สวัสดีฮอลิเดย์

เช้าชมปราสาทเล็กแต่เลิศ จิ๋วแต่แจ๋ว “ปราสาทบันทายสรี”
บ่ายเที่ยว”ปราสาทพระขรรค์-ปราสาทนาคพัน”

วันนี้เป็นวันเที่ยววันสุดท้าย เช้าวันนี้ต้องเช็คเอาท์คืนห้องซะเลย เพราะจะเที่ยวกันต่อเนื่องจนกลับไปยังสนามบินช่วงเย็น
ช่วงเช้าจะเดินทางออกนออกเขตเมืองพระนคร Angkor ไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของเมือง
เส้นทางเดินรถก็ยังต้องผ่านไปยังด่านเช็คพอยน์ตรวจบัตรเข้าอุทยานประวัติศาสตร์
แต่ใช้เส้นทางคู่ขนานด้านขวาของถนนเส้นหลักที่จะผ่านด่านตรวจหลัก (ด่านตรวจหลักนี้จะตรงไปยังปราสาทนครวัด)
เส้นทางที่ใช้วันนี้จะผ่านเห็นปราสาทกระวันอยู่ทางด้านขวามือ ถัดไปหน่อยซ้ายมือจะเห็นปราสาทบันทายกุฎีและก็มีสระสรงอยู่ทางขวามือ
สุดถนนก็เลี้ยวขวาไปทางด้านสระสรงซึ่งก็ยังอยู่ทางขวามือ แหมเล่าอย่างกะเป็นคนเขมรท้องถิ่น
นั่งรถไปเรื่อยๆไปตามทางพอเจอแยกขวามือก็เลี้ยวเข้าไปเลย จะเข้าเขตหมู่บ้านประดาก หมู่บ้านนี้ตั้งอยู่ในพื้นที่ที่แต่ก่อนเป็นสระน้ำบารายขนาดใหญ่ คือบารายตะวันออกนั่นเอง ถนนเส้นนี้ผ่าใจกลางหมู่บ้าน สองข้างทางเป็นบ้านหลังคาทรงจั่วมีใต้ถุนสูงแบบเรือนไทยชนบท ปลูกต้นไม้ร่มรื่นน่าอยู่ ปัจจุบันหมู่บ้านนี้ผลิตน้ำตาลโตนด ก็คือที่นี่ปลูกต้นตาลเยอะเลยมีน้ำตาลมาต้มและเคี่ยวแล้วเทใส่พิมพ์เป็นน้ำตาลก้อน จากนั้นนำน้ำตาลแต่ละก้อนมาเรียงห่อด้วยใบตาลขายห่อแพ็คละ 1,000 เรียล หรือ 10 บาท
ผ่านหมู่บ้านประดากได้ไม่นานก็เป็นท้องทุ่ง มองไปทางขวามือก็จะเห็นภูเขาโดดๆหนึ่งลูก ภูเขาลูกนี้ชื่อ พนมบก
ในอาณาเขตรอบๆพื้นที่ของเมืองพระนครมีภูเขาลูกโดดๆตั้งตระหง่านอยู่สามลูก ก็คือพนมบกลูกนึง พนมบาแค็งที่เป็นที่ตั้งของปราสาทบาแค็งลูกนึง และอีกลูกนึงตั้งอยู่ทางทิศใต้ของเมืองพระนครใกล้กับทะเลจืด ตนเลสาบมีชื่อว่าพนมกรอม
มองดูพนมบกเขาโดดไม่นานก็จะเห็นทิวเขายาวๆอยู่ค่อนไปทางขวา ทิวเขานี้ก็คือ พนมกุเลน ที่เป็นแหล่งหินทรายที่มีทั้งสีเทาและสีชมพู เป็นวัตถุดิบให้พวกขอมไปตัดมาสร้างปราสาทนั่นเอง
นั่งรถต่อไปอีกซัก 20-30 นาทีก็ถึงบริเวณปราสาทบันทายสรี

เมื่อถึงแล้วสิ่งแรกที่นักท่องเที่ยวอยากจะทำก็คือ .......... (ตอบเองเลยครับ)
ถูกต้องแล้วครับ ใช้ห้องน้ำ

ห้องน้ำ ในภาษาเขมร เค้าเรียกว่า บองตบตึก แต่เขียนที่ป้ายว่า บังควน
(ตรงกับคำราชาศัพท์ไทยว่า บังคล ปัสสาวะว่าบังคลเบา อุจจาระก็บังคลหนัก)
ห้องน้ำที่สร้างโดยอุทยานจะมีแบบแปลนเดียวกันหมด มีอยู่หลายๆจุดทั่วไปไม่ไกลจากปราสาทต่างๆ
ค่าเข้าห้องน้ำจะรวมอยู่ในราคาค่าเข้าอุทยานประวัติศาสตร์แล้ว
ถ้าใช้ห้องน้ำช่วงเย็นๆใกล้ค่ำละก้อ ต้องคลำหาเป้ากันจ้าละหวั่น เพราะห้องน้ำเกือบทุกแห่งไม่ได้ติดตั้งดวงไฟ
เพราะกำลังไฟไม่พอป้อนให้กับห้องน้ำ เช่นเดียวกับในบริเวณตลาดเก่า ตลาดสดทั้งหลาย
พอกลุ่มเมฆมาบดบังแสงดวงอาทิตย์ แทบจะมองไม่เห็นทางกันเลย
สำหรับโรงแรมก็จะใช้เครื่องปั่นไฟฟ้าของใครของมัน ไม่งั้นไม่เพียงแต่มีปัญหาเรื่องแสงสว่าง เปิดแอร์ก็ไม่ได้แน่
ห้องบองตบตึก หรือบังควน ที่นี่เป็นสถานที่ยอดฮิตเลยครับ คนแน่นทุกเช้า ถ้ามาตอนบ่ายจะไม่แน่น เพราะตอนเช้าแอร์เย็น
หลังใช้ห้องน้ำแล้ว มารวมกันที่ด้านหน้าทางเข้าของปราสาท

ปราสาทบันทายสรีนี้ เกริ่นไว้แล้วว่าเล็กแต่เลิศ
ปราสาทหลังอื่นๆให้ดูความอลังการ ความยิ่งใหญ่
ปราสาทหลังนี้ให้ใช้แว่นขยายดู เพราะมีคนเค้าให้สมญาว่า รัตนชาติแห่งแห่งศิลปขอม
เพราะว่าหินแต่ละก้อนนั้นใช้หินทรายสีชมพู (ถ้าไม่หมองอย่างปัจจุบันสวยแน่แน่-ต้องทำความสำอาดนะครับ)
งานแกะสลักนั้นสุดยอดจริง แกะหินนะครับไม่ได้แกะผลไม้ ความปราณีต ความอ่อนช้อย มิติที่วางแบบไว้ก็งดงามสมส่วน
รายละเอียดต่างๆเปิดให้เห็น แม้แต่รอยย่นของผิวหนังบุคคล สะดือ ขอบนม รอยย่นตรงข้อศอก ข้อพับ แม้ตีนกาก็ไม่ละเว้น
แค่หน้าประตูตรงหน้าบันที่เป็นรูปพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณสามเศียร ก็หยุดผู้คนทำให้จราจรติดขัดพอสมควรแล้วครับ
ลองก้าวเข้าไปดูเรื่องดูราวเลยครับ

ปราสาทบันทายสรี
ศิลปะแบบบันทายสรี พ.ศ.1510 – ราว พ.ศ.1545)

พระเจ้าราเชนทรวรมันสวรรคตในปีพ.ศ.1511 โอรสครองราชย์ต่อ คือ พระเจ้าชัยวรมันที่ 5 (พ.ศ.1511-1544)
ในขณะที่ยังมีอายุน้อย ดังนั้นขุนนางในราชสำนักโดยเฉพาะอย่างยิ่งพราหมณ์ยัชญวราหะ พระอาจารย์ของพระองค์ ซึ่งได้รับการแต่งตั้งให้เป็นราชปุโรหิต จึงมีอำนาจมากที่สุดในสมัยนั้น และได้สร้างปราสาทบันทายสรีขึ้นในปี พ.ศ.1510
ในช่วงปลายสมัยพระเจ้าราเชนทรวรมัน และสำเร็จในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 5 สร้างขึ้นในบริเวณที่เรียกว่า “อิศวรปุระ” หรือ เมืองของพระอิศวร
สร้างอุทิศถวายแด่พระอิศวรภายในนามว่า “ตรีภูวนมเหศวร” หรือ ผู้เป็นใหญ่แห่งโลกทั้งสาม

ปราสาทบันทายสรี สร้างจากหินทรายสีชมพูทั้งหลัง แต่เป็นปราสาทขนาดเล็ก และที่ประหลาดคือ ข้างนอกใหญ่โต
แต่พอเดินเข้าไปในปราสาทจะยิ่งเล็กลงทุกที เป็นปราสาท 3 หลัง ตั้งอยู่บนฐานเตี้ยๆ เดียวกัน
แล้วมีหอสมุดหรือบรรณาลัยอยู่ทางด้านหน้าข้างขวาและซ้าย ซึ่งใช้สำหรับเก็บรักษาตำราหรือวัตถุที่ใช้ในพิธีเคารพบูชา
ตัวปราสาทหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ดังนั้นภาพสลักบนทับหลังหรือหน้าบันทางทิศตะวันออก
จึงมักสลักเป็นรูปพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ

ส่วนที่มาของชื่อปราสาทบันทายสรีนี้ คำว่า “บันทาย” ในภาษาเขมรแปลว่า “ป้อม” คำว่า “สรี” ภาษาเขมรออกเสียงว่า “เสรย”
เชื่อกันว่ามาจากคำว่า “สตรี” แต่ตัว ต. ตกหายไป ดังนั้นจึงกลายเป็นปราสาทบันทายสรี
ถ้าจะเรียงเป็นไทยให้เต็มคำต้องเรียกว่า “ปราสาทบันทายสตรี” เรียกว่าเป็นป้อมของสตรี เพราะสลักอย่างสวยงามมาก

นักวิชาการชาวฝรั่งเศส เช่น หลุยส์ ฟิโนต์, อองรี ปาร์มองติเย่ร์, ยอร์ช เซเดส์, อองรี มาร์ซาล, โปล เปลลิโอต์
ได้มาศึกษาปราสาทเขมรตั้งแต่ในปีพ.ศ.2445 โดยอองรี ปาร์มองติเย่ร์ และอองรี มาร์ซาล มีบทบาทสำคัญในการบูรณะปราสาทบันทายสรี โดยอองรี ปาร์มองติเยร์ เป็นผู้ขุดค้น และอองรี มาร์ซาล เป็นผู้ก่อเรียงหินขึ้นไปตามวิธีการที่เรียกว่า อนาสติโลซิส Anastilosis วิธีการคือ ถ่ายภาพและบันทึกรหัสของหินทุกก้อน รื้อหินลงมาแล้วเสริมความมั่นคง จากนั้นประกอบขึ้นไปใหม่ทั้งหลัง โดยอองรี มาร์ซาล ไปศึกษามาจากพวกฮอลันดาซึ่งบูรณะบุโรพุทโธที่อินโดนีเซีย แล้วกลับมาทำเป็นครั้งแรกที่ประเทศกัมพูชา ต่อมา อองรี มาร์ซาล ก็ถึงแก่กรรม และฝังร่างไว้ที่เมืองเสียมเรียบ

