Người Mỹ dạy bài học 'Cô bé lọ lem' như thế nào?
Wednesday, 15. July 2009, 07:32:53
Người gửi: Nguyễn Hữu Tân
Tôi là một người của xã hội nửa cũ nửa mới. Tôi có cảm nhận rằng học sinh bây giờ có điều kiện về vật chất rất tốt nhưng điều kiện tinh thần vươn lên thì rất yếu. Xung quanh các em bây giờ có quá nhiều điều cám dỗ, nhiều sự hấp dẫn mang tính "hội đồng" lôi kéo, rủ rê. Các em thì không được trang bị đầy đủ những kiến thức, những bản lĩnh để đứng vững trong môi trường sống. Tôi không nói cụ thể về những vấn đề mà các em đang gặp phải.
Nói về nguyên nhân dẫn tới hướng tư duy, cách tiếp nhận cuộc sống thì trước hết không ai có quyền trách các em mà phải hướng tới việc trách những bậc phụ huynh, không chú ý quan tâm tới việc giáo dục, định hướng cho con em mà chỉ tập trung vào việc đối phó với "kinh tế".
Còn nữa, đó là trách nhiệm của các thấy cô giáo, giả dụ như môn Văn. Nói chính xác ra liệu có thầy cô giáo nào dạy văn lại có thể toàn tâm toàn ý hiểu được đúng giá trị của các tác phẩm văn học, hay chỉ ép học sinh hiểu theo đúng giáo trình, đúng ý của giáo viên.
Có phải các thầy cô giáo hiểu được giá trị thực tế của các tác phẩm cũng có thể diễn đạt, trình bày, dạy dỗ cho các em với tư duy của "người lớn" áp cho tư duy của "nhi đồng" hay không? Các thầy cô giáo có bao giờ tự hỏi lại mình xem mình đã làm được gì đúng nghĩa với trách nhiệm giáo viên, những gì đã làm được, những gì chưa làm được.
Bản thân vợ tôi cũng là một giáo viên, cô ấy gặp phải nhiều học sinh ở trong một xã hội mới "đổi đời" nhờ quy hoạch. Học sinh rất hư, có thể nói là "vô văn hóa". Và vợ tôi cũng rất nóng tính. Điều hệ quả tất yếu là có học sinh nữ lớp 9 (lưu ban 2 năm) sau giờ học bị vợ tôi cho một cái tát vị tội quá xấc xược đã kéo một nhóm bạn trai đầu xanh đầu đỏ tới cổng trường định hành hung. Sự việc đã phải nhờ tới công an can thiệp".
Với những định kiến về giáo viên bây giờ, có thể vợ tôi sẽ được ra giới "truyền thông" để "vinh danh tên tuổi" nhưng may mắn là "không". Như chúng tôi, như các bạn ngày xưa, sợ thầy cô giáo hơn sợ bố mẹ. Còn các em bây giờ "sợ không được chơi, sợ không được thể hiện cái tôi cá nhân hơn bất kỳ cái gì".
Hôm qua, tôi có đọc một bài dịch trên một blog rất có giá trị, tôi đã in ra và đưa vợ tôi nghiên cứu. Nếu dạy được học sinh là một cái tốt, còn nếu không dạy được học sinh thì cố gắng sau này dạy con.
Tôi xin gửi bài viết đó ở dưới đây để các thầy cô giáo nhìn lại xem mình đã dạy được cho học sinh mình bằng bao nhiêu % kiến thức và giá trị. Đã dùng cách nào để dạy học sinh, làm các em thích "văn của xã hội" hơn " văn của giáo dục" là lỗi ở đâu: Người Mỹ dạy bài học "Cô bé Lọ Lem" như thế đấy!
Giờ học văn bắt đầu. Hôm nay thầy giảng bài Chuyện Cô bé Lọ Lem.
Trước tiên thầy gọi một học sinh lên kể chuyện Cô bé Lọ lem. Em học sinh kể xong, thầy cảm ơn rồi bắt đầu hỏi.
Thầy: Các em thích và không thích nhân vật nào trong câu chuyện vừa rồi?
