My OperaBỐN NGUYÊN TẮC CHUNG SỬ DỤNG PHÂN BÓN
Wednesday, July 7, 2010 1:41:14 AM
B. NGUYÊN LÝ CHUNG SỬ DỤNG PHÂN BÓN
1. SỬ DỤNG PHÂN BÓN THEO NHU CẦU CÂY TRỒNG:
* Các loại cây trồng khác nhau sẽ sử dụng các loại phân bón khác nhau, ta có thể chia các cây trồng thông thường ở việt nam làm các nhóm sau:
- cây lương thực
- Cây công nghiệp
- Cây ăn trái, ….
* Mỗi nhóm cây trồng đều có nhu cầu các chất dinh dưỡng khác nhau
- Cây lúa, bắp cần bón nhiều đạm sau đó mới tới lân, kali
- Cây họ đậu cần bón nhiều lân, kali hơn đạm, cần molipden (Mo) để tạo nốt sần.
- Cây ăn trái cần nhiều đạm, lân, kali tương đương
- Cây có dầu cần nhiều lưu huỳnh.
- Cây trà cần có nguyên tố Nhôm để phát triển.
- Phân có clor thì không thích hợp với cây họ dưa, bầu bí, thuốc lá, sầu riêng, ….
* Mỗi giai đoạn sinh trưỡng khác nhau có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau:
- Cây hàng năm : ở giai đoạn đầu (cây non) cần nhiều đạm, lân; ở giai đoạn sinh trưởng mạnh nhất cần nhiều đạm, lân, kali và giai đoạn cuối cần đạm, kali.
- Cây đa niên: ở giai đoạn kiến thiết cơ bản cần nhiều đạm và lân hơn kali, ở giai đoạn kinh doanh thì cần cả đạm, lân và kali.
Ngoài ra, tùy theo mục đích mà ta có thể có chế độ bón phân phù hợp, ví dụ: đối với các loại rau ăn lá thì có nhu cầu về đạm cao khác với rau ăn trái; ăn củ có nhu cầu dinh dưỡng kali, lân cao hơn đạm.
2. SỬ DỤNG PHÂN BÓN THEO TÍNH CHẤT ĐẤT ĐAI:
Việc sử dụng phân bón phụ thuộc vào từng loại đất, đất đai của nước ta hầu hết là nghèo dinh dưỡng. Việc thâm canh tăng vụ đã lấy đi nhiều chất dinh dưỡng từ đất. Việc bón phân không đủ và không cân đối làm cho đất ngày càng nghèo đi. Cân cứ vào tính chất hóa học của đất (hiểu theo nghĩa ứng dụng trong kỹ thuật bón phân) mà chia thành 3 loại sau:
- Đất tốt: đất phù sa mới của các con song, đất den, đất nâu đỏ phát triển trên đá bazan, đá vôi, … là đất tốt. Là đất không chua hoặc ít chua, giàu các nguyên tố canxi, magie và các nguyên tố dinh dưỡng khác.
- Đất trung bình: loại này thường bao gồm các loại đất đã bị chua hóa trung bình, có hàm lượng canxi, magie và các nguyên tố dinh dưỡng khác ở mức trung bình. Các loại đất này thường là đất phù sa cũ, đất đất đỏ nâu trên bazan, đất xám xẫm màu, …
- Đất xấu: loại này thường bao gồm các loại đất đã bị chua nhiều, có hàm lượng canxi, magie và các nguyên tố dinh dưỡng khác ở mức nghèo. Các loại đất này thường là đất phù sa cổ, đất đất đỏ lợt màu trên bazan, đất xám xẫm màu, ….
* Tuy nhiên còn có một số loại đất xấu khác nhưng không phổ biến ở nước ta như đất mặn, đất phèn, đất mặn kiềm, …. nhưng chúng xấu theo nguyên lý khác, không đặc trưng cho loại đất rửa trôi mạnh ở vùng nhiệt đới ẩm như Việt Nam.
* Đối với đất tốt có thể chỉ cần bón các loại phân chủ yếu như N, P, K là đủ nhưng đối với đất trung bình và xấu thì bón phân vô cùng quan trọng. Bón không chỉ các nguyên tố đa lượng như N, P, K mà cần phải cung cấp thêm các nguyên tố trung lượng (Ca, Mg, S, … ) và vi lượng ( kẽm, bo, đồng, …. )
3. SỬ DỤNG PHÂN BÓN THEO ĐIỀU KIỆN THỜI TIẾT:
Tùy theo điều kiện thời tiết mà việc sử dụng phân bón cũng phải thay đổi cho phù hợp. Nếu bón phân mà không quan tâm đến thời tiết mùa vụ thì rất dễ bị thất bại.