ทวารบาลที่ปราสาทแห่งนี้สลักเป็นพิเศษ สลักรูปตัวเป็นคนหน้าเป็นสัตว์กำลังนั่งเฝ้าอยู่ ดังนั้นจึงมีผู้กล่าวว่า
ปราสาทบันทายสรีสร้างเหมือนกับเป็นรูปจำลองของเขาไกรลาส ซึ่งเป็นที่ประทับของพระอิศวร
เพราะมีภาพสลักทศกัณฐ์โยกเขาไกรลาส และภาพคนที่นั่งเฝ้าอยู่ตามชั้นต่างๆ ของภูเขาก็เหมือนกับพวกทวารบาลที่นั่งอยู่รอบปราสาทบันทายสรีนั่นเอง
บนหน้าบันของห้องสมุดและโคปุระ มีภาพเล่าเรื่องเข้ามาสลักแทนที่ลวดลายพันธุ์พฤกษา ซึ่งแต่เดิมมีเพียงรูปเทวดาองค์เดียวอยู่ตรงกลาง
ที่ปราสาทบันทายสรีจัดว่าเป็นครั้งแรกในพุทธศตวรรษที่ 15-16 ที่พบว่ามีภาพบุคคลในอาการกิริยาต่างๆ เช่น กำลังบำเพ็ญสมาธิ กำลังสู้รบ
หรือกำลังเดินอยู่ในป่า เป็นต้น จึงเป็นพยานหลักฐานชิ้นแรกที่เราได้ทราบเกี่ยวกับชีวิตความเป็นอยู่ของชนชาวเขมรในตอนต้นพุทธศตวรรษที่ 16

มีหน้าบันสองชิ้นของปราสาทบันทายสรีที่มีเรื่องราวเกี่ยวกับมหาภารตะยุทธ
คือ ชิ้นหนึ่งซึ่งปัจจุบันเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพนมเปญ สลักภาพภีมะกำลังตีทุรโยธน์ ลูกสะบ้าหลุดพ่ายแพ้และตายไป
ทางซ้ายของภาพมีบุคคลอีกสองคนที่มีสี่กร น่าจะเป็นพระกฤษณะกำลังจับตัวพลราม พี่ชายที่ถืออาวุธคือคันไถ (บางตำราว่าเป็นปฏัก)

ทางด้านขวามีบุคคลสี่คน คงเป็นพี่น้องที่เหลือฝ่ายปาณฑพ ส่วนหน้าบันอีกชิ้นหนึ่งเป็นรูปนางอัปสรติโลตตมา กำลังถูกอสูร 2 ตนแย่งชิงตัวซึ่งเป็นตอนต้นของมหาภารตะ ปัจจุบันเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์กีเมต์ กรุงปารีส

จารึกที่กรอบประตูโคปุระชั้นที่ 2 เป็นภาษาสันสกฤต และที่กรอบประตูปราสาทหลังทิศใต้ มีจารึกชื่อ ยัชญวราหะเป็นผู้ให้สร้าง

หน้าบัน ภาพ “พระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ”
แสดงภาพพระอินทร์ประทับนั่งท่ามหาราชลีลาสนะเหนือช้างเอราวัณ 3 เศียร พระหัตถ์ขวาทรงถือดอกบัว พระอินทร์
ผู้เป็นประมุขของเหล่าเทวดา เป็นเทพเจ้าแห่งสายฟ้า-ฝน รวมทั้งเป็นเทพผู้รักษาทิศตะวันออก ประทับนั่งในท่ามหาราชลีลาสนะ
ซึ่งเป็นท่านั่งของเหล่าเทวดา ทรงช้างเอราวัณเป็นพาหนะ และจะถือวัชระรูปทรงกระบอกอยู่ในพระหัตถ์ขวา บางรูปก็ถือดอกบัว
บางรูปก็ถือกระบอง บางรูปก็ไม่ได้ถืออะไรเลย
ถึงแม้ว่าพระอินทร์จะทรงช้างเอราวัณเป็นพาหนะอยู่เสมอ แต่ก็อาจทรงพาหนะซึ่งเรียกว่า สิงหาสน์ได้อีกด้วย
ซึ่งลักษณะของสิงหาสน์นี้ ในศิลปะอินเดียมักจะทำเป็นแท่น มีเท้าสิงห์ประกอบ แต่ในศิลปะเขมรจะเปลี่ยนเป็นแท่นเหนือหน้ากาล
เนื่องด้วยเหตุที่ว่าแม้ลายหน้ากาลนี้จะมีลักษณะผสมของสัตว์ต่างๆ มากน้อยเพียงใดก็ตาม
แต่สัตว์ที่มีลักษณะเด่นที่สุดก็คือ สิงห์นั่นเอง และเหตุที่ใช้ลายหน้ากาลซึ่งนิยมสลักอยู่เหนือทางเข้าอาคารอัน
ได้รับอิทธิพลจากศิลปะชวามาประกอบนี้ ก็คงต้องการให้มีความหมายในการป้องกันภูติผีปีศาจมิให้เข้ามารบกวนภายในบริเวณศาสนสถานพร้อมกันด้วย ซึ่งต่อมาลายหน้ากาลนี้จะปรากฏอยู่เป็นประจำกึ่งกลางของทับหลังจนถึงศิลปะแบบบายน
และความหมายของสิงหาสน์คงคลายไปจากเดิมในภายหลัง

โดยทั่วไป ลายหน้ากาลในช่วงพุทธศตวรรษที่ 15 ลายหน้ากาลจะไม่มีริมฝีปากล่าง
ดังเช่นบนทับหลังที่ปราสาทบากอง และปราสาทแปรรูป ด้วยเหตุที่ลายหน้ากาลซึ่งมีริมฝีปากล่างนั้นเป็นการประสมกับหน้าสิงห์
ซึ่งเรียกว่า “สิงหมุข” ซึ่งเป็นที่นิยมกันในช่วงพุทธศตวรรษที่ 17-18 ในศิลปะแบบนครวัด และแบบบายน
ดังเช่นทับหลังที่ปราสาทพระขรรค์ และปราสาทบันทายกุฎี นอกจากนี้ การที่หน้ากาลคายท่อนพวงมาลัยออกมาจากปากนั้น โ
ดยทั่วไปแล้วในศิลปะเขมรจักใช้มือรองรับท่อนพวงมาลัย โดยหงายฝ่ามือขึ้นเสมอ

ลวดลายพันธุ์พฤกษาบนทับหลังของศิลปะเขมรโดยทั่วไปนั้น จะเห็นได้ว่าเหนือลายท่อนพวงมาลัยจะสลักเป็นรูปใบไม้สามเหลี่ยมตั้งขึ้นเสมอ
ซึ่งลายใบไม้รูปสามเหลี่ยมนี้ได้มีวิวัฒนาการจากลายใบไม้ขนาดเล็กในสมัยแรกมาสู่ลายใบไม้ขนาดใหญ่ในศิลปะแบบบายนในสมัยสุดท้าย
ในขณะที่ลายใบไม้เบื้องล่างของทับหลังเป็นลายก้านขดเป็นประจำ แต่ถ้าสลักเป็นลายก้านขดหมดมักจะปรากฎบนหน้าบันโดยทั่วไปยิ่งกว่าลวดลายที่นิยมสลักบนทับหลัง

ทับหลังของศิลปะเขมรในช่วงพุทธศตวรรษที่ 15 นั้น มักสลักเนื้อที่ตอนบนของทับหลังเป็นอีกแนวหนึ่งแยกออกไปจากลวดลายหรือเรื่องราวที่ปรากฎบนทับหลังเหล่านั้น และลายที่สลักที่แนวด้านบนก็มักเป็นลายใบไม้หรือลายบุคคล หรือแม้แต่รูปสัตว์ ซึ่งส่วนใหญ่มักสลักเป็นรูปฤษีนั่งในท่าโยคาสนะภายในซุ้ม ซึ่งสาเหตุที่จำต้องสลักแนวดังกล่าวเพิ่มขึ้นก็เนื่องจากแต่เดิมนั้น ทับหลังและหน้าบันของปราสาทเขมรยังไม่ได้บรรจบกัน และในช่องว่างระหว่างหน้าบันและทับหลังนั้น ช่างได้ใช้ปูนปั้นเป็นลวดลายเอกเทศประดับอยู่ ต่อมาเมื่อช่องว่างดังกล่าวหายไป เนื่องจากทับหลังและหน้าบันได้เข้ามาบรรจบกันแล้ว ช่างก็ยังคงสืบต่อการทำลวดลายดังกล่าวอยู่ แต่เปลี่ยนมาสลักลวดลายเหล่านั้นตรงส่วนบนของทับหลังแทนการปั้นปูนในช่องว่างระหว่างหน้าบันและทับหลังดังที่ได้กล่าวไปแล้ว
โดยทั่วไป การแสดงรูปบุรุษขนาดใหญ่เพียงผู้เดียวบริเวณกึ่งกลางทับหลัง มักแสดงออกในรูปของพระกฤษณะเป็นพื้น ถ้ารูปบุคคลที่กึ่งกลางทับหลังนี้ทรงกุณฑลรูปตุ้ม ก็น่าจะแสดงว่ารูปดังกล่าวมิใช่อสูร หรือบุคคลชั้นต่ำ แต่จากการศึกษาก็ได้พบว่ารูปพระกฤษณะนี้ก็ได้จำหลักทั้งที่ทรงกุณฑลรูปตุ้มและกุณฑลรูปห่วงควบคู่กัน
ลวดลายเครื่องประดับทับหลัง ซึ่งประกอบด้วยท่อนพวงมาลัยวกขึ้นจากเบื้องล่าง เป็นลักษณะโดยทั่วไปของท่อนพวงมาลัยตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 16 เป็นต้นมา ด้วยเหตุที่ในศิลปะสมัยก่อนหน้านี้ ท่อนพวงมาลัยจะออกมาจากตรงกลาง (มิใช่เบื้องล่าง) ของทับหลังเสมอ
ประติมากรรมรูปบุคคลขนาดใหญ่ที่สร้างขึ้นในศิลปะเขมรนั้น นอกจากรูปเทพเจ้าสำคัญซึ่งประดิษฐานภายในปราสาทแล้ว ยังมีการสร้างรูปบุคคลในความหมายของทวารบาลทางด้านหน้าสองข้างประตูทางเข้าศาสนสถานเหล่านั้นด้วย รูปทวารบาลดังกล่าวสร้างขึ้นในจุดประสงค์เพื่อให้เป็นผู้พิทักษ์ทางเข้าของศาสนสถาน ป้องกันสิ่งขั่วร้ายมิให้เข้ามารบกวน การสร้างรูปทวารบาลนั้นมีทั้งที่สร้างเป็นภาพสลักนูนต่ำ และรูปบุคคลลอยตัว มีทั้งสลักจากศิลาทราย และหล่อด้วยโลหะสำริด ส่วนตำแหน่งของรูปทวารบาลนั้น หากเป็นภาพสลักนูนต่ำมักสลักบนผนังของตัวปราสาท (ในกรณีที่ปราสาทก่อด้วยศิลาทราย หรือสลักด้วยศิลาทรายประดับบนผนังปราสาทที่ก่อด้วยอิฐ) ด้านข้างของเสาติดกับผนังภายในซุ้มทั้งสองข้าง หากเป็นทวารบาลลอยตัวก็มักสลักยืนหรือนั่งเยื้องออกมาเบื้องหน้าทั้งสองข้างของประตูทางเข้าของศาสนสถาน

รูปทวารบาลที่ทำหน้าที่ผู้เฝ้าประตูทั้งสองข้างทางเข้านั้น
โดยทั่วไปมักสร้างเป็นรูปเทวดาซึ่งทรงถือศิราภรณ์และกุณฑลรูปตุ้มตามแบบของเครื่องอาภรณ์ของเทวะ ทรงตรีศูลอยู่ทางด้านขวาของประตูทางเข้า ส่วนทางด้านซ้ายมักสร้างรูปทวารบาลในรูปของอสูร ซึ่งสวมศิราภรณ์และกุณฑล (รูปดอกไม้) ตามแบบอสูร ถือกระบองหรือหอก

