽ có mặt rộng rãi trên thị trường thuốc chống ung thư trong 3-4 năm nữa.

Theo Korea Times, giới khoa học vừa tìm thấy trong nhân sâm Hàn Quốc nhiều loại saponin hơn cả.

Th.TU (Hankooki)

Trước tâm lý chuộng sâm của người tiêu dùng, các nhà sản xuất, kinh doanh đua nhau “lăng-xê” nhân sâm thành mặt hàng thời thượng.

Vào mùa Tết, thị trường nhân sâm càng trở nên sôi động khi nhiều người coi nhân sâm là quà biếu Tết vừa giá trị, vừa thể hiện sự quan tâm đến sức khỏe người mình cần hiếu hỉ.

Chất lượng, giá cả: khó kiểm soát

Hiện nay, trên thị trường trong nước có nhiều loại sâm của Hàn Quốc, Mỹ, Trung Quốc, Liên Xô cũ, Australia, Nhật... Giá cả cũng khá đa dạng từ bình dân đến cao cấp, giá các loại sâm đã dóng hộp giao động từ 150.000 đồng đến 500.000 đồng/g tùy vào xuất xứ và độ tuổi của sâm.

Theo một chủ cửa hàng đông dược trên đường Hải Thượng Lãn Ông: Giá trị của sâm tùy thuộc vào tuổi thọ; sâm có tuổi thọ càng cao thì giá càng cao. Một củ sâm khô 250g có tuổi đời 18 năm đóng trong hộp nhung kính, giá 4 triệu đồng; củ sâm 400g, 40 tuổi, giá khoảng 12 triệu đồng.

Những loại sâm có độ tuổi xấp xỉ 100 năm gần như chưa được bán trên thị trường Việt Nam nhưng nếu nhập loại sâm đó giá có thể lên tới 40.000-50.000 USD/củ. Tuy nhiên, việc xác định độ tuổi của sâm quả là quá khó với người tiêu dùng bình thường, ngay cả các chủ cửa hàng khi được hỏi về tuổi của sâm đều nói rằng: “Ngay khi nhập cũng không ai nói đến tuổi của sâm nhưng vẫn bán rất chạy”.

Thậm chí, có người bán đã lấy sâm phế phẩm thay cho sâm chính phẩm, bán với giá thấp để câu khách. Cũng có thể người bán tự nâng tuổi thọ của sâm lên để hét giá cho cao.

Theo dược sĩ Trần Văn Trễ - Trưởng khoa Dược, Viện Y Dược học dân tộc TP.HCM, hiện nay, sâm bán trên thị trường chủ yếu là sâm trồng theo phương pháp công nghiệp nên tuổi thọ của các loại sâm đang bị rút ngắn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng vì sâm trồng càng lâu năm mới tích lũy được hết các hoạt tính vốn có.

Theo Lương y Nguyễn Văn Huệ, ngoài việc đo nồng độ, hoạt tính của nhân sâm bằng phương pháp sắc ký ở các viện kiểm nghiệm để xác định chất lượng của nhân sâm, người tiêu dùng cũng có thể nhận biết chất lượng nhân sâm qua những dấu hiệu sau:

- Hình dáng - màu sắc: nhân sâm thường có hình người; màu óng như mật ong hay màu hổ phách, sâm càng già màu càng đẹp; củ sâm cứng, không mềm.

- Mùi vị: có mùi thơm, nhai có vị ngọt đắng - tiền vị đắng hậu vị ngọt.

- Xác định tuổi của sâm: trên đầu các củ sâm thường có những gạch nhỏ thể hiện năm tuổi của sâm, mỗi năm tuổi của sâm được thể hiện bằng 1 gạch.
Tuy nhiên, trong các cửa hàng vẫn ghi tuổi thọ cao để tăng giá bán. Ngoài yếu tố tuổi thọ, theo các chuyên gia về dược liệu, nơi trồng (xuất xứ) của sâm cũng ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng của sâm, đây là yếu tố quyết định những thành phần hoạt tính khác nhau của sâm, quyết định chất lượng, giá trị của nhân sâm mà chỉ qua sử dụng mới biết.

Theo khảo sát của các chuyên viên Viện Y Dược học dân tộc TPHCM, sâm trên thị trường hiện nay chủ yếu là trồng ở Cát Lâm, Trung Quốc nhưng một số cửa hàng đã đổi xuất xứ.

Dùng không đúng - nhân sâm có thể gây ngộ độc

Hiện nay, rất nhiều người lạm dụng sâm khi cho rằng: nhân sâm là loại thuốc bổ và trị được bách bệnh, nếu không trị được bệnh cũng không hại gì. Thực ra, nếu dùng không đúng, nhân sâm sẽ gây ngộ độc, làm bệnh nặng thêm, thậm chí gây chết người.

Ví dụ như với những bệnh về hô hấp, nếu dùng nhân sâm sẽ làm bệnh nặng thêm, dùng nhiều có thể chết. Theo lương y Nguyễn Văn Huệ - Chủ tịch Hội Đông y quận Tân Bình: Muốn dùng nhân sâm cho đúng, trước hết cần phải biết loại sâm nào dùng cho bệnh nào, vì không phải mọi loại sâm đều có công dụng như nhau.

Đơn cử, cùng là sâm nhưng tác dụng của hồng sâm (sâm chế chín) sẽ khác với bạch sâm(sâm chế nửa chín nửa sống) và sâm tươi (đã phơi). Hồng sâm có tính ấm, vị ngọt, dùng để bổ dương, chữa các hội chứng tỳ thận hư hàn, chân dương suy yếu, khí ở tỳ vị không phấn chấn. Bạch sâm và sâm tươi có tính mát, dùng để dưỡng âm, thanh hư nhiệt, chủ yếu chữa người âm hư có hỏa như: người thấy nóng sốt sau khi bị mất máu, ra quá nhiều mồ hôi, mất nhiều tinh dịch.

Nhân sâm chỉ có tác dụng hỗ trợ điều trị với những trường hợp cụ thể: người suy yếu, mệt mỏi, chán ăn, đi tiêu phân lỏng; vã mồ hôi hột, mồ hôi ra không dứt, làm việc nặng thì hơi thở gấp; tim đập nhanh, hồi hộp, hay quên, hoa mắt, chóng mặt, yếu sinh dục, băng kinh, băng huyết, rong kinh cấp, ăn nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều; mặt bệnh, vàng sạm, xanh sạm, mạch hư...

Gần đây, y học hiện đại đã chứng minh thêm các tác dụng của nhân sâm trong hạ đường huyết (phòng chống bệnh tiểu đường), tuy nhiên, y học cổ truyền cho rằng mỗi người bệnh thuộc thể bệnh riêng nên việc dùng nhân sâm phải hết sức linh hoạt và cần khéo léo khi phối hợp với một số vị thuốc khác.

Theo KIM LIÊN - Sài Gòn giải phóng