My OperaPhần mềm thông minh
Wednesday, September 2, 2009 7:57:30 AM
BS. Phan Xuân Trung
Phần mềm dành cho y khoa không phải đơn thuần là công cụ nhập liệu, thay thế quyển sổ giấy bằng chiếc laptop. Với những phần mềm "dỏm" chỉ để nhập liệu thì tính tiện dụng của nó rất kém cỏi và dễ làm cho các bác sĩ từ chối sử dụng. Từ lâu, ngành CNTT y khoa đã có khái niệm về một hệ thống hỗ trợ quyết định Decision Support System, nhằm giúp bác sĩ trong các tình huống khó.
Giúp trí nhớ:
Bác sĩ dù là người siêng cập nhật kiến thức mới cũng không thể nhớ hết mọi điều mình đã học và lại càng không nhớ, không biết hết những điều mới xảy ra như tên thuốc mới trên thị trường, cách điều trị mới công bố, xét nghiệm mới phát minh...
- Với thuốc men, bác sĩ hầu như chỉ nhớ vài chục tên thuốc thường dùng hàng ngày. Nhiều loại thuốc mới, thuốc thuộc chuyên khoa khác, thuốc cùng hoạt chất nhưng với tên khác... thì bác sĩ không thể biết và không thể nhớ được. Ngay cả là thuốc thường dùng, các công dụng, liều dùng, chống chỉ định của thuốc đó cũng không được bác sĩ nhớ nằm lòng để sử dụng đúng khi cần thiết.
- Một số xét nghiệm thường quy hay xét nghiệm chuyên khoa được bác sĩ nhớ để sử dụng hàng ngày, nhưng còn hàng ngàn xét nghiệm khác thì bác sĩ không biết hoặc biết mà không nhớ để chỉ định, hoặc chỉ định mà không biết phân tích.
- Các triệu chứng lâm sàng thông thường được bác sĩ ghi nhận và dễ dàng chẩn đoán vì lặp đi lặp lại nhiều lần. Trong khi có khá nhiều những bệnh "lạ", ít gặp và triệu chứng sờ sờ ngay trước mắt nhưng đã bị bác sĩ bỏ qua.
Với những tình trạng như vậy, một phần mềm có trang bị sẵn từ điển thuốc, từ điển xét nghiệm hay từ điển về triệu chứng học sẽ giúp ích rất nhiều cho bác sĩ cũng như cho bệnh nhân. Các loại từ điển điện tử ngày nay không đơn thuần để tra cứu mà có thể giúp ích bằng tính tự động hóa được tích hợp trong đó. Ví dụ bác sĩ kê đơn một loại thuốc mà không có sẵn trong danh mục của nhà thuốc thì phần mềm có thể gợi ý cho bác sĩ các loại thuốc cùng hoạt chất hoặc cùng nhóm tác dụng hiện đang có. Khi bác sĩ kê đơn 2 loại thuốc có tương tác có hại thì phần mềm cảnh báo. Thậm chí nếu bệnh nhân là thai phụ, đang cho con bú thì bác sĩ cũng được nhắc nhở khi kê thuốc có thể gây hại cho trẻ em...
Bệnh sử là một tài liệu quan trọng cho việc khám chữa bệnh. Đôi khi khai thác bệnh sử không đầy đủ sẽ dẫn đến quyết định sai lầm, gây tử vong. Ví dụ bệnh nhân tiểu đường dễ dàng bị hôn mê đến tử vong nếu "được" truyền thêm dung dịch đường theo thói quen của bác sĩ; bệnh nhân có thể bị sock dị ứng đến chết nếu bác sĩ không biết trước đó bệnh nhân có tiền sử dị ứng thuốc... Bệnh án điện tử thể hiện đầy đủ tài liệu lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân giúp bác sĩ tránh được sai lầm ngay trong những trường hợp bệnh nhân không còn khả năng cung cấp thông tin về bệnh sử của mình.
Đối với BS làm việc ở khu vực cận lâm sàng như Siêu âm, X quang, nội soi... cũng cần phải có đủ tư liệu về bệnh nhân trước và sau khi tham gia can thiệp. Nếu được biết trước bệnh sử của bệnh nhân thì bác sĩ siêu âm sẽ đưa ra chẩn đoán chính xác hơn. Sau khi siêu âm xong, bác sĩ siêu âm được xem thêm kết quả xét nghiệm để yên tâm rằng chẩn đoán của mình là phù hợp, hoặc nâng cao kiến thức qua những sai lầm đã được đối chiếu. Thông tin về bệnh sử của bệnh nhân được dễ dàng xem nếu phần mềm siêu âm được hòa mạng chung một hệ thống trong bệnh viện.