แต่ยกเว้นที่ปราสาทบันทายสรี ซึ่งทวารบาลทุกรูปสร้างขึ้นในความหมายของเทวดา โดยทรงชฎามุกุฎ และทรงถือหอก และบัวตูมในพระหัตถ์ และตั้งแต่ศิลปะแบบบาปวนเป็นต้นมา ทวารบาลได้เริ่มเปลี่ยนตำแหน่งของการถืออาวุธจากทางด้านข้าง ซึ่งส่วนใหญ่มักถือทางด้านขวาของลำตัวมาเป็นการถือกระบองทางด้านหน้าของลำตัว ด้วยการใช้พระหัตถ์ทั้งสองข้างกุมอาวุธ อันได้แก่ ตรีศูล หรือกระบองไว้เบื้องหน้า

หน้าบัน ภาพ “อุมามเหศวร” เป็นภาพพระศิวะ และพระนางอุมา นั่งอยู่บนโคนนทิ โดยที่พระนางอุมานั่งอยู่บนตักของพระศิวะ

หน้าบัน ภาพ “นรสิงหาวตาร” คัมภีร์วิษณุปุราณะเล่าว่า
มียักษ์ตนหนึ่ง ชื่อ หิรัณยกศิปุ เป็นน้องชายฝาแฝดกับยักษ์หิรัณยากษะ ซึ่งถูกพระนารายณ์ฆ่าตายในวราหาวตาร
เมื่อยักษ์หิรัณยกศิปุ ทราบว่า พี่ชายถูกพระนารายณ์ฆ่าตายก็แค้นมาก จึงบำเพ็ญตบะจนแก่กล้า
และได้พรจากพระพรหมว่า “ไม่ว่าเทวดา มนุษย์ ตลอดจนสัตว์เดรัจฉาน หากต่อสู้กับยักษ์หิรัญยกศิปุแล้ว จะถูกฆ่าด้วยอาวุธใดๆ ก็ไม่ตาย
ปลอดภัยทั้งกลางวัน กลางคืน ภายในเรือนก็ไม่ตาย ภายนอกเรือนก็ไม่ตาย” เมื่อยักษ์หิรัญยกศิปุได้พรดังกล่าวแล้ว
ก็ไปสู้กับเหล่าเทวดาทั้งหลายจนพ่ายแพ้ทิ้งสวรรค์หนีไปหมด แม้กระทั่งพระอินทร์ก็พ่ายแพ้แก่ยักษ์
ตั้งตนปกครองพระสุริยา พระจันทร์ ครองฟ้าครองแผ่นดิน เป็นเจ้าแห่งน้ำแทนพระวรุณ แย่งท้าวกุเวรรักษาทรัพย์
แย่งพระยมเป็นเจ้ารับบัตรพลีและเครื่องเซ่นไหว้ทุกอย่าง พวกยักษ์ทั้งหลายก็เยินยอสรรเสริญยักษ์หิรัญยกศิปุ
จนหลงคิดว่าตนเองนั้นเลิศแล้ว พระอินทร์จึงไปเฝ้าพระนารายณ์ให้อวตารลงมาปราบ
พระนารายณ์จึงให้พระมหาสังข์ลงมาเกิดเป็นลูกของยักษ์หิรัญกศิปุ นามว่า “ประหลาท”
ซึ่งตั้งแต่เกิดมาก็เลื่อมใสเคารพบูชาพระนารายณ์ ยักษ์หิรัญกศิปุให้พราหมณาจารย์สั่งสอนเท่าไหร่ก็ไม่เปลี่ยนความคิด
จึงโกรธถึงขนาดให้ประหารชีวิตต่างๆ นานา เช่น ให้ช้างเอางาแทง, เอาไฟเผาก็ไม่ตาย
วันหนึ่งประหลาททูลว่า พระนารายณ์ทรงสถิตอยู่ทุกหนทุกแห่ง
ยักษ์หิรัญกศิปุเลยโกรธ จึงเอาคทาตีลงบนเสาว่า ถ้าพระนารายณ์อยู่ในเสาก็ให้ออกมา
ทันใดนั้นก็มีนรสิงห์ออกมาจากเสา เข้ามาจับตัวยักษ์หิรัณยกศิปุออกไปวางไว้บริเวณธรณีประตู
แล้วก็ถามยักษ์ว่า ตนเป็นมนุษย์ เทวดา หรือสัตว์ ยักษ์ตอบว่าไม่ใช่ทั้งมนุษย์ เทวดา หรือสัตว์
นรสิงห์ถามต่อว่า เวลานี้ร่างของเจ้าอยู่นอกเรือนหรือในเรือน ยักษ์ตอบว่า ไม่ใช่ทั้งในเรือน และนอกเรือน
นรสิงห์ถามต่อว่า เวลานี้เป็นเวลากลางวันหรือกลางคืน ยักษ์ตอบว่า มิใช่ทั้งกลางวันและกลางคืน แต่เป็นเวลาโพล้เพล้
นรสิงห์จึงชูมือกางกรงเล็บออกมาถามยักษ์ว่า สิ่งนี้ใช่อาวุธหรือไม่ ยักษ์ก็ตอบว่า ไม่ใช่
นรสิงห์จึงประกาศว่า พรทั้งหลายของพระพรหมเป็นอันเสื่อมแล้ว
จากนั้นก็ใช้กรงเล็บฉีกอกยักษ์จนตาย แล้วจึงเสด็จกลับสู่ไวกูณฐ์วิมาน

หน้าบัน ภาพ “วิราธลักนางสีดา” วิราธ เดิมเป็นคนธรรพ์ชื่อ ทัมบูร
เป็นบุตรของ JAVA กับ GATAHRADA (ในรามเกียรติ์เรียกว่า พิราพ) ต่อมาวิราธได้ลักลอบสมัครสังวาสกับนางรัมภา
ซึ่งเป็นบาทบริจาริกาของท้าวเวสวัณ (ท้าวกุเวร) ดังนั้น ท้าวเวสวัณจึงสาปวิราธให้เป็นอสูรจนกว่าพระวิษณุจะอวตารลงมาเป็นพระราม
และฆ่าวิราธตายจึงจะพ้นคำสาป

จากการศึกษาทางประติมานวิทยาที่จำหลักเป็นรูปบุรุษกำลังก้าวเท้าเดิน และกำลังแบกบุคคลอีกผู้หนึ่งไว้บนบ่านั้น
เมื่อพิจารณารายละเอียดของภาพเกี่ยวกับลักษณะของตัวบุคคลแล้วจะเห็นได้ว่า รูปบุรุษซึ่งแบกบุคคลอยู่นั้นมีรูปร่างใหญ่โต
หน้าตาดุร้าย ตาโปน ปากกว้าง กับทั้งสวมตุ้มหูเป็นห่วงกลมขนาดใหญ่ จากลักษณะรูปร่างหน้าตาและการสวมตุ้มหูเป็นห่วงกลมขนาดใหญ่นี้
น่าจะแสดงว่าบุคคลดังกล่าวคงมิใช่รูปเทวดาหรือมนุษย์ หากน่าจะเป็นบุคคลชั้นต่ำหรืออสูร ซึ่งในศิลปะเขมรปรากฏว่า
บุคคลชั้นต่ำหรืออสูรมักจะสวมตุ้มหูรูปห่วงวงกลมอยู่เสมอ ในขณะที่พระพุทธรูปหรือรูปบุคคลชั้นสูงจะสวมตุ้มหูรูปตุ้มเป็นประจำ

จากการศึกษารายละเอียดของภาพสลักดังกล่าว ทำให้ลงความเห็นได้ว่า ภาพสลักดังกล่าวคงจะตรงกับตอนวิราธลักนางสีดามากกว่า
ตอนทศกัณฐ์ลักนางสีดา ด้วยเหตุที่ว่าวิราธนั้นเป็นอสูรที่หน้าตาดุร้ายน่ากลัว มีเศียรเดียว
และการลักพาตัวนางสีดาก็กระทำด้วยการอุ้มหรือแบกนางไว้ด้วยแขนทั้งสอง อันตรงกับภาพสลักดังกล่าว
แต่ถ้าเป็นตอนทศกัณฐ์ลักนางสีดาแล้วจะพบว่าภาพสลักทศกัณฐ์จะแสดงรูปทศกัณฐ์มีสิบเศียร ยี่สิบกรเสมอ
ดังเช่นภาพสลักทศกัณฐ์โยกเขาไกรลาส อีกทั้งการลักพาของทศกัณฐ์จะอุ้มนางสีดาขึ้นราชรถบุษบกยานุมาศ
โดยมีนกชฎายุสกำลังจิกตีอยู่ด้วย ดังเช่นภาพสลักบนหน้าบันทางด้านทิศเหนือของฉนวนปรางค์ประธานของปราสาทเขาพนมรุ้ง
อย่างไรก็ดี ภาพสลักตอนวิราธลักนางสีดานี้ก็ยังพบที่ปราสาทแห่งอื่นด้วย
เช่น ทับหลังเหนือประตูหลอกทิศตะวันตกของปราสาทองค์กลางที่ปราสาทบันทายสรี,
ภาพสลักของปราสาทที่มุมทิศตะวันตกเฉียงเหนือและทิศตะวันตกเฉียงใต้ของปราสาทนครวัด,
หน้าบันชั้นที่ 2 ด้านทิศใต้ของปรางค์ประธานปราสาทเขาพนมรุ้ง, หน้าบันชั้นที่ 2 ด้านทิศใต้ของปราสาทหินพิมาย

หน้าบัน ภาพ “คชลักษมี” โดยมีพระลักษมีประทับอยู่ตรงกลาง มีช้าง 2 เชือกชูงวงอยู่ด้านข้าง

หน้าบัน ภาพ “พระศิวนาฏราช” เป็นภาพพระศิวะ เศียรเดียว 10 กร มีเรื่องเล่าว่า
ณ ป่าตรรกะ (Taraka) เหล่าฤาษีทั้งชายและหญิงประพฤติตนไม่เหมาะสม อนาจารฝ่าฝืนเทวบัญญัติ
พระศิวะต้องการทรมานให้รู้สำนึกและกลับตัว พระศิวะจึงแปลงกายเป็นพราหมณ์ พระนารายณ์แปลงกายเป็นหญิงงามยั่วยวนเหล่าฤาษี
เพื่อให้คลั่งไคล้ไหลหลงและทะเลาะแย่งเป็นเจ้าของ เมื่อทรมานพอแล้ว ทั้งสององค์ก็กลับสู่ร่างเดิม
พอพวกฤาษีชั่วเห็นว่าเป็นพระศิวะกับพระนารายณ์แปลงกายมาหลอกลวงก็โกรธแค้น ก็เสกเสือให้ฆ่าพระศิวะ
แต่ก็ถูกพระศิวะถลกหนังเสือเป็นภูษาทรง ฤาษีจึงเสกนาคมาทำร้ายอีก พระศิวะก็ฆ่าแล้วเอามาคล้องคอเป็นสังวาลย์
พระศิวะทรงฟ้อนรำและแสดงปาฏิหาริย์ต่างๆ ให้ฤาษีกลัว ขณะนั้นมียักษ์มุยะละกะ หรืออปัสมาปุรุษ ปรากฏตัวมาช่วยฤาษี
พระศิวะจึงใช้พระบาทเหยียบยักษ์แล้วฟ้อนรำต่อจนครบ 108 ท่าจนพวกฤาษียอมแพ้ในที่สุด
การร่ายรำของพระศิวะในครั้งนี้เป็นที่เลื่องลือและยกย่องของเหล่าเทพ ต่อมาพญาอนันตนาคราชได้อ้อนวอนให้พระอิศวรฟ้อนรำอีกครั้ง
พระอิศวรจึงสัญญาว่าจะฟ้อนรำอีกครั้งที่ตำบลจิทัมพรัม (ในอินเดียใต้) อันเป็นดินแดนที่อยู่กลางจักรวาล
ครั้นถึงวันกำหนด พระอิศวรก็เสด็จลงมา โดยทรงเนรมิตสุวรรณศาลา และฟ้อนรำตามที่ได้สัญญาไว้
ซึ่งต่อมาได้มีการรวบรวมท่าฟ้อนรำทั้ง 108 ท่าเป็นตำราทางนาฏยศาสตร์ต่อไป คัมภีร์เล่าว่าระหว่างการฟ้อนรำ
จะมีพระสรัสวดีทรงดีดพิณ พระอินทร์ทรงเป่าขลุ่ย พระพรหมทรงตีฉิ่ง พระลักษมีทรงขับร้อง พระวิษณุทรงตีกลอง และเทพบุตรนนทิตีตะโพน
มักจะมีภาพสาวกของพระอิศวรคนหนึ่ง เป็นผู้หญิง ชื่อ นางกาไลกาลอัมมารย (ญาไรกาลัมเมยาร์)
มีรูปร่างน่าเกลียด ผอมเหมือนซากศพ มีหน้าตาดุร้าย มีประวัติกล่าวว่า แต่เดิมมีหน้าตาที่สวยงามมาก และด้วยความภักดีต่อพระอิศวร
จึงไม่ต้องการอะไรนอกจากการสวดบูชาพระอิศวร แต่ด้วยความที่เป็นผู้หญิงสวย จึงมีพวกผู้ชายมาสร้างเรื่องวุ่นวายให้เสมอ
พระนางได้ขอพรจากพระอิศวรเปลี่ยนร่างนางให้มีแต่ความน่าเกลียด ผู้คนจะได้ไม่มาข้องเกี่ยวด้วย
เนื่องจากความสวยนั้นถือเป็นภาระและอุปสรรคต่อการเข้าถึงเทพเจ้า