- Trong điều kiện thời tiết nắng nhiều nhưng đủ nước tưới: cây có khả năng hấp thu nhiều dinh dưỡng để sinh trưởng nếu bón phân hợp lý sẽ có năng suất cao và hiệu quả.
- Trong điều kiện nắng nhiều nhưng không đủ nước tưới: cây không thể sử dụng tốt phân bón để quang hợp. Nếu cây bị hạn lúc trời nắng nóng thì bón phân rất nguy hiểm, phân bón lúc này có thể gây cho cây càng bị hạn thêm, đễ bị héo, cháy lá, ….
- Trong điều kiện mưa nhiều, âm u, ít nắng: trong điều kiện này mặc dù có đủ nước nhưng ít nắng cây quang hợp yếu nên không sử dụng phân bón được nhiều.
- Bón phân trong điều kiện nắng hạn có thể làm tăng sự mất đạm do bốc hơi hoặc vào lúc mưa nhiều có thể làm mất đạm do bị rửa trôi.
4. MỘT SỐ LƯU Ý KHI SỬ DỤNG PHÂN BÓN:
Có thể ví phân bón là “thức ăn”của cây trồng. Việc bón phân thích hợp sẽ góp phần tăng năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế; ít hoặc không tác động xấu đến kết cấu đất canh tác và môi trường. Ý nghĩa của vấn đề này càng quan trọng hơn khi nguồn tài nguyên thiên nhiên có hạn đang cạn kiệt, sản xuất trong điều kiện cạnh tranh thị trường ngày càng gay gắt buộc chúng ta phải tiết kiệm, hạ giá thành, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm.
Phân bón cho cây trồng nông nghiệp bao gồm nhiều loại, nhưng có thể qui tập vào những nhóm chủ yếu: phân hữu cơ (cả hữu cơ vi sinh2); phân vô cơ (phân đa lượng, trung lượng, vi lượng); phân vi sinh vật. Phân hữu cơ và phân vô cơ đều cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng nhưng không thể thay thế cho nhau. Mỗi loại cây trồng đều có nhu cầu phân bón nhất định.
Dưới đây, chúng tôi xin giới thiệu kỹ thuật và kinh nghiệm bón một số loại phân chủ yếu thường dùng những mong để bà con suy ngẫm, ứng dụng sát hợp vào thực tế sản xuất tại ruộng vườn, địa phương mình.
- Với nhóm phân hữu cơ: có 3 lợi ích sau:
+ Thứ nhất: Cải thiện và ổn định kết cấu của đất, đây là điều kiện tiên quyết làm cho đất tơi xốp, thoáng khí.
+ Thứ hai: Cung cấp nguồn dinh dưỡng tổng hợp cho đất như: đạm, lân, kali, canxi, magie, lưu huỳnh, các nguyên tố vi lượng, các kích thích tố sinh trưởng, các vitamin, …
+ Thứ ba: Tăng cường hoạt động vi sinh vật trong đất giúp tăng “sức khỏe” của đất.
- Với nhóm phân vô cơ: gồm có:
+ Phân Ure, phân kali là những phân tan nhanh, dễ gây cháy lá, héo rễ non và lông hút của cây nếu để tiếp xúc trực tiếp; dễ bay hơi, rửa trôi, tồn tại lâu trong nước ruộng gây ra độc tố. Vì vậy không nên bón phân phơi trên mặt ruộng, vườn; khi bón cần thao tác cẩn thận và bón nhiều lần.
+ Phân Lân thì lâu tan, có thể tồn tại trong đất thời gian dài, nên bón lót hết định lượng theo qui trình kỹ thuật. Mặc khác, lân nung chảy có hàm lượng MgO cao rất thích hợp với đất chua và nghèo Mg. Không bón phân SA cho đất chua vì tạo ra axit gây chua đất.
- Với nhóm phân vi sinh vật: không dùng những loại phân không rõ nguồn gốc xuất xứ, chưa qua kiểm nghiệm chất lượng và khuyến cáo sử dụng của cơ quan chức năng có thẩm quyền. Bón đúng liều, đúng cách, có điều kiện đảm bảo, theo hướng dẫn sử dụng ghi trên bao bì, tài liệu hướng dẫn sử dụng hoặc hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật trồng trọt, cán bộ khuyến nông.
- Ngoài ra cũng cần chú ý thực hiện tốt các chi tiết kỹ thuật: không cày, xới đất sâu gây chấn thương rễ cây, bón phân vào đất ở độ sâu thích hợp với từng loại cây trồng, không nên bón phân phân vào sát gốc cây, nhất là với những loại cây công nghiệp và cây ăn quả.