Học sinh (HS): Em thích Cô bé Lọ Lem Cinderella ạ, và cả Hoàng tử nữa nhưng không thích bà mẹ kế và chị con riêng bà ấy. Cinderella tốt bụng, đáng yêu, lại xinh đẹp. Bà mẹ kế và cô chị kia đối xử tồi với Cinderella.
Thầy: Nếu vào đúng 12 giờ đêm mà Cinderella chưa kịp nhảy lên cỗ xe quả bí thì sẽ xảy ra chuyện gì?
HS: Thì Cinderella sẽ trở lại có hình dạng lọ lem bẩn thỉu như ban đầu, lại mặc bộ quần áo cũ rách rưới tồi tàn. Eo ôi, trông kinh lắm.
Thầy: Bởi vậy, các em nhất thiết phải là những người đúng giờ, nếu không thì sẽ tự gây rắc rối cho mình. Ngoài ra, các em tự nhìn lại mình mà xem, em nào cũng mặc quần áo đẹp cả. Hãy nhớ rằng chớ bao giờ ăn mặc luộm thuộm mà xuất hiện trước mặt người khác. Các em gái nghe đây: các em lại càng phải chú ý chuyện này hơn. Sau này khi lớn lên, mỗi lần hẹn gặp bạn trai mà em lại mặc luộm thuộm thì người ta có thể ngất lịm đấy (Thầy làm bộ ngất lịm, cả lớp cười ồ). Bây giờ thầy hỏi một câu khác. Nếu em là bà mẹ kế kia thì em có tìm cách ngăn cản Cinderella đi dự vũ hội của hoàng tử hay không? Các em phải trả lời hoàn toàn thật lòng đấy.
HS: (im lặng, lát sau có em giơ tay xin nói) Nếu là bà mẹ kế ấy, em cũng sẽ ngăn cản Cinderella đi dự vũ hội.
Thầy: Vì sao thế?
HS: Vì... vì em yêu con gái mình hơn, em muốn con mình trở thành hoàng hậu.
Thầy: Đúng. Vì thế chúng ta thường cho rằng các bà mẹ kế dường như đều chẳng phải là người tốt. Thật ra họ chỉ không tốt với người khác thôi, chứ lại rất tốt với con mình. Các em hiểu chưa? Họ không phải là người xấu đâu, chỉ có điều họ chưa thể yêu con người khác như con mình mà thôi.
Bây giờ thầy hỏi một câu khác: Bà mẹ kế không cho Cinderella đi dự vũ hội của hoàng tử, thậm chí khóa cửa nhốt cô bé trong nhà. Thế tại sao Cinderella vẫn có thể đi được và lại trở thành cô gái xinh đẹp nhất trong vũ hội?
HS: Vì có cô tiên giúp ạ. Cô cho Cinderella mặc quần áo đẹp, lại còn biến quả bí thành cỗ xe ngựa, biến chó và chuột thành người hầu của Cinderella.
Thầy: Đúng, các em nói rất đúng. Các em thử nghĩ xem, nếu không có cô tiên đến giúp thì Cinderella không thể đi dự vũ hội được, phải không?
HS: Đúng ạ.
Thầy: Nếu chó và chuột không giúp thì cuối cùng Cinderella có thể về nhà được không?
HS: Không ạ.
Thầy: Chỉ có cô tiên giúp thôi thì chưa đủ. Cho nên các em cần chú ý: Dù ở bất cứ hoàn cảnh nào, chúng ta đều cần có sự giúp đỡ của bạn bè. Bạn của ta không nhất định là tiên là bụt, nhưng ta vẫn cần đến họ. Thầy mong các em có càng nhiều bạn càng tốt. Bây giờ, đề nghị các em thử nghĩ xem, nếu vì mẹ kế không muốn cho mình đi dự vũ hội mà Cinderella bỏ qua cơ hội ấy thì cô bé có thể trở thành vợ của hoàng tử được không?
HS: Không ạ! Nếu bỏ qua cơ hội ấy thì Cinderella sẽ không gặp hoàng tử, không được hoàng tử biết và yêu.