ศิวนาฎราชเป็นรูปหนึ่งของพระศิวะที่อยู่ในปางทรงฟ้อนรำ ซึ่งปรากฏในคัมภีร์ภรตนาฎยศาสตร์ว่าทรงฟ้อนรำได้ถึง 108 ท่า
ซึ่งศาสนาฮินดูลัทธิไศวนิกาย เชื่อกันว่าการร่ายรำของพระศิวะนั้นมีผลดีและผลร้ายกับโลกมนุษย์
กล่าวคือ ถ้าทรงฟ้อนรำด้วยจังหวะพอดี โลกก็จะอยู่เย็นเป็นสุข ถ้าเต้นด้วยจังหวะที่รุนแรงด้วยความพิโรธ
โลกก็จะเกิดภัยพิบัติต่างๆ อาทิ แผ่นดินไหว ภูเขาไฟระเบิด
ศิวนาฎราชนั้นมีบทบาทต่อคติความเชื่อ และศิลปในอินเดียค่อนข้างสูง ประติมากรรมศิวนาฎราช
ที่นิยมในอินเดียมักเป็นรูปพระศิวะสิบกร ทรงฟ้อนรำอยู่ภายในเปลวไฟเป็นวงกลม บนตัวคนแคระหรือยักษ์
ส่วนศิวนาฎราชที่ปราสาทเขาพระวิหารจะแตกต่างไปบ้างสักเล็กน้อย ถือเป็นรูปพระศิวะฟ้อนรำอยู่บนหัวของคชสาร ซึ่งอยู่บนหน้ากาลอีกต่อหนึ่ง
และมีภาพบุคคลสองคนปรากฎอยู่สองข้าง อาจหมายถึงพระวิมานและนางญาไรกาลัมเมยาร์ สาวกพระศิวะ
ซึ่งลักษณะดังกล่าวไม่พบมากนักในศิลปเขมร กวีบางท่านได้กล่าวถึงการเต้นรำบนหัวคชสารนั้นเกิดเมื่อได้ฆ่าคชาสูรตายแล้ว
รูปทรงดังกล่าว เรียกว่า “คชานตกะ” ซึ่งลักษณะแบบนี้มีอยู่ 2 แห่ง คือ ที่ปราสาทพนมบาเส็ท และปราสาทเขาพระวิหาร

ทับหลัง ภาพ “กฤษณาวตาร ตอน ฆ่าช้างกุวัลยปิถะและราชสีห์”

หน้าบัน ภาพ “ทศกัณฐ์โยกเขาไกรลาส” เรื่องราวมีอยู่ว่า ยักษ์วิรุฬหก ซึ่งอาศัยอยู่นครบาดาลใต้เขาตรีกูฎ
ขึ้นไปเฝ้าพระอิศวรปีละเจ็ดครั้ง วันหนึ่งได้ขึ้นไปเฝ้าพระอิศวรเพื่อจะขอสังวาลย์เพชร ซึ่งพระอิศวรจะถอดทุก 7 วัน
พระอิศวรกำลังบรรทมหลับ วิรุฬหกคิดว่าพระอิศวรอยู่ที่ท่ามกลางอสูรและเทพดา จึงกราบทุกคั่นบันไดที่ขึ้นอสรภู
ตุ๊กแกที่เกาะอยู่บนยอดเขา เห็นเข้าก็ขบขัน วิรุฬหกโกรธถอดสังวาลย์นาคขว้างไปถูกเขาไกรลาส จนถึงกับทรุดเอียง
พระอิศวรตกพระทัยตื่น แล้วจึงตรัสหาผู้อาสายกเขาไกรลาส เหล่าเทวดาได้ช่วยกันยก แต่ไม่สำเร็จ
พระอิศวรจึงให้ไปตามทศกัณฐ์มายกเขาไกรลาสจนตั้งตรงได้ ทศกัณฐ์คิดกำเริบขอประทานพระอุมา พระอิศวรยกให้
ทศกัณฐ์จึงเข้าไปจะอุ้ม แต่กายของพระอุมาร้อนแรงมาก เพราะเป็นมารดาของโลก ทศกัณฐ์อุ้มไม่ได้
ได้แต่อุ้มพระบาทวางไว้เหนือหัวพาเหาะไป พระนารายณ์ทราบเรื่อง จึงแปลงเป็นชายแก่ ไปดักทางที่ทศกัณฐ์จะผ่านไปและบอกว่า
ยังมีนางมณโฑซึ่งสวยงาม และเหมาะกับทศกัณฐ์มากกว่า ทศกัณฐ์เชื่อจึงนำพระอุมาไปคืนพระอิศวร แล้วทูลขอนางมณโฑ
พระอิศวรก็ประทานให้ ทศกัณฐ์จึงอุ้มนางมณโฑเหาะผ่านนครขีดขิน เพื่อกลับไปยังลงกา พระยาพาลีโกรธหาว่าทศกัณฐ์หมิ่นตน
จึงเหาะขึ้นมาจะทำร้ายทศกัณฐ์ เมื่อเห็นนางมณโฑก็หลงรัก เข้าสู้รบแย่งชิงจนชนะทศกัณฐ์ ได้นางมณโฑมา จึงพากลับนครขีดขิน
และได้นางมณโฑเป็นเมีย

หน้าบัน ภาพ “กามเทพแผลงศรใส่พระศิวะ” เป็นภาพพระศิวะนั่งทำสมาธิอยู่บนเขาไกรลาส และกามเทพกำลังแผลงศร คันศรของกามเทพทำด้วยอ้อย และสายศรเป็นน้ำผึ้ง เป็นศรแห่งความรัก เมื่อใครถูกศรนี้จะเกิดความรักขึ้นในทันที

หน้าบัน ภาพ “สุครีพกำลังสู้กับพาลี”
ทับหลัง ภาพ “พระนารายณ์ทรงครุฑ”
หน้าบัน ภาพ “พระกฤษณะฆ่าพระยากงส์” เป็นภาพพระกฤษณะกำลังเงื้อมีดขึ้นด้วยพระหัตถ์ข้างหนึ่ง
อีกข้างหนึ่งกำลังจิกผมพระยากงส์

หน้าบัน ภาพ “พระกฤษณะแผลงศรกั้นแนวฝน” พระอินทร์ทรงช้างเอราวัณกำลังบันดาลให้ฝนตกลงมา ขณะที่พระกฤษณะกับพระพลรามซึ่งเป็นพี่ชายกำลังอยู่กับฝูงโคในป่าวรินทาวัน จะเห็นภาพพระกฤษณะยิงธนูขึ้นไปเป็นแนวกันฝนกรวด และแนวหงส์ที่แสดงให้ทราบว่าพระอินทร์ทรงอยู่บนสวรรค์

หน้าบัน ภาพ “มหิษมรรทนี” (นางทุรคากำลังสังหารควาย)
ทับหลัง ภาพ “วาชิมุข” หัวเป็นม้า อวตารหนึ่งของพระนารายณ์ เป็นรูปเทพมีเศียรเป็นม้า กำลังต่อสู้กับอสูรมธุ และไกฏภะ ผู้เข้าแย่งคัมภีร์พระเวท


ข้อสังเกต

การสลักอักขระที่เป็นเรื่องราวที่ผนังกรอบประตูนี้ มีการสลักแบ่งเป็นวรรคเป็นตอนอย่างมีระเบียบด้านหนึ่ง
และอีกด้านหนึ่งสลักแบบเรียงไล่เรื่องยาวไปตลอดแนวตลอดแถวจนสุดขอบก็ขึ้นบรรทัดใหม่
พอจบตอนหรือจบประโยคก็จบปิดท้ายด้วยเครื่องหมาย
“ฟองมันหรือตาไก่หรือฟูลสต๊อป Full stop” นั่นเอง
ฟูลสต๊อปที่บันทายสรีที่นี่แหละเป็นฟูลสต๊อปที่สวยที่สุด (ในโลก)

หน้าบันตรงมุขด้านนอกของซุ้มประตูหรือโคปุระตรงกำแพงชั้นในที่ติดกับสระน้ำ
จัดว่าเป็นหน้าบันที่สวยที่สุดในศิลปขอม เพราะผืนหน้าบันนี้ประกอบด้วยกรอบหน้าบันหรือซุ้มหน้าบันที่สลักลวดลาย
ได้สัดส่วนเสริมให้หน้าบันมีความสวยงามมากยิ่งขึ้น ตัวกรอบที่เป็นส่วนประกอบรูปสามเหลี่ยม
บริเวณส่วนบนสุดสลักเป็นรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนตั้งเสริมตรงยอดด้วยรูปสลักเป็นใบไม้ขนาดใหญ่
(ลายใบไม้นี่เองก็สลักได้ละเอียดปราณีตมาก)
ด้านที่อยู่ถัดเข้าไปตรงซุ้มก็ทำเป็นหน้าบันประกอบด้วยกรอบหน้าบันที่มีขนาดใหญ่ขึ้นไปอีก
เมื่อยืนดูจากด้านนอกก็จะเห็นเป็นหน้าบันที่งดงามสองชั้นซ้อนกัน (ด้านหลังทำใหญ่กว่าด้านหน้า)
น่าเสียดายที่ยอดใบไม้บนหน้าบันของมุขด้านหน้าแตกชำรุดไป__________________________________________________________________


จบการชมปราสาทบันทายสรี นักท่องเที่ยวก็ถูกดึงดูดให้ไปซื้อไปหาของที่ระลึกต่างๆ
ตรงบริเวณด้านหน้าของปราสาท ซึ่งก่อนเข้าไปชมด้านในปราสาทก็เล็งๆไว้แล้ว
ของที่ระลึกของเขมร ที่น่าซื้อและมีขายทุกแห่งที่เป็นแหล่งท่องเที่ยว ก็ได้แก่
หนังสือที่ว่าด้วยเรื่องราวของนครวัด นครธม ส่วนใหญ่ที่นำมาเสนอขายก็เป็น ฉบับที่เริ่มต้นโดยชาวฝรั่งเศสบ้าง ชาวอังกฤษบ้าง
เนื้อหาสาระดี รูปก็สวย แล้วชาวเขมรก็นำมาก๊อปปี้ขาย ขายดิบขายดีทีเดียว เพราะราคาถูก
แต่ก็ต้องระวังครับ มันถูกอยู่แล้ว เราก็อยากได้ราคาถูกกว่า พอต่อราคาเสร็จ เค้าก็สลับเอาไส้ในที่เป็นกระดาษปอนด์มาให้
แทนที่จะเป็นกระดาษอาร์ทสวยสวย เพราะจ่ายราคาถูกก็ต้องได้คุณภาพต่ำนั่นเอง
ผ้าสะพาย ผ้าพันคอ เสื้อพิมพ์สกรีนลายสถานที่ท่องเที่ยว ขลุ่ยที่มีปลอกใส่เป็นไม้สาน
(เป็นของที่ระลึก เพราะรูที่เจาะนั้นไม่ได้พิถีพิถันเจาะให้ใช้การได้ดี เลาละสิบบาทเท่านั้น)
รูปสลักหินและรูปหล่อสำริดทำเป็นเทวรูป นางอัปสร รูปเศียรของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 เป็นที่นิยมมาก
ภาพเขียนสี ภาพลอกลายเลียนแบบการลอกลายโดยการใช้ผงฝุ่นดำ ฝุ่นแดงประคบที่ทับไปบนกระดาษที่ไปทาบกับลวดลายตามผนัง
กำแพงปราสาทต่างๆ เช่นเป็นรูปนางอัปสร รูปการกวนเกษียรสมุทรของยักษ์กับเทวดา เป็นต้น

มีต่อนะครับ..................