1. SỬ DỤNG PHÂN BÓN THEO NHU CẦU CÂY TRỒNG:
* Các loại cây trồng khác nhau sẽ sử dụng các loại phân bón khác nhau, ta có thể chia các cây trồng thông thường ở việt nam làm các nhóm sau:
- cây lương thực
- Cây công nghiệp
- Cây ăn trái, ….
* Mỗi nhóm cây trồng đều có nhu cầu các chất dinh dưỡng khác nhau
- Cây lúa, bắp cần bón nhiều đạm sau đó mới tới lân, kali
- Cây họ đậu cần bón nhiều lân, kali hơn đạm, cần molipden (Mo) để tạo nốt sần.
- Cây ăn trái cần nhiều đạm, lân, kali tương đương
- Cây có dầu cần nhiều lưu huỳnh.
- Cây trà cần có nguyên tố Nhôm để phát triển.
- Phân có clor thì không thích hợp với cây họ dưa, bầu bí, thuốc lá, sầu riêng, ….
* Mỗi giai đoạn sinh trưỡng khác nhau có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau:
- Cây hàng năm : ở giai đoạn đầu (cây non) cần nhiều đạm, lân; ở giai đoạn sinh trưởng mạnh nhất cần nhiều đạm, lân, kali và giai đoạn cuối cần đạm, kali.
- Cây đa niên: ở giai đoạn kiến thiết cơ bản cần nhiều đạm và lân hơn kali, ở giai đoạn kinh doanh thì cần cả đạm, lân và kali.
Ngoài ra, tùy theo mục đích mà ta có thể có chế độ bón phân phù hợp, ví dụ: đối với các loại rau ăn lá thì có nhu cầu về đạm cao khác với rau ăn trái; ăn củ có nhu cầu dinh dưỡng kali, lân cao hơn đạm.
2. SỬ DỤNG PHÂN BÓN THEO TÍNH CHẤT ĐẤT ĐAI:
Việc sử dụng phân bón phụ thuộc vào từng loại đất, đất đai của nước ta hầu hết là nghèo dinh dưỡng. Việc thâm canh tăng vụ đã lấy đi nhiều chất dinh dưỡng từ đất. Việc bón phân không đủ và không cân đối làm cho đất ngày càng nghèo đi. Cân cứ vào tính chất hóa học của đất (hiểu theo nghĩa ứng dụng trong kỹ thuật bón phân) mà chia thành 3 loại sau:
- Đất tốt: đất phù sa mới của các con song, đất den, đất nâu đỏ phát triển trên đá bazan, đá vôi, … là đất tốt. Là đất không chua hoặc ít chua, giàu các nguyên tố canxi, magie và các nguyên tố dinh dưỡng khác.
- Đất trung bình: loại này thường bao gồm các loại đất đã bị chua hóa trung bình, có hàm lượng canxi, magie và các nguyên tố dinh dưỡng khác ở mức trung bình. Các loại đất này thường là đất phù sa cũ, đất đất đỏ nâu trên bazan, đất xám xẫm màu, …
- Đất xấu: loại này thường bao gồm các loại đất đã bị chua nhiều, có hàm lượng canxi, magie và các nguyên tố dinh dưỡng khác ở mức nghèo. Các loại đất này thường là đất phù sa cổ, đất đất đỏ lợt màu trên bazan, đất xám xẫm màu, ….
* Tuy nhiên còn có một số loại đất xấu khác nhưng không phổ biến ở nước ta như đất mặn, đất phèn, đất mặn kiềm, …. nhưng chúng xấu theo nguyên lý khác, không đặc trưng cho loại đất rửa trôi mạnh ở vùng nhiệt đới ẩm như Việt Nam.
* Đối với đất tốt có thể chỉ cần bón các loại phân chủ yếu như N, P, K là đủ nhưng đối với đất trung bình và xấu thì bón phân vô cùng quan trọng. Bón không chỉ các nguyên tố đa lượng như N, P, K mà cần phải cung cấp thêm các nguyên tố trung lượng (Ca, Mg, S, … ) và vi lượng ( kẽm, bo, đồng, …. )
3. SỬ DỤNG PHÂN BÓN THEO ĐIỀU KIỆN THỜI TIẾT:
Tùy theo điều kiện thời tiết mà việc sử dụng phân bón cũng phải thay đổi cho phù hợp. Nếu bón phân mà không quan tâm đến thời tiết mùa vụ thì rất dễ bị thất bại.
- Trong điều kiện thời tiết nắng nhiều nhưng đủ nước tưới: cây có khả năng hấp thu nhiều dinh dưỡng để sinh trưởng nếu bón phân hợp lý sẽ có năng suất cao và hiệu quả.
- Trong điều kiện nắng nhiều nhưng không đủ nước tưới: cây không thể sử dụng tốt phân bón để quang hợp. Nếu cây bị hạn lúc trời nắng nóng thì bón phân rất nguy hiểm, phân bón lúc này có thể gây cho cây càng bị hạn thêm, đễ bị héo, cháy lá, ….
- Trong điều kiện mưa nhiều, âm u, ít nắng: trong điều kiện này mặc dù có đủ nước nhưng ít nắng cây quang hợp yếu nên không sử dụng phân bón được nhiều.
- Bón phân trong điều kiện nắng hạn có thể làm tăng sự mất đạm do bốc hơi hoặc vào lúc mưa nhiều có thể làm mất đạm do bị rửa trôi.
4. MỘT SỐ LƯU Ý KHI SỬ DỤNG PHÂN BÓN:
Có thể ví phân bón là “thức ăn”của cây trồng. Việc bón phân thích hợp sẽ góp phần tăng năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế; ít hoặc không tác động xấu đến kết cấu đất canh tác và môi trường. Ý nghĩa của vấn đề này càng quan trọng hơn khi nguồn tài nguyên thiên nhiên có hạn đang cạn kiệt, sản xuất trong điều kiện cạnh tranh thị trường ngày càng gay gắt buộc chúng ta phải tiết kiệm, hạ giá thành, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm.
Phân bón cho cây trồng nông nghiệp bao gồm nhiều loại, nhưng có thể qui tập vào những nhóm chủ yếu: phân hữu cơ (cả hữu cơ vi sinh2); phân vô cơ (phân đa lượng, trung lượng, vi lượng); phân vi sinh vật. Phân hữu cơ và phân vô cơ đều cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng nhưng không thể thay thế cho nhau. Mỗi loại cây trồng đều có nhu cầu phân bón nhất định.
Dưới đây, chúng tôi xin giới thiệu kỹ thuật và kinh nghiệm bón một số loại phân chủ yếu thường dùng những mong để bà con suy ngẫm, ứng dụng sát hợp vào thực tế sản xuất tại ruộng vườn, địa phương mình.
- Với nhóm phân hữu cơ: có 3 lợi ích sau:
+ Thứ nhất: Cải thiện và ổn định kết cấu của đất, đây là điều kiện tiên quyết làm cho đất tơi xốp, thoáng khí.
+ Thứ hai: Cung cấp nguồn dinh dưỡng tổng hợp cho đất như: đạm, lân, kali, canxi, magie, lưu huỳnh, các nguyên tố vi lượng, các kích thích tố sinh trưởng, các vitamin, …
+ Thứ ba: Tăng cường hoạt động vi sinh vật trong đất giúp tăng “sức khỏe” của đất.
- Với nhóm phân vô cơ: gồm có:
+ Phân Ure, phân kali là những phân tan nhanh, dễ gây cháy lá, héo rễ non và lông hút của cây nếu để tiếp xúc trực tiếp; dễ bay hơi, rửa trôi, tồn tại lâu trong nước ruộng gây ra độc tố. Vì vậy không nên bón phân phơi trên mặt ruộng, vườn; khi bón cần thao tác cẩn thận và bón nhiều lần.
+ Phân Lân thì lâu tan, có thể tồn tại trong đất thời gian dài, nên bón lót hết định lượng theo qui trình kỹ thuật. Mặc khác, lân nung chảy có hàm lượng MgO cao rất thích hợp với đất chua và nghèo Mg. Không bón phân SA cho đất chua vì tạo ra axit gây chua đất.
- Với nhóm phân vi sinh vật: không dùng những loại phân không rõ nguồn gốc xuất xứ, chưa qua kiểm nghiệm chất lượng và khuyến cáo sử dụng của cơ quan chức năng có thẩm quyền. Bón đúng liều, đúng cách, có điều kiện đảm bảo, theo hướng dẫn sử dụng ghi trên bao bì, tài liệu hướng dẫn sử dụng hoặc hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật trồng trọt, cán bộ khuyến nông.
- Ngoài ra cũng cần chú ý thực hiện tốt các chi tiết kỹ thuật: không cày, xới đất sâu gây chấn thương rễ cây, bón phân vào đất ở độ sâu thích hợp với từng loại cây trồng, không nên bón phân phân vào sát gốc cây, nhất là với những loại cây công nghiệp và cây ăn quả.