Hỗ trợ nhập liệu:
Ngày nay không ít bác sĩ đã thành thạo sử dụng máy tính, gõ máy tính bằng 10 ngón tay với tốc độ nhanh như chớp. Tuy nhiên đó là số ít. Hầu hết các bác sĩ cảm thấy lúng túng, mất nhiều thì giờ khi nhập liệu. Có những đơn thuốc, những chỉ định y khoa, những văn bản mô tả siêu âm, CT... dài dòng được gõ lặp đi lặp lại hàng ngày làm mất nhiều thì giờ của bác sĩ. Phần mềm phải có những mẫu "template" để tái sử dụng cho nhiều bệnh nhân. Thậm chí bác sĩ không cần phải soạn thảo trước đơn thuốc, phần mềm sẽ ghi nhớ lại bác sĩ đã sử dụng thuốc đó như thế nào để sau đó "tài lanh" tự động điền cách sử dụng khi bác sĩ chọn lại tên thuốc đó.
Tự động tính toán:
Công dụng của máy tính là để tính toán, vì vậy sẽ không có gì lạ nếu máy tính có thể tự động tính toán các thông số cần thiết giúp bác sĩ.
Ví dụ: bác sĩ có thể nhanh chóng chọn khẩu phần thức ăn có ít dinh dưỡng cho bệnh nhân béo phì, sau khi nhập liệu chiều cao, cân nặng và máy tính tự động cho ra chỉ số BMI.
Với bệnh nhi, việc kê đơn thuốc cần chính xác đến từng miligam. Bệnh nhi có độ tuổi từ 1 ngày tuổi cho đến 14 tuổi hoàn toàn khác nhau về thể chất nên liều lượng thuốc kê hoàn toàn khác nhau. Nếu bác sĩ không giỏi tính toán thì phần mềm sẽ giúp.
Bác sĩ siêu âm tim ghi nhận nhiều thông số đo đạc trong quá trình siêu âm tim. Dựa trên những thông số nhập liệu đó, phần mềm đưa ra các kết quả cảnh báo sau khi tự động tính toán.
Về phương diện quản lý BHYT, cơ quan BHYT đặt ra khá nhhiều loại đối tượng bệnh nhân với mức đóng phí và mức hưởng quyền lợi khác nhau gây khó khăn cho người thu phí. Nhiều bệnh viện đã phải thuê mướn nhiều nhân sự cho công tác thu phí phức tạp này. Tuy nhiên nếu sử dụng phần mềm được thiết kế đúng bài bản thì việc thu phí BHYT không còn là vấn đề. Bệnh viện chẳng những không cần phải thuê mướn thêm nhân sự mà còn điều chuyển nhân sự thừa đi làm công tác khác.
Giúp thống kê
Các số liệu được ghi chép trong hệ thống phần mềm chính là kho báu cho những nhà quản lý và nghiên cứu khoa học. Số liệu được ghi chép một cách có hệ thống và dễ dành truy xuất để đưa vào các phần mềm tính toán số liệu thống kê. Với phần mềm được tích hợp sẵn công cụ thống kê thì số liệu không bị chôn vùi trong kho dữ liệu mà phải tham gia ngay lập tức vào biểu đồ thống kê diễn tiến sinh động của nhà quản lý.
Số liệu về dịch bệnh, tần suất mắc bệnh không phải chờ đợi đến khi nhà quản lý ấn nút mới có mà những số liệu đó sẽ phải nhảy múa ngay trên biểu đồ trước mắt nhà quản lý theo từng con số nhập vào của nhân viên nhập liệu.
Tóm lại, phần mềm quản lý y khoa không phải là công cụ nhập liệu đơn thuần. Đây phải là một bộ máy có tính thông minh, trợ giúp hiệu quả cho bác sĩ và nhà quản lý y tế. Tính thông minh của phần mềm tùy thuộc vào nhà cung cấp. Thực tế cho thấy các nhà cung cấp phần mềm không chuyên nghiệp đã cung cấp cho bệnh viện các phần mềm mang lại hậu quả nhiều hơn hiệu quả.
Phần mềm dành cho y khoa không phải đơn thuần là công cụ nhập liệu, thay thế quyển sổ giấy bằng chiếc laptop. Với những phần mềm "dỏm" chỉ để nhập liệu thì tính tiện dụng của nó rất kém cỏi và dễ làm cho các bác sĩ từ chối sử dụng. Từ lâu, ngành CNTT y khoa đã có khái niệm về một hệ thống hỗ trợ quyết định Decision Support System, nhằm giúp bác sĩ trong các tình huống khó.
Giúp trí nhớ:
Bác sĩ dù là người siêng cập nhật kiến thức mới cũng không thể nhớ hết mọi điều mình đã học và lại càng không nhớ, không biết hết những điều mới xảy ra như tên thuốc mới trên thị trường, cách điều trị mới công bố, xét nghiệm mới phát minh...
- Với thuốc men, bác sĩ hầu như chỉ nhớ vài chục tên thuốc thường dùng hàng ngày. Nhiều loại thuốc mới, thuốc thuộc chuyên khoa khác, thuốc cùng hoạt chất nhưng với tên khác... thì bác sĩ không thể biết và không thể nhớ được. Ngay cả là thuốc thường dùng, các công dụng, liều dùng, chống chỉ định của thuốc đó cũng không được bác sĩ nhớ nằm lòng để sử dụng đúng khi cần thiết.
- Một số xét nghiệm thường quy hay xét nghiệm chuyên khoa được bác sĩ nhớ để sử dụng hàng ngày, nhưng còn hàng ngàn xét nghiệm khác thì bác sĩ không biết hoặc biết mà không nhớ để chỉ định, hoặc chỉ định mà không biết phân tích.
- Các triệu chứng lâm sàng thông thường được bác sĩ ghi nhận và dễ dàng chẩn đoán vì lặp đi lặp lại nhiều lần. Trong khi có khá nhiều những bệnh "lạ", ít gặp và triệu chứng sờ sờ ngay trước mắt nhưng đã bị bác sĩ bỏ qua.
Với những tình trạng như vậy, một phần mềm có trang bị sẵn từ điển thuốc, từ điển xét nghiệm hay từ điển về triệu chứng học sẽ giúp ích rất nhiều cho bác sĩ cũng như cho bệnh nhân. Các loại từ điển điện tử ngày nay không đơn thuần để tra cứu mà có thể giúp ích bằng tính tự động hóa được tích hợp trong đó. Ví dụ bác sĩ kê đơn một loại thuốc mà không có sẵn trong danh mục của nhà thuốc thì phần mềm có thể gợi ý cho bác sĩ các loại thuốc cùng hoạt chất hoặc cùng nhóm tác dụng hiện đang có. Khi bác sĩ kê đơn 2 loại thuốc có tương tác có hại thì phần mềm cảnh báo. Thậm chí nếu bệnh nhân là thai phụ, đang cho con bú thì bác sĩ cũng được nhắc nhở khi kê thuốc có thể gây hại cho trẻ em...
Bệnh sử là một tài liệu quan trọng cho việc khám chữa bệnh. Đôi khi khai thác bệnh sử không đầy đủ sẽ dẫn đến quyết định sai lầm, gây tử vong. Ví dụ bệnh nhân tiểu đường dễ dàng bị hôn mê đến tử vong nếu "được" truyền thêm dung dịch đường theo thói quen của bác sĩ; bệnh nhân có thể bị sock dị ứng đến chết nếu bác sĩ không biết trước đó bệnh nhân có tiền sử dị ứng thuốc... Bệnh án điện tử thể hiện đầy đủ tài liệu lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân giúp bác sĩ tránh được sai lầm ngay trong những trường hợp bệnh nhân không còn khả năng cung cấp thông tin về bệnh sử của mình.
Đối với BS làm việc ở khu vực cận lâm sàng như Siêu âm, X quang, nội soi... cũng cần phải có đủ tư liệu về bệnh nhân trước và sau khi tham gia can thiệp. Nếu được biết trước bệnh sử của bệnh nhân thì bác sĩ siêu âm sẽ đưa ra chẩn đoán chính xác hơn. Sau khi siêu âm xong, bác sĩ siêu âm được xem thêm kết quả xét nghiệm để yên tâm rằng chẩn đoán của mình là phù hợp, hoặc nâng cao kiến thức qua những sai lầm đã được đối chiếu. Thông tin về bệnh sử của bệnh nhân được dễ dàng xem nếu phần mềm siêu âm được hòa mạng chung một hệ thống trong bệnh viện.
Hỗ trợ nhập liệu:
Ngày nay không ít bác sĩ đã thành thạo sử dụng máy tính, gõ máy tính bằng 10 ngón tay với tốc độ nhanh như chớp. Tuy nhiên đó là số ít. Hầu hết các bác sĩ cảm thấy lúng túng, mất nhiều thì giờ khi nhập liệu. Có những đơn thuốc, những chỉ định y khoa, những văn bản mô tả siêu âm, CT... dài dòng được gõ lặp đi lặp lại hàng ngày làm mất nhiều thì giờ của bác sĩ. Phần mềm phải có những mẫu "template" để tái sử dụng cho nhiều bệnh nhân. Thậm chí bác sĩ không cần phải soạn thảo trước đơn thuốc, phần mềm sẽ ghi nhớ lại bác sĩ đã sử dụng thuốc đó như thế nào để sau đó "tài lanh" tự động điền cách sử dụng khi bác sĩ chọn lại tên thuốc đó.
Tự động tính toán:
Công dụng của máy tính là để tính toán, vì vậy sẽ không có gì lạ nếu máy tính có thể tự động tính toán các thông số cần thiết giúp bác sĩ.
Ví dụ: bác sĩ có thể nhanh chóng chọn khẩu phần thức ăn có ít dinh dưỡng cho bệnh nhân béo phì, sau khi nhập liệu chiều cao, cân nặng và máy tính tự động cho ra chỉ số BMI.
Với bệnh nhi, việc kê đơn thuốc cần chính xác đến từng miligam. Bệnh nhi có độ tuổi từ 1 ngày tuổi cho đến 14 tuổi hoàn toàn khác nhau về thể chất nên liều lượng thuốc kê hoàn toàn khác nhau. Nếu bác sĩ không giỏi tính toán thì phần mềm sẽ giúp.
Bác sĩ siêu âm tim ghi nhận nhiều thông số đo đạc trong quá trình siêu âm tim. Dựa trên những thông số nhập liệu đó, phần mềm đưa ra các kết quả cảnh báo sau khi tự động tính toán.
Về phương diện quản lý BHYT, cơ quan BHYT đặt ra khá nhhiều loại đối tượng bệnh nhân với mức đóng phí và mức hưởng quyền lợi khác nhau gây khó khăn cho người thu phí. Nhiều bệnh viện đã phải thuê mướn nhiều nhân sự cho công tác thu phí phức tạp này. Tuy nhiên nếu sử dụng phần mềm được thiết kế đúng bài bản thì việc thu phí BHYT không còn là vấn đề. Bệnh viện chẳng những không cần phải thuê mướn thêm nhân sự mà còn điều chuyển nhân sự thừa đi làm công tác khác.
Giúp thống kê
Các số liệu được ghi chép trong hệ thống phần mềm chính là kho báu cho những nhà quản lý và nghiên cứu khoa học. Số liệu được ghi chép một cách có hệ thống và dễ dành truy xuất để đưa vào các phần mềm tính toán số liệu thống kê. Với phần mềm được tích hợp sẵn công cụ thống kê thì số liệu không bị chôn vùi trong kho dữ liệu mà phải tham gia ngay lập tức vào biểu đồ thống kê diễn tiến sinh động của nhà quản lý.
Số liệu về dịch bệnh, tần suất mắc bệnh không phải chờ đợi đến khi nhà quản lý ấn nút mới có mà những số liệu đó sẽ phải nhảy múa ngay trên biểu đồ trước mắt nhà quản lý theo từng con số nhập vào của nhân viên nhập liệu.
Tóm lại, phần mềm quản lý y khoa không phải là công cụ nhập liệu đơn thuần. Đây phải là một bộ máy có tính thông minh, trợ giúp hiệu quả cho bác sĩ và nhà quản lý y tế. Tính thông minh của phần mềm tùy thuộc vào nhà cung cấp. Thực tế cho thấy các nhà cung cấp phần mềm không chuyên nghiệp đã cung cấp cho bệnh viện các phần mềm mang lại hậu quả nhiều hơn hiệu quả.