วันที่สองของการเดินทาง
วันนี้มีรายการเที่ยวถี่ยิบเลย
ลองดูนะครับ อย่าเพิ่งเหนื่อย เหนื่อยน่ะจริงแต่สนุกครับ
เช้าไปเที่ยวเมืองนครธม ปราสาทบายน ปราสาทพิมานอากาศ เขตพระราชวัง
บ่ายเที่ยวปราสาทบันทายศรี ปราสาทกระวาน ปราสาทแปรรูป ปราสาทแม่บุญตะวันออก ปราสาทตาแก้ว
เย็น ขึ้นเขาพนมบาแค็ง

วันนี้ตื่นปลุกให้ตื่น ตอน 6 โมงเช้า ใช้เวลาอาบน้ำแต่งตัว 1 ชั่วโมง
เวลา 7 โมงเช้า ก็ลงมารับประทานอาหารเช้าที่ห้องอาหารของโรงแรม
อาหารจัดเป็นบุ๊ฟเฟต์ มีหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นผัดเส้นหมี่ ผัดผัก ไส้กรอก แฮม หรือข้าวต้ม และกับข้าวต้ม ตั้งแต่ผักดอง ถั่วลิสงทอด ไข่ทอดต่างๆ น้ำผลไม้ นมสด น้ำเต้าหู้ หรือ ชา กาแฟ

หลังอาหารเช้า นัดหมายออกเดินทางเที่ยวอีกครั้งในเวลา 8 โมงเช้า
เริ่มเดินทาง รถบัสมุ่งหน้าออกไปก็ตรงไปยังด่านตรวจบัตรค่าธรรมเนียมเข้าอุทยานประวัติศาสตร์ Check Point จากนั้นรถก็ผ่านไปทางเดียวกันกับที่ตั้งของปราสาทนครวัด
ผ่านเห็นคูน้ำขนาดใหญ่ของปราสาทนครวัด ผ่านถนนด้านหน้าของนครวัด ตรงไปตลอดประมาณ 2 กิโลเมตร ก็เริ่มจะเห็นประตูขนาดใหญ่เหนือซุ้มประตูจะเห็นรูปศรีษะบุคคลพร้อมหน้าขนาดใหญ่ แต่ก่อนจะถึงบริเวณดังกล่าว ให้มองด้านซ้ายมือ จะมีปราสาทขนาดย่อมตั้งอยู่ ปราสาทนี้มีชื่อเรียกว่า ปราสาทปักษีจำกรง

ปราสาทปักษีจำกรง
(รูปแบบสถาปัตยกรรมจัดอยู่ในแบบศิลปะเกาะแกร์ พ.ศ.1464-1490)
พระเจ้าหรรษะวรมันที่ 1 (พ.ศ.1450-1465) โปรดให้สร้างขึ้นในราวปีพ.ศ.1465 ในยุคศิลปะแบบเกาะแกร์ เพื่ออุทิศถวายแด่พระราชบิดาและมารดา ประกอบด้วยปราสาทอิฐหลังเดียวอยู่บนฐานศิลาแลง 3 ชั้น หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ทับหลังแกะสลักเป็นรูปพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ เทพผู้รักษาทิศตะวันออก จารึกภาษาสันสกฤตบนกรอบประตูทั้งสองด้านกล่าวว่า พระเจ้าหรรษวรมันที่ 1 โปรดให้สร้างขึ้นเพื่ออุทิศถวายแด่พระราชบิดาและพระราชมารดา โดยโปรดให้ประดิษฐานรูปเคารพพระศิวะและพระอุมาไว้ ต่อมาพระเจ้าราเชนทรวรมัน (พ.ศ.1487-1511) มาซ่อมแซมในราว พ.ศ.1490 ด้วยการประดับปูนปั้นสีขาว

ชื่อปราสาทปักษีจำกรงเป็นชื่อเรียกตามนิยายพื้นบ้าน เพราะไม่พบจารึกบอกชื่อของปราสาท ซึ่งชื่อมักจะมาจากภาษาสันสกฤต เพราะว่าสร้างในศาสนาฮินดู หรือไม่ก็ศาสนาพุทธลัทธิมหายาน เมื่อไม่พบจารึกก็ไม่สามารถทราบชื่อเดิมของปราสาทได้ นิยายโบราณที่เล่าสืบต่อกันมานั้นมีอยู่ว่า ครั้งหนึ่งมีข้าศึกยกทัพมาประชิดเมืองพระนคร กษัตริย์ก็หลบหนีข้าศึกมาหลบซ่อนอยู่ข้างนอก ข้าศึกเกือบจะจับตัวได้แล้ว แต่มีนกใหญ่ตัวหนึ่งบินมากางปีกคุ้มกันกษัตริย์ให้หนีจากข้าศึกได้ และรวบรวมไพร่พลขึ้นมาต่อสู้ข้าศึกจนชนะและกลับมาครองราชย์อีกครั้ง จึงสร้างปราสาทแห่งนี้ขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์แก่นกตัวนี้ และให้ชื่อว่า ปราสาทปักษีจำกรง
คำว่า “กรง” ที่มีความหมายว่าเมืองใหญ่ ที่ตรงกับคำไทยว่า “กรุง” กับกลายเป็นที่อยู่ของนกในความเข้าใจของคนไทย ก็น่าจะมาจากนิทานนกอยู่กรงหรือปักษีจำกรงของกัมพูชา

กรมพระยาดำรงราชานุภาพ คิดว่าปราสาทแห่งนี้คงเป็นต้นเค้าของการเอาศพใส่โกศของไทย จริงๆ แล้วธรรมเนียมการใส่ศพในโกศของเราเป็นธรรมเนียมของพราหมณ์ ไม่เกี่ยวกับพุทธเลย โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อต้องการให้คนที่ตายแล้วไปอยู่รวมกับพระอิศวร จะได้ไม่ต้องมาเวียนว่ายตายเกิดอีกต่อไป คำเดิมของคำว่า “โกศ” แปลว่า “ที่ครอบศิวลึงค์” และศิวลึงค์ก็คือพระอิศวรนั่นเอง

ตรงผนังด้านในของกรอบประตูปราสาทปักษีจำกรงนี้ มีจารึกอักษรเขมรที่เล่าเรื่องเกี่ยวกับบรรพบุรุษ บรรพสตรีของชาวเขมร โดยกล่าวถึงชื่อศรีกัมพุชและเมรา ซึ่งเป็นบุรุษและสตรีคู่แรกของดินแดนแห่งนี้ (เหมือนๆกับ อดัมส์กับอีฟ นั่นแล) ที่มาของชื่อแผ่นดินนี้ คือกัมพูชา ที่แปลว่าผู้สืบทอดมาจากกัมพุช และคำว่าเขมร ที่หมายถึงเหล่าคนที่อาศัยอยู่ในดินแดนแห่งกัมพุช ที่มีต้นคำจากเมรา นี่คือจารึกเมื่อประมาณเกือบ 1 พันปีมาแล้ว


เดินผ่านปราสาทปักษีจำกรงไปตามถนนสัก 80 เมตร ก็จะจรดอังกอร์ธม Angkor Thomหรือเมืองนครธม ก็คือถึงปากสะพานนาคข้ามคูเมืองสู่ซุ้มประตูและแนวกำแพงเมือง

พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 (พ.ศ.1724-1761) สร้างราชธานีใหม่ในปี พ.ศ.1724 เรียกว่า “เมืองพระนครหลวง หรือนครธม” พื้นที่ 3x3 กิโลเมตร มีคูน้ำกว้าง 100 เมตรล้อมรอบนอกสุด ชั้นในเป็นกำแพงศิลาแลงสูง 8 เมตร ประตูเมืองพระนครหลวง มีประตูทั้งหมด 5 ประตู ประจำทิศทั้ง 4 แต่ทิศตะวันออกมี 2 ประตู คือ ประตูชัย และประตูผี เพราะสมัยก่อนจะไม่มีการเผาศพคนตายในเขตเมือง แต่จะเอาไปเผานอกเมืองโดยเอาออกทางประตูผี (ทิศตะวันออก) ใส่โลงเอาศพนอนลง หันหัวไปทางทิศตะวันออก หน้าจะได้หันไปทางทิศตะวันตก

ประตูเมืองก่อเป็นซุ้มประตูขนาดใหญ่ สูง 23 เมตร สลักเป็นรูปหน้า 4 หน้า เดิมเชื่อว่าเป็นพระพักตร์ของพระโพธิสัตว์โลเกศวรสมันตมุข (พระโพธิสัตว์ผู้ดูแลคุ้มครองไปทั่วทุกทิศ) ต่อมา ศ.บวซเซอลีเย่ เสนอทฤษฎีใหม่ว่า น่าจะเป็นใบหน้าของคน 4 คน ไม่ใช่รูปคนเดียวที่มี 4 หน้า และหน้าคนทั้ง 4 นี้คงจะหมายถึงท้าวจตุโลกบาล ผู้รักษาทิศทั้ง 4 และเฝ้าประตูวังของพระอินทร์ เพราะหน้าของแต่ละทิศมีรูปลักษณะไม่เหมือนกัน ที่มุมของซุ้มประตูมีภาพสลักเป็นรูปพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ ถือกันว่าเป็นผู้ปกปักรักษาเมืองพระนคร ช้างเอราวัณจะมีงวงยาวลงมาจนถึงดอกบัวข้างล่างทั้งด้านนอกและด้านใน
ท้าวจัตุโลกบาล เทวดาผู้รักษาทิศทั้ง 4 และเฝ้าประตูวังของพระอินทร์ ประกอบด้วย
ทิศเหนือ – ท้าวเวสสุวัณทิศตะวันออก – ท้าวธตรฐ
ทิศใต้ – ท้าววิรุฬหกทิศตะวันตก – ท้าววิรูปักษ์

ที่ประตูทางเข้าแต่ละด้านมีทางเดินข้ามคูน้ำที่ชื่อว่า “ชัยสินธุ” เปรียบเหมือนสะพานรุ้งนำขึ้นไปสู่สวรรค์ มีกำแพงชื่อว่า “ชัยคีรี” ประดับด้วยแถวอสูร 54 ตนยุดนาคด้านหนึ่ง และแถวเทวดา 54 องค์ยุดนาคอีกด้านหนึ่ง อาจจะเป็นการแสดงภาพเล่าเรื่องการกวนเกษียรสมุทรเพื่อทำน้ำอมฤตของเหล่าเทวดาและอสูร

บางคนบอกว่าใครเดินเข้าไปในพระนครหลวง อายุจะยืนนานคล้ายกับได้รับการประพรมด้วยน้ำอมฤต หรืออาจจะเป็นการแสดงสัญลักษณ์ที่เน้นให้เห็นว่า เมืองพระนครหลวงเป็นดินแดนสวรรค์อันศักดิ์สิทธิ์ หรือเป็นโลกแห่งเทวดา นาคที่เหล่าเทวดาและอสูรยุดอยู่นั้น อาจจะหมายถึง ศรของพระอินทร์ คือ สายรุ้งที่เชื่อมระหว่างโลกของเทวดากับโลกของมนุษย์เข้าด้วยกัน

พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 เป็นโอรสของพระเจ้าธรณินทรวรมันที่ 2 พระญาติของพระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 มารดาคือ พระนางชัยราชจุฑามณี ธิดาของพระเจ้าหรรษวรมันที่ 3 พระมเหสีคือ พระนางชัยราชเทวี และต่อมาเมื่อพระมเหสีองค์นี้สิ้นพระชนม์ ก็ตั้งองค์ใหม่คือ พระนางอินทรเทวี (พี่สาวของพระนางชัยราชเทวี) ซึ่งรอบรู้ทางศาสนาและปรัชญา แต่งตั้งเป็นอาจารย์ใหญ่ในวัดทางพุทธศาสนาเพื่อสอนสตรีเขมร และเป็นผู้แต่งจารึกปราสาทพิมานอากาศขึ้น ซึ่งในจารึกนี้เองที่ทำให้ทราบถึงพระราชประวัติของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7, การถือศีลภาวนาของพระนางชัยราชเทวี, การสงครามของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 และการประดิษฐานรูปพระชนก พระชนนี พระเชษฐา-อนุชา พระสหาย และพระราชวงศ์ ประกอบกับการพบประติมากรรมที่สำคัญจำนวนหนึ่งเป็นรูปพระราชวงศ์ และขุนนางที่สร้างขึ้นภายใต้ลักษณะของรูปพระโพธิสัตว์โลเกศวร และรูปนางปรัชญาปารมิตาซึ่งเป็นเทพแห่งความเฉลียวฉลาด และเป็นพระมารดาของพระพุทธเจ้า นอกจากนี้ยังพบว่าโอรสของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 องค์หนึ่ง มีสร้อยพระนามว่า “ลโวทเยศ” อันหมายถึง ผู้เป็นใหญ่แห่งกรุงละโว้ จึงกล่าวได้ว่าพระองค์ทรงส่งราชโอรสมาปกครองที่ละโว้ หรือลพบุรี


เมืองพระนครหลวง หรือนครธม Angkor Thom
(ศิลปะแบบบายน พ.ศ.1724-1761)

ปีพ.ศ.2393 ผู้ที่บุกเบิกจนพบเมืองพระนครหลวง คือ นายดูดาร์ต เดอลาเกร (Doudart Delagree) และนายอองรี มูโอต์ (Henry Muhot) ได้เรียกใบหน้าบุคคลทั้งสี่ว่า ผู้สงบเงียบสันโดษ (Placid and stupid)
ปีพ.ศ.2445 นายพอล เปอลิโอ (Paul Peliot) ได้แปลจดหมายเหตุของจิวตากวน ชาวจีนที่เดินทางเข้ามายังเมืองพระนครหลวงในปีพ.ศ.1839 เป็นภาษาฝรั่งเศส ซึ่งจิวตากวนได้เขียนไว้ว่า “ที่ประตูเมืองทำเป็นรูปใบหน้าบุคคลที่มี 5 ใบหน้า ใบหน้าที่ 5 อยู่ข้างบน ทำด้วยทองคำ” ซึ่งปัจจุบันใบหน้าที่ 5 ได้พังทลายไปหมดแล้ว เขาจึงสันนิษฐานว่า ใบหน้าทั้งสี่น่าจะหมายถึงพระพรหม ส่วนใบหน้าที่ 5 ที่หายไปแล้วน่าจะหมายถึง พระศิวะ ซึ่งความเชื่อนี้ได้มาผนวกกับปราสาทตาพรหมที่มีซุ้มประตูลักษณะเหมือนกัน และชื่อตาพรหมก็หมายถึงพระพรหม จึงมีการสรุปกันว่า ปราสาทบายน และซุ้มประตูเมืองพระนครหลวงสร้างตามคติของศาสนาฮินดู
ปีพ.ศ.2454 นายหลุยส์ ฟิโนต์ (Louis Fino) ได้เสนอว่า ใบหน้าที่ปราสาทบายน และซุ้มประตูเมือง น่าจะเหมือนกับซุ้มประตูของศิลปะจามบางแห่งที่โปนาการ์ (Pho Nagar) และที่นาตรัง (Nha Trang) ที่ให้ความรู้สึกเหมือนว่าส่วนยอดเป็นรูปของลึงค์ และลึงค์ที่พบบ่อยมากก็แกะสลักเป็นใบหน้าของบุคคล หมายถึง พระศิวะ
ปีพ.ศ.2467 นายหลุยส์ ปาร์มองติเย่ (Louis Parmentier) ได้ค้นพบรูปพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรที่หน้าบันโดยบังเอิญ เมื่อเลื่อนเอาหินที่ทับหน้าบันนั้นออก
ปีพ.ศ.2470 ศ.ฟิลลิป สแตร์น (Philipe Stern) สรุปว่า เมืองพระนครหลวง และปราสาทบายน ไม่ใช่เมือง ยโศธรปุระที่สร้างในพุทธศตวรรษที่ 15 แต่เป็นเมืองที่สร้างในสมัยหลัง
ปีพ.ศ.2471 ศ.ยอร์ช เซเดส์ (George Coedes) ได้แปลจารึกที่พบที่มุมทั้งสี่ของเมืองพระนครว่า เมืองพระนครหลวงและปราสาทบายน สร้างในช่วงกลางพุทธศตวรรษที่ 18 โดยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7
ปีพ.ศ.2476 ได้มีการค้นพบพระพุทธรูปนาคปรกขนาดใหญ่ที่ปราสาทประธานของปราสาทบายน ปัจจุบันนำไปประดิษฐานไว้ที่ศาลาใกล้ถนนที่ทอดจากหน้าพระราชวังหลวงไปยังประตูชัยทางด้านทิศตะวันออก และได้มีการค้นพบจารึกปราสาทประธานซึ่งทำให้ทราบว่า ปราสาทหลายหลังที่รายรอบปราสาทประธานเป็นสถานที่สำหรับทำพิธีบูชาเคารพบูชาเจ้านายในราชวงศ์ และประติมากรรมรูปเคารพที่ประดิษฐานอยู่ตามแว่นแคว้นต่างๆ ด้วย
จากการค้นพบหลักฐานดังกล่าว ทำให้ ศ.ยอร์ช เซเดส์ สรุปว่า เมืองพระนครหลวง ปราสาทบายน ปราสาทตาพรหม ปราสาทบันทายกุฎี เป็นศิลปะสมัยบายน สร้างขึ้นในช่วงกลางพุทธศตวรรษที่ 18 โดยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ตามคติความเชื่อของศาสนาพุทธนิกายมหายาน รูปใบหน้าที่ปรากฏตามซุ้มประตูเมืองพระนครหลวง และที่ปราสาทบายน เป็นรูปของพระโพธิสัตว์โลเกศวรสมันตมุข ผู้ดูแลช่วยเหลือผู้คนไปทั่วทุกทิศ
ต่อมา ศ.ชอง บวซเซอลีเย่ (Jean Boisseilier) ได้ศึกษารูปบุคคลที่ปราสาทบายน และซุ้มประตูเมืองพระนครหลวง แล้วเสนอทฤษฎีใหม่ว่า รูปบุคคลที่ซุ้มประตูเมืองพระนครหลวงทั้ง 5 ประตู ไม่น่าจะใช่รูปพระโพธิสัตว์โลเกศวร เนื่องจากรูปดังกล่าวทำศิราภรณ์เครื่องประดับผมใหม่ เป็นลายใบไม้ ซึ่งในศิลปะขอมสมัยเดียวกันและก่อนหน้านี้ มีการทำศิราภรณ์ลายใบไม้ในรูปนักรบและอสูร
ศ.ชอง บวซเซอลีเย่ กล่าวอีกว่า ความหมายของรูปเคารพที่เมืองพระนครหลวงนั้น น่าจะเกิดขึ้นจากเหตุที่เมืองพระนคร (ยโศธรปุระ) ถูกพวกจามปาตีแตกเมื่อปีพ.ศ.1720 พวกจามได้ทำลายความเชื่อที่มีมาแต่เดิมว่า เมืองยโศธรปุระเป็นเมืองที่มีความศักดิ์สิทธิ์ เป็นที่ประทับของพระผู้เป็นเจ้า อันได้แก่พระศิวะที่ประทับบนเขาพนมบาแค็ง เขาพระสุเมรุจำลอง เป็นศูนย์กลางของจักรวาล เป็นเมืองที่ไม่มีวันถูกทำลาย เมื่อพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 รบชนะพวกจาม พระองค์ก็ต้องสร้างเมืองหลวงใหม่เพื่ออัญเชิญเทพเจ้ามาสถิตเพื่อให้เป็นเมืองที่มีความศักดิ์สิทธิ์ เป็นศูนย์กลางของจักรวาลเฉกเช่นเดียวกับเมืองพระนครเดิม พระองค์จึงเลือกสถานที่ค่อนไปทางเหนือของเมืองพระนครเดิม สร้างกำแพงเมือง ขุดคูน้ำ แล้วสร้างปราสาทบายนให้มีความหมายถึงเขาพระสุเมรุ แกนของจักรวาลขึ้นมาแทนที่เขาพนมบาแค็ง เขาพระสุเมรุแห่งใหม่คือที่ประทับของพระอินทร์ตามความเชื่อในศาสนาพุทธนิกายมหายาน
ซึ่งทาง ศ.บวซเซอลีเย่ได้สันนิษฐานว่า พระอินทร์น่าจะหมายถึงตัวพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 เอง เทวดาทั้ง 33 องค์น่าจะหมายถึงเจ้าชาย และเจ้าเมืองที่เป็นบริวารในราชอาณาจักร ปราสาทบายนจึงกลายเป็นที่ชุมนุมเทวดาทั้งมวล หรืออินทรสภานั่นเอง
ศ.บวซเซอลีเย่ กล่าวว่า รูปบุคคลที่ซุ้มประตูเมืองพระนครหลวง น่าจะเป็นรูปท้าวจตุโลกบาล ผู้รักษาทิศทั้งสี่ ตามคติความเชื่อของศาสนาพุทธลัทธิมหายาน เพื่อเพิ่มความศักดิ์สิทธิ์ ความมั่นคง และความแข็งแรงให้กับเมืองพระนครหลวง ให้เป็นเมืองที่ไม่มีวันถูกทำลายเหมือนเมืองของพระอินทร์
ศ.บวซเซอลีเย่ ยังกล่าวอีกว่า พระอินทร์เคยรบกับอสูรเพื่อแย่งชิงต้นปาริชาติ พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ก็เปรียบพระองค์เองเป็นพระอินทร์ เปรียบพวกจามเป็นอสูร สถานที่ที่ท่านรบชนะพวกจาม ก็คือ ที่ตั้งของปราสาทพระขรรค์ เปรียบเป็นวิมานแห่งชัยชนะของพระอินทร์ หรือไวชยันตระปราสาท หรือไพชยนต์
** สวรรค์ชั้นดาวดึงส์อยู่บนยอดเขาพระสุเมรุ เป็นที่สถิตของพระอินทร์เทวราชา คือที่มาของเหตุการณ์สำคัญยิ่งอย่างหนึ่งในพุทธประวัติ เหตุการณ์สำคัญตอนนั้นคือ พระพุทธองค์เสด็จขึ้นไปประทับ ณ สวรรค์ชั้นดาวดึงส์เพื่อแสดงพระอภิธรรมทั้ง 7 คัมภีร์สนองพระคุณพระพุทธมารดา โดยพระอินทร์ได้ขึ้นไปอัญเชิญพระพุทธมารดาซึ่งเสวยวิมุติสุข ณ สวรรค์ชั้นดุสิต ซึ่งอยู่เหนือขึ้นไปจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เพื่อเสด็จลงมาเพื่อสดับพระอภิธรรมนั้น
ครั้นเมื่อพระพุทธองค์ทรงแสดงพระธรรมเทศนาต่อเนื่องจนครบสิ้นพรรษา 3 เดือนแล้ว จึงเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์มาสู่โลกมนุษย์บริเวณใกล้เมืองสังกัสสะ โดยมีพระอินทร์เนรมิตบันไดแก้วสำหรับพระพุทธองค์เพื่อเป็นทางเสด็จ และบันไดเงินกับบันไดทองขนาบข้างสำหรับพระพรหมข้างหนึ่ง และพระอินทร์อีกข้างหนึ่ง ยอดบันไดพาดที่ยอดเขาพระสุเมรุ เชิงบันไดจรดพื้นดินใกล้บริเวณเมืองสังกัสสะ
เหตุการณ์ในพุทธประวัติตอนนี้เป็นที่มาของประเพณีทำบุญตักบาตรเทโว ทำกันเมื่อวันแรกออกพรรษา ชาวบ้านเรียกว่า วันเปิดโลก เล่าขานกันตามความเชื่อที่ว่า คือวันที่สัตว์ทุกจำพวก ได้แก่ มนุษย์ เดรัจฉาน สัตว์นรกในหมื่นโลกธาตุ ต่างมองเห็นกันได้โดยทั่วตลอด
สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ตามความเชื่อของคนโบราณถือว่าเป็นศูนย์กลางของจักรวาล เป็นที่สถิตของเทวราชาคือพระอินทร์ สวรรค์ชั้นนี้ตั้งอยู่บนยอดเขาพระสุเมรุ ซึ่งหยั่งลึกลงไปในสีทันดรมหาสมุทร 84,000 โยชน์ และพ้นน้ำขึ้นเป็นจำนวนโยชน์เท่ากัน
ภูเขาวงแหวนเจ็ดวง คือ “เขาสัตบริภัณฑ์” ล้อมลดหลั่นรอบเขาพระสุเมรุ วงในสุดชื่อว่า ยุคันธร เป็นที่สถิตของท้าวจตุโลกบาล ระดับยอดเขายุคันธรนี้เป็นแนวโคจรของพระอาทิตย์ และพระจันทร์ ถัดต่ำออกมาคือ ภูเขาวงแหวนอิสินธร กรวิก สุทัศนะ เนมินธร วินตกะ และสุดท้ายคือวงนอกสุดซึ่งระดับต่ำสุดชื่อว่า อัสสกรรณ วัดจากระดับพื้นน้ำสีทันดรมหาสมุทรถึงยอดได้ 656 โยชน์
ณ สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ มีเรื่องเล่าในพุทธประวัติว่า พระพุทธองค์เมื่อยังเป็นพระโพธิสัตว์สิทธัตถะ ทรงปลงพระเกศาเพื่อทรงผนวช พระอินทร์ก็ได้อัญเชิญพระเกศานั้นขึ้นไปประดิษฐานไว้ในเจดีย์จุฬามณี ซึ่งพระอินทร์สร้างไว้บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ และเมื่อพระพุทธองค์เสด็จสู่มหาปรินิพพาน ถวายเพลิงพระบรมศพแล้ว พระอินทร์ก็อัญเชิญพระเขี้ยวแก้วของพระพุทธองค์ขึ้นไปประดิษฐานไว้ในเจดีย์จุฬามณีเช่นกัน เจดีย์จุฬามณีจึงเป็นสัญลักษณ์ของศูนย์กลางจักรวาล และมีความศักดิ์สิทธิ์เพราะแทนพระพุทธองค์ด้วย
เจดีย์จุฬามณี พระอินทร์สร้างไว้บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ สำหรับประดิษฐานพระเกศาของพระโพธิสัตว์สิทธัตถะเมื่อทรงผนวช และตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า เมื่อทรงพุทธกิจครบถ้วนแล้ว จึงเสด็จสู่มหาปรินิพพาน ภายหลังถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระอินทร์ก็อัญเชิญ “พระทาฐะธาตุ” ขึ้นไปประดิษฐานเพิ่มเติมไว้ในเจดีย์จุฬามณีอีก หนังสือไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา บอกว่า พระทาฐาธาตุดังกล่าวเป็นพระเขี้ยวแก้วเบื้องบน แต่ไม่ได้ระบุว่าข้างซ้ายหรือข้างขวา
เจดีย์จุฬามณีตามคติความเชื่อของชาวไทยโบราณจึงเป็นพระมหาธาตุเจดีย์ที่มีความหมายเฉพาะ นอกเหนือจากความเป็นพระมหาธาตุเจดีย์โดยทั่วไป
ที่มาของพระพุทธรูปนาคปรก มีเรื่องราวอยู่ในช่วงเจ็ดสัปดาห์หลังการตรัสรู้ อันเป็นช่วงเวลาที่พระพุทธองค์ทรงกระทำสภาวะแห่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ครบถ้วนสมบูรณ์ โดยมีเหตุการณ์ในสัปดาห์ที่ 6 ว่า พระพุทธองค์เสด็จไปประทับเสวยวิมุตติสุขใต้ต้นไม้จิก ตั้งแต่วันแรกของสัปดาห์นั้นแล้วที่อากาศวิปริต พายุฝนนอกฤดูกาลทำให้เกิดน้ำท่วมเป็นอุทกภัย มุจลินท์นาคราชอาศัยอยู่ในสระน้ำใกล้บริเวณนั้นได้ขึ้นมาขดขนดกายเป็น 7 รอบ แผ่พังพานปกป้องมิให้เย็นและร้อนต้องแดดลม จนเมื่อความวิปริตแปรปรวนกลับสู่ปกติ มุจลินท์นาคราชจึงแปลงกายเป็นมานพหนุ่มนั่งนมัสการอยู่เฉพาะพระพักตร์

ปราสาทบายน
(ศิลปะแบบบายน พ.ศ.1724-1780)

ผ่านซุ้มประตูเข้ามาในเมืองนครธม ประตูด้านนี้เป็นประตูด้านใต้ ก็จะนั่งรถต่อเข้าไปถึงศูนย์กลางของนคร ตั้งอยู่ตรงกลางเป๊ะของผังเมืองที่มีขนาดกว้าง 3 กิโลเมตร ยาว 3 กิโลเมตร สถานที่แห่งนี้คือ
“ปราสาทบายน”

พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 นับถือศาสนาพุทธนิกายมหายาน ต่างจากกษัตริย์องค์ก่อนๆ ที่นับถือศาสนาฮินดู จึงโปรดให้สร้างปราสาทบายนขึ้นพร้อมกับเมืองพระนครหลวงในปีพ.ศ.1743 ตั้งอยู่กลางเมือง และเป็นศาสนสถานประจำราชธานีด้วย นักวิชาการบางท่านกล่าวว่า แผนผังของปราสาทบายนแสดงให้เห็นถึงการผสมระหว่างแผนผังของสถูปและปราสาทเขมรเข้าด้วยกัน ศาสนสถานแห่งนี้ไม่มีคูน้ำและกำแพงที่ก่อด้วยศิลาล้อมรอบเหมือนแห่งอื่น แต่คงจะใช้คูน้ำและกำแพงเมืองพระนครหลวงเป็นเครื่องหมายแห่งขอบเขตชั้นนอกสุดของปราสาทบายนด้วย

คำว่า “บายน” เชื่อว่ามาจากคำว่า “ไพชยนต์” อันเป็นชื่อปราสาทของพระอินทร์
พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 หลังจากสวรรคตแล้ว ทรงพระนามว่า “มหาบรมสุคต”
กลุ่มปราสาทสร้างขึ้นบนฐานซ้อนกัน 3 ชั้น ทางเข้าอยู่ทางทิศตะวันออก มีบันไดขึ้นลงทางด้านเหนือและใต้ สองข้างทางเดินมีสระน้ำขนาบอยู่ด้านละ 1 สระ ระเบียงล้อมรอบชั้นที่ 1 มีแผนผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีประตูทางเข้าอยู่ตามทิศทั้งสี่และยังมีอาคารอยู่ที่มุมทั้งสี่ของระเบียงด้วย ระเบียงชั้นที่ 1 นี้เป็นระเบียงที่มีผนังด้านในเป็นผนังทึบ มีภาพสลักอย่างสวยงาม ด้านนอกมีเพียงแนวเสาที่รองรับหลังคาที่ให้แสงสว่างสาดส่องมองเห็นภาพสลักได้ และบนฐานชั้นนี้ทางด้านทิศตะวันออกมีบรรณาลัยหรือห้องสมุดอยู่ทางด้านเหนือและทางด้านใต้ ด้านละ 1 หลัง
ระเบียงด้านตะวันออกส่วนใต้ สลักภาพขบวนทหารกำลังเดินทัพ เดินจากทิศใต้สู่ทิศเหนือ ถือหอกเป็นอาวุธ เครื่องป้องกันตัวเป็นโล่ ทหารไว้ผมสั้น ไม่สวมหมวก ส่วนแนวล่างเป็นภาพทหารมีหนวด มีหมวก มีนักดนตรีตีกลองเดินอยู่ในขบวน มีทหารม้าเดินแซง นายทหารอยู่บนหลังช้าง ถือหอกและคันศร ล้อมรอบด้วยเครื่องอิสริยยศ ท้ายขบวนมีพวกขนเสบียง มีเกวียนเหมือนในปัจจุบัน ชั้นบนสุดมีเจ้าหญิง 3 องค์นั่งอยู่บนเสลี่ยง เลยประตูออกไปมีภาพสลักเป็นภาพในพระราชวัง ภาพฤาษี มีภาพควาญช้างไม่ได้ถือขอบังคับช้าง มีภาพโคกำลังจะถูกบูชายัญ
ระเบียงด้านใต้ส่วนตะวันออก เป็นเรื่องสงครามทางน้ำระหว่างเขมรกับจาม ทหารเขมรไว้ผมสั้น ไม่สวมหมวก ส่วนทหารจามสวมหมวก ในภาพสลักตัวเรือเข้าประกบกัน ทหารก็ต่อสู้กันตัวต่อตัว ผู้ที่บาดเจ็บหรือศพตกลงไปในน้ำก็มีจระเข้คอยงับอยู่ บนแนวชั้นบนของภาพสลักเป็นภาพการต่อสู้บนพื้นดิน บนสุดมีภาพพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ประทับภายใต้กลดอยู่ท่ามกลางการรบพุ่ง ส่วนใต้ภาพการรบพุ่ง ช่างได้สลักแสดงภาพชีวิตประจำวันของชาวเขมรเป็นแนวยาว มีทั้งภาพบ้าน ตลาด คนแสดงตลก ภาพปลากำลังว่ายอยู่ระหว่างต้นไม้ แสดงว่าป่าถูกน้ำท่วม การหุงหาอาหารกลางแจ้ง การล่าสัตว์ ผู้หญิงกำลังเล่นกับเด็ก ภาพคนป่วย ภาพการล่าควาย ภาพการทอดแห ภาพเรือสำเภาอาจเป็นเรือจีน การชนไก่ ต่อไปเป็นภาพภายในวัง มีเจ้าหญิงกับสาวใช้ ภาพฟ้อนรำ การเล่นหมากรุก ภาพการชนหมู เหนือภาพเหล่านี้เป็นภาพบุคคลกำลังนอน อาจเป็นกษัตริย์นอนในวัง เข้าใจว่าไทยรับอิทธิพลจากขอมมา เช่น ภาพเขียนระเบียงที่วัดพระแก้ว จะเห็นว่าช่างจะเขียนเรื่องรามเกียรติ์ไว้ข้างบน ข้างล่างเป็นภาพหัวล้านชนกัน และชีวิตของคนพื้นเมือง ซึ่งเข้าใจได้ว่าคงได้รูปแบบมาจากปราสาทบายนนี้
นอกจากนี้ ยังปรากฏว่าที่ระเบียงคดของปราสาทบายนได้พบคำจารึกบนผนังของระเบียงคดแห่งหนึ่งว่า เป็นที่ประดิษฐานของพระชัยพุทธมหานาถแห่งเมืองศรีชยวัชรปุรี และอีกแห่งหนึ่งว่า เป็นที่ประดิษฐานพระชัยพุทธมหานาถแห่งเมืองชยราชปุรี ก็คือ สถานที่ประดิษฐานรูปจำลองของพระพุทธเจ้าองค์นั้น ณ ปราสาทบายน ด้วยเหตุที่จารึกกล่าวว่า แต่ละปีจะต้องมีการถวายน้ำสรงแด่พระชัยพุทธมหานาถ และยอดปราสาทบายนแต่ละยอดก็เชื่อกันว่า มีความหมายถึงเมืองแต่ละเมืองในมณฑลของราชอาณาจักรเขมรของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 และการที่ชื่อของเมืองศรีชยวัชรปุรี และเมืองศรีชยราชปุรี ซึ่งปรากฏบนระเบียงคดของปราสาทบายนก็น่าจะตรงกับตำแหน่งของเมืองเพชรบุรี และเมืองราชบุรีที่ขอบนอกของราชอาณาจักร อันเปรียบเสมือนระเบียงคดที่อยู่ด้านนอกของตัวปราสาทบายนนั่นเอง
ฐานชั้นที่ 2 ยกพื้นสูงจากฐานชั้นที่ 1 ราว 1.30 เมตร มีแผนผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าและมีระเบียงล้อมรอบเช่นเดียวกับระเบียงบนฐานชั้นที่ 2 มีซุ้มประตูทางเข้าทั้งสี่ทิศและมีอาคารอยู่ที่มุมทั้งสี่เช่นกัน ส่วนยอดของซุ้มประตูทางเข้าและอาคารที่มุมทั้งสี่นั้นทำเป็นยอดปราสาทที่มีหน้าคนขนาดใหญ่สลักประดับอยู่ทั้งสี่ทิศ
ฐานชั้นที่ 3 ยกพื้นสูงจากฐานชั้นที่ 2 ราว 3 เมตร มีแผนผังเป็นรูปกากบาทย่อมุมเป็นฐาน ชั้นนี้เป็นที่ตั้งของปราสาทหลายหลังตั้งเป็นระเบียบล้อมรอบ ปราสาทประธานนี้มีแผนผังต่างจากปราสาทเขมรทั่วไปคือ ก่อเป็นห้องที่ล้อมรอบด้วยระเบียงแคบและวิหาร 16 หลัง ทำให้ผนังทั้งหมดของปราสาทประธานมีรูปร่างเป็นวงกลมคล้ายสถูป นักวิชาการบางท่านอธิบายว่ารูปวงกลมนี้อาจจะหมายถึง ยันตร์ คือ มณฑลอันศักดิ์สิทธ์ ส่วนยอดของปราสาททุกหลังมีการสลักรูปหน้าคนขนาดใหญ่ประดับอยู่ ทำให้ปราสาทบายนดูลึกลับน่ากลัว ได้มีการพยายามที่จะอธิบายถึงความหมายของรูปหน้าคนที่ประดับอยู่ตามยอดปราสาท ซึ่งตามรูปแบบเฉพาะที่เกิดขึ้นในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ว่าคงจะหมายถึงพระพักตร์ของพระโพธิสัตว์โลเกศวรสมันตมุข ผู้มีพระพักตร์อยู่ทั่วทุกทิศ
ลักษณะประติมานวิทยาที่ต่างกันอย่างชัดเจนคือ พระพุทธรูปแบบบายนเกือบทั้งหมดเป็นพระพุทธรูปนาคปรกธรรมดาในกรณีที่สลักจากศิลา และเป็นพระพุทธรูปนาคปรกทรงเครื่องในกรณีที่หล่อด้วยสัมฤทธิ์
แม้ว่าแผนผังของปราสาทจะเสื่อม แต่มีภาพสลักที่สวยงามมาก โดยเฉพาะยอดปราสาททั้ง 54 หลัง สลักเป็นรูปหน้าคนทั้ง 4 ทิศ ตอนแรกเข้าใจว่าเป็นหน้าพระพรหม เพราะพระพรหมมี 4 หน้า ก็คิดว่าปราสาทบายนต้องสร้างขึ้นในศาสนาฮินดู แต่ต่อมาเมื่อฝรั่งเศสมาบูรณะได้รื้อหินและสิ่งอื่นๆ ออก กลับพบว่ามีรูปพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรในพุทธศาสนาลัทธิมหายานถูกหินอื่นปิดทับอยู่ จึงทำให้เชื่อว่าปราสาทบายนเดิมต้องสร้างในพุทธศาสนาลัทธิมหายาน (ข้อสังเกต : พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรจะมีรูปพระพุทธเจ้าประทับนั่งบนมวยผม ส่วนพระโพธิสัตว์ศรีอริยเมตไตรยจะมีรูปเจดีย์อยู่บนมวยผม)
ประติมานวิทยาของพระโพธิสัตว์โลเกศวร (พระโพธิสัตว์ที่ตรัสรู้แล้ว แต่ยังไม่ยอมนิพพาน ยังคงรอช่วยเหลือผู้คนและสัตว์ทั้งหลายให้พ้นทุกข์ก่อนด้วยความกรุณา) คือ เกล้าพระเกศาเป็นรูปทรงกระบอกผายออก เบื้องหน้าประดับด้วยพระธยานิพุทธอภิตาภะ ทรงกุณฑลรูปตุ้ม ทรงภูษาสมพตจีบเป็นริ้ว มีชายหางปลาขนาดสั้นห้อยทางเบื้องหน้าและคาดทับด้วยสายรัดพระองค์ลายดอกไม้โดยมีปั้นเหน่งสลักเป็นรูปดอกไม้แปดกลีบ
ตามคัมภีร์นั้น พระหัตถ์คู่ล่างจะแสดงปางประทานพร ส่วนพระหัตถ์คู่บนนั้นพระหัตถ์ขวาจะทรงถือลูกประคำ ส่วนพระหัตถ์ซ้ายจะทรงถือดอกบัวบาน แต่บางรูปก็ทรงถือวัตถุในพระหัตถ์เช่นเดียวกับพระพรหม อันได้แก่ พระหัตถ์ซ้ายบนทรงถือคัมภีร์, พระหัตถ์ขวาบนทรงถือลูกประคำ, พระหัตถ์ซ้ายล่างทรงถือดอกบัว และพระหัตถ์ขวาล่างทรงถือหม้อน้ำมนต์
พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ทรงนับถือพุทธศาสนาลัทธิตันตระ ซึ่งมีอยู่แต่เดิม อันประกอบด้วยรูปเคารพทั้งสาม คือ เหวัชระ (ตัวแทนของอุบาย) อยู่ทางขวาของพระพุทธเจ้า, ไวโรจนะ (ตัวแทนของการตรัสรู้) และ สังวร (ตัวแทนของปัญญา) อยู่ทางซ้ายของพระพุทธเจ้า โดยเหวัชระซึ่งควรจะมีแปดพักตร์ สิบหกกร และมีเพลาสี่กำลังฟ้อนรำเหนือซากศพอันเป็นตัวแทนของอวิชชา ภายหลังพระองค์ได้ทรงสร้างพระโพธิสัตว์โลเกศวรหรืออวโลกิเตศวร (ตัวแทนของความกรุณา) ขึ้นแทนเหวัชระ และนางปรัชญาปารมิตา (ตัวแทนของปัญญา) ขึ้นแทนสังวร
หลักการของพุทธศาสนาลัทธิตันตระที่เลื่อมใสในช่วงระยะเวลานี้ ถือว่าการตรัสรู้เป็นผลสำเร็จได้ด้วยเอกภาพของกรุณากับปัญญา
กรุณาเป็นอุบายที่จะได้มาซึ่งปัญญา โดยตัวแทนของกรุณาในรัชสมัยของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 คือ พระโพธิสัตว์โลเกศวรผู้ทรงเป็นสัญลักษณ์ของเพศชาย และปัญญาซึ่งเป็นหลักการที่แฝงเร้นแสดงด้วยนางปรัชญาปารมิตา จากแนวความคิดที่ว่า “ปัญญาคือหญิง และกรุณาคือชาย” จึงถือกันว่า ปัญญาเป็นผู้ให้กำเนิดฝ่ายหญิง และกรุณาเป็นผู้ให้กำเนิดฝ่ายชายของการตรัสรู้ ดังนั้นจากแนวความคิดดังกล่าวจึงทำให้ศิลปะแบบบายนแสดงออกในรูปเคารพทั้งสาม อันประกอบด้วยพระพุทธเจ้าซึ่งเป็นพระพุทธรูปนาคปรก เป็นตัวแทนของการตรัสรู้ โดยมีพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรเป็นตัวแทนของกรุณาอยู่ทางด้านขวา และนางปรัชญาปารมิตาเป็นตัวแทนของปัญญาอยู่ทางด้านซ้ายเป็นหลัก
สำหรับรูปพระโพธิสัตว์โลเกศวรนั้น คือ พระโพธิสัตว์แห่งความกรุณาเป็นผู้ป้องกันภยันตราย และเป็นผู้คุ้มครองช่วยเหลือสรรพสัตว์ อันเป็นจุดมุ่งหมายสูงสุดที่พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ทรงมุ่งหวังในการดำเนินพระชนม์ชีพของพระองค์
รูปพระโพธิสัตว์โลเกศวรที่สร้างขึ้นในศิลปะแบบบายน โดยทั่วไปนี้ แสดงเป็นประติมากรรมรูปบุรุษเกล้ามวยเกศารูปทรงกระบอก ประดับด้วยพระธยานิพุทธอมิตาภะปางสมาธิหน้ามวยพระเกศา มี 4 กร
ส่วนภูษาทรงก็เป็นเช่นเดียวกับภูษาทรงของรูปเทพเจ้าในศาสนาฮินดู คือ ภูษาสมพตสั้น และมีชายภูษารูปหางปลาทางเบื้องหน้า สำหรับพระพักตร์นั้นแฝงไว้ซึ่งความลึกซึ้งทางพุทธศาสนา อันแสดงออกถึงการบำเพ็ญสมาธิด้วยการหลับพระเนตรและแสดงออกซึ่งความปิติด้วยการแย้มพระโอษฐ์เพียงเล็กน้อย
ตามคติของพุทธศาสนาลัทธิมหายานนับถือพระอาทิพุทธเจ้าผู้สร้างโลกเป็นใหญ่ที่สุด และพระอาทิพุทธเจ้าทรงบันดาลให้พระธยานิพุทธเจ้า 5 พระองค์ในสวรรค์ชั้นฟ้า และพระธยานิพุทธเจ้าของกัลป์ปัจจุบัน ได้แก่ พระธยานิพุทธอมิตาภะ ซึ่งประทับอยู่ทางทิศตะวันตก (สุขาวดี) และพระองค์ทรงบันดาลให้มีพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร ซึ่งแปลว่า พระผู้มองจากเบื้องบน หรือโลเกศวร ซึ่งแปลว่า เจ้าแห่งพิภพ เป็นผู้ปกปักรักษาพระพุทธศาสนาของพระองค์ ฉะนั้น รูปพระโพธิสัตว์โลเกศวรจึงล้วนแต่มีรูปพระธยานิพุทธอมิตาภะ ซึ่งทำเป็นพระพุทธรูปปางสมาธิประทับอยู่หน้ามวยพระเกศาเสมอ
ส่วนพระโพธิสัตว์โลเกศวรที่สำคัญที่สุดองค์หนึ่ง เรียกว่า พระโพธิสัตว์โลเกศวรเปล่งรัศมี