Thầy: Đúng quá rồi! Nếu Cinderella không muốn đi dự vũ hội thì cho dù bà mẹ kế không ngăn cản đi nữa, thậm chí bà ấy còn ủng hộ Cinderella đi nữa, rốt cuộc cô bé cũng chẳng được lợi gì cả. Thế ai đã quyết định Cinderella đi dự vũ hội của hoàng tử?
HS: Chính là Cinderella ạ.
Thầy: Cho nên các em ạ, dù Cinderella không còn mẹ đẻ để được yêu thương, dù bà mẹ kế không yêu cô bé, những điều ấy cũng chẳng thể làm cho Cinderella biết tự thương yêu chính mình. Chính vì biết tự yêu lấy mình nên cô bé mới có thể tự đi tìm cái mình muốn giành được. Giả thử có em nào cảm thấy mình chẳng được ai yêu thương cả, hoặc lại có bà mẹ kế không yêu con chồng như trường hợp của Cinderella, thì các em sẽ làm thế nào?
HS: Phải biết yêu chính mình ạ.
Thầy: Đúng lắm! Chẳng ai có thể ngăn cản các em yêu chính bản thân mình. Nếu cảm thấy người khác không yêu mình thì em càng phải tự yêu mình gấp bội. Nếu người khác không tạo cơ hội cho em thì em cần tự tạo ra thật nhiều cơ hội. Nếu biết thực sự yêu bản thân thì các em sẽ tự tìm được cho mình mọi thứ em muốn có. Ngoài Cinderella ra, chẳng ai có thể ngăn trở cô bé đi dự vũ hội của hoàng tử, chẳng ai có thể ngăn cản cô bé trở thành hoàng hậu, đúng không?
HS: Đúng ạ, đúng ạ!
Thầy: Bây giờ đến vấn đề cuối cùng. Câu chuyện này có chỗ nào chưa hợp lý không?
HS: (im lặng một lát) Sau 12 giờ đêm, mọi thứ đều trở lại nguyên dạng như cũ, thế nhưng đôi giày thủy tinh của Cinderella lại không trở về chỗ cũ.
Thầy: Trời ơi! Các em thật giỏi quá! Các em thấy chưa, ngay cả nhà văn vĩ đại (nhà văn Pháp Charles Perrault, tác giả truyện Cô Bé Lọ Lem - chú thích của người dịch) mà cũng có lúc sai sót đấy chứ. Cho nên sai chẳng có gì đáng sợ cả. Thầy có thể cam đoan là nếu sau này có ai trong số các em muốn trở thành nhà văn thì nhất định em đó sẽ có tác phẩm hay hơn tác giả của câu chuyện Cô bé Lọ lem! Các em có tin như thế không?
Tất cả học sinh hồ hởi vỗ tay reo hò.
Thời Hàn Băng (nhà báo Trung Quốc)
(c)Vnexpress.net
WIDGETIZE
Exmeranda # 15. July 2009, 07:57
Văn trong nhà trường không chỉ là chuyện năng khiếu, còn là kiến thức và kĩ năng. Năng khiếu trường không đem lại cho học sinh được nhưng kiến thức và kĩ năng thuộc về trách nhiệm của thầy cô. (Huỳnh Tịnh Hoài Nhân)
Người gửi: Huỳnh Tịnh Hoài Nhân
Em tôi vừa thi lên lớp 10 ở Cần Thơ. Thằng bé học khá, thi Toán 8 điểm, Anh văn 8 điểm, nhưng môn Văn chỉ 2,5 điểm. Em bảo vì đề lạ quá. Mọi năm đề cho "Đồng chí" (Chính Hữu), "Lặng lẽ Sa Pa" (Nguyễn Thành Long)... Năm nay đề yêu cầu phân tích "Bếp lửa" (Bằng Việt) và nhận xét bài viết "Bàn về việc đọc sách". Thầy cô không dạy kĩ. Em bị "tủ đè".
Tôi hỏi nó cô giáo Văn có dạy em cách phân biệt giữa phân tích một tác phẩm văn xuôi và thơ hay không. Nó bảo không. Tôi hỏi nó cô có dạy cách làm dàn ý đối với từng loại bài hay không. Nó bảo không nhớ. Bằng chứng là vở ghi không có một dòng dạy về lý thuyết cơ bản cho các bài làm văn, mà toàn là những trang copy na ná những cuốn sách tham khảo bán đầy nhà sách mà giáo viên đọc cho chúng chép.
Tôi hỏi nó thầy cô có bao giờ yêu cầu các em đứng dậy nói lên những điều mình yêu, ghét đối với một tác phẩm và bảo các em nghĩ xem tại sao các em yêu hay ghét nó không. Em tôi lắc đầu.
Tôi lờ mờ nhận ra: Trong việc dạy và học văn, không ít thầy cô lẽ ra phải cho học sinh cái cần câu, thì lại bày cả đĩa cá trước mặt chúng. Nghĩa là, đổ đầy vào vở, vào những giờ giảng mớ chữ nhồi nhét mà không quan tâm học sinh có thực sự hiểu, thích thú hay không.
Rốt cuộc đi thi, hành trang của chúng không phải là vốn kiến thức chắc chắn, thói que n cảm nhận và khả năng diễn đạt, để có thể xoay sở với bất kì tình huống nào, mà là một mớ thức ăn đã được nhai đi nhai lại nhiều lần.
Ai cũng biết, văn trong nhà trường không chỉ là chuyện năng khiếu, văn còn là kiến thức và kĩ năng. Năng khiếu nhà trường không đem lại cho học sinh được. Nhưng kiến thức và kĩ năng thuộc về trách nhiệm của thầy cô. Để học sinh bước ra đường với vốn chữ lơ ngơ, phải chăng một số người dạy đã vô tình quên đi trách nhiệm không có trong quy định, nhưng lại hết sức thiêng liêng này?
Theo phân bổ SGK môn Văn, các tiết lý thuyết về Làm văn đều có. Nhưng bao năm nay tôi học, và quan sát các lớp đi sau, tôi thấy thầy cô thường xem những tiết học này là phụ, dạy qua loa, thậm chí bỏ qua không hề đả động.
Sự học của chúng ta thường bị phê phán là chủ nghĩa kinh nghiệm, thiếu nền tảng kiến thức lý luận, phải chăng kiểu dạy - học văn này cũng là một biểu hiện, và môn văn trong nhà trường cũng là một con bệnh? Căn bệnh ấy bén rễ vào các em học sinh ngay từ thời phổ thông, ngay trong cái môn dạy nghĩ, dạy nói, dạy sống, dạy làm người... này.
Hẳn ai cũng biết "Phương pháp là thầy của các phương pháp". Việc truyền đạt phương pháp học tập đôi khi còn quan trọng hơn cả truyền đạt kiến thức. Kiến thức như "thóc", có lúc vơi, có lúc đầy, mênh mông "vạn biến", nhưng phương pháp chính là cái phương tiện vững chắc chở "thóc" đi xa. Có phương pháp, có kỹ năng, thì khi không có thầy bên cạnh, các em vẫn làm chủ được tri thức và cuộc sống của mình.
Bởi vậy, nếu muốn các em học sinh có thể tự tin ra đời với một ít vốn liếng tiếng Việt kha khá, đủ nói và đủ viết, xin hãy chỉ cho các em phương pháp, xin hãy cho các em một cái cần.
Vnexpress.net
Exmeranda # 15. July 2009, 08:01
Văn là người. Học văn là để học làm người. Làm người hơn muôn loài ở chỗ có cảm xúc, biết yêu thương cái đẹp, ghét chê cái xấu, cảm thông chia sẻ, biết rơi lệ trước nỗi đau, biết cười trong cuộc sống. (Lê Duy Hưng)
Người gửi: Lê Duy Hưng
Khi học lớp 6, bài đầu tiên cô giáo Văn dạy tôi là "Học Văn để làm gì?". Không biết bây giờ các em học sinh có ý thức được điều đó không, nhưng nếu các em ý thức được điều đó, tôi nghĩ chương trình Văn học mà tôi học cách đây đã 12 năm vẫn còn nguyên giá trị.
Văn là người. Học văn là để học làm người. Làm người hơn muôn loài ở chỗ có cảm xúc, biết yêu thương cái đẹp, ghét chê cái xấu, cảm thông chia sẻ, biết rơi lệ trước nỗi đau, biết cười trong cuộc sống. Học văn là học cách cảm, cách nghĩ.
Văn học có nhiều thể loại, nhưng học văn không phải chỉ để hình dung tưởng tượng những gì tác giả viết, mà là học cách hiểu, cách nghĩ, cảm xúc của tác giả khi viết những dòng văn ấy.
Học những tác phẩm tiền cách mạng, nắm bắt được những sự kiện chỉ là cái bề nổi, nếu chỉ thế thì học Lịch sử cho nhanh, mà phải học được cách mà tác giả cảm nhận về cuộc sống đau khổ của nhân dân, từ đó mới cảm nhận ró ràng hơn, sâu sắc hơn những gì mà con người đã trải qua trong thời kỳ ấy. Không một hình ảnh, âm thanh nào có thể miêu tả được những cảm xúc ấy ngoại trừ cảm nhận của chính người học, cũng là điều mà tác giả muốn gửi gắm.
Học văn học trung đại, không phải cố để hiểu cái mà tác giả miêu tả trong những thể thơ và ngôn ngữ Hán Việt khó hiểu ấy, mà phải cảm nhận được thời đó, cha ông ta cảm nhận cuộc sống như nào, lòng tự hào dân tộc...
Học văn học dân gian là học cách mà dân gian phản ánh cuộc sống, một cách mộc mạc giản dị với cuộc sông hằng ngày nhất...
Học văn không phải để hiểu lịch sử, mà là hiểu được cảm nhận của con người trong thời đại đó, phản ánh trong từng câu chữ, một cách tinh tế. Thế cho nên, không thể gộp môn Văn với bất kỳ môn nào khác, cũng như việc đánh giá những bài văn không hợp thời trong chương trình là chuyện không đúng.
Nếu ai cùng thời với tôi, chắc hẳn được học các tác phẩm của nhà văn Thạch Lam mà cho đến giờ tôi vẫn ấn tượng nhat tác phẩm "Hai đứa trẻ". Tác phẩm nếu xét về mặt nội dung thì có thể nói là nghèo nàn, mà vẫn cuốn hút người đọc một cách kỳ lạ, bởi sự tinh tế.
Nếu xét về tiêu chí hợp thời hay đơn giản là đảm bảo học sinh hiểu được nội dung tác phẩm, có lẽ các tác phẩm của nhà văn Thạch Lam chẳng thể bao giờ được sờ tới, bởi chẳng có gì để hiểu về nội dung cả, nhưng cái quan trọng hơn lai là hiểu được cái tinh tế và cảm xúc của người viết.
(c)VNexpress.net
Exmeranda # 15. July 2009, 08:02
Cô giáo tôi từng dạy: "Văn học là nhân học, là sự tìm hiểu và yêu thương cuộc sống này, từ đó mỗi người sẽ thấy thật dễ dàng khi học văn". Vậy nhưng học sinh chúng tôi thấy gì từ cuộc sống bây giờ? (Ngô Sỹ Hùng)
Người gửi: Ngô Sỹ Hùng
Tôi là một học sinh lớp 12, đang chuẩn bị bước vào kỳ thi đại học cam go và khốc liệt, nhưng khi đọc những bài viết của bạn đọc trên VnExpress về việc học môn Văn, tôi thực sự xúc động và quyết dành chút thời gian nói lên suy nghĩ của mình.
Mặc dù là học sinh thi khối A nhưng từ nhỏ tôi vẫn luôn dành một tình cảm đặc biệt cho môn Văn nói riêng và các môn xã hội nói chung. Tuy nhiên, khi được tiếp xúc với nhiều bạn bè xung quanh, tôi chợt nhận ra những người có cùng sở thích như mình ngày một ít.
Không hiểu từ bao giờ, trong mỗi kỳ thi môn Văn được nhiều học sinh chúng tôi coi như một môn "không cần phải học", vào phòng thi nếu không mở được "phao" ra chép thì cũng cố mà "bịa" cho được vài mặt giấy, sao cho thoát khỏi điểm liệt.
Và khi hỏi một bạn học rất giỏi môn Toán mà chỉ được kết quả học lực trung bình sẽ nhận được câu trả lời: "Chỉ tại môn Văn"... Để rồi trong nhiều kỳ thi nào cũng xuất hiện những bài văn "lạ" gây xôn xao dư luận.
Vậy nguyên nhân của tình trạng trên là do đâu? Đã có nhiều ý kiến nêu ra. Có ý kiến cho rằng chương trình học quá cũ, kiến thức nặng và không phù hợp. Nhưng theo ý kiến của tôi, nguyên nhân không hoàn toàn do chương trình học. Bạn thử nghĩ xem, chương trình học suốt 12 năm của chúng ta có thể bỏ đi được những phần nào?
Với tôi, những gì cuốn sách giáo khoa Văn học đã cung cấp là những tri thức cần có trong cuộc đời và là cơ bản nhất để mỗi người có cơ hội tiếp cận với những tác phẩm văn chương trong nước và quốc tế.
Có thể nhiều người nói tôi đang bị "dở hơi", biết mấy cái đó để làm gì, học ngành kỹ thuật đâu cần văn chương. Nhưng bạn ơi, nếu một ngày một người nước ngoài hỏi bạn bài thơ Sóng là của ai thì bạn sẽ trả lời ra sao? Hay đơn giản như tham gia cuộc thi truyền hình nào đó, ví dụ như Ai là triệu phú, câu hỏi số một có nội dung ai là tác giả của Nhật ký trong tù, bạn không trả lời được thì mọi người sẽ suy nghĩ về bạn như thế nào?
Theo ý kiến của tôi, việc học môn Văn tồn tại những vấn đề trên là do cả người học và người dạy đã tự hạ thấp tầm quan trọng của nó. Học sinh giờ đây được định hướng quá nhiều về các môn tự nhiên, mà tác giả của định hướng ấy chính là các vị phụ huynh. Ngày càng nhiều những bậc cha mẹ nói với con mình khi chúng được điểm kém môn Văn: "Không sao, quan trọng là mấy môn tự nhiên con ạ!" Và một khi người học không thiết tha thì thật khó để người dạy hết mình.
Cái cách mà xã hội chúng ta đang sống đã thực sự "giết chết" môn Văn nói riêng và các môn xã hội nói chung. Cô giáo tôi từng dạy rằng: "Văn học là nhân học, là sự tìm hiểu và yêu thương cuộc sống này, từ đó mỗi người sẽ thấy thật dễ dàng khi học văn".
Vậy nhưng học sinh chúng tôi thấy gì từ cuộc sống bây giờ: tệ nạn xã hội, tham ô, lừa lọc... Để rồi trong những buổi lễ tuyên dương người tốt, việc tốt... tôi bắt gặp không ít những người bạn xung quanh tỏ thái độ khinh thường, chế giễu và coi đó là hành động nực cười.
Những việc làm đơn giản nhất để mỗi người thêm yêu cuộc sống hiện tại cũng đều bị quên mất, thì làm sao có thể hòa mình vào văn học, cảm nhận về những tác phẩm văn chương? Có một nghịch lý rằng: nhiều học sinh viết blog rất hay, rất mùi mẫn nhưng khi bảo làm văn thì...
Nếu nói Văn học là "nhân học" thì việc học môn Văn giờ đây cũng giống như việc một lớp thanh niên đang ngày càng "đi xuống".
Vậy làm sao để thay đổi tình trạng trên? Điều cơ bản là làm thay đổi suy nghĩ của mọi người trong xã hội. Hãy nhìn đúng về Văn học và tôn trọng tất cả các môn học. Việc đó sẽ rất khó khăn nhưng nếu như mọi người cùng vào cuộc ngay từ bây giờ, đặc biệt là các cấp lãnh đạo, các phương tiện truyền thông... thì chắc chắn sẽ thay đổi được!
Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ các bạn.
Notter # 25. July 2009, 10:03
Đang nghĩ rằng: Thiên hạ cứ thấy chê là nhảy xổ vào chê, chê quyết liệt. Tệ! Rồi cũng lại tạo cớ tốt cho những chuyến lỡ tàu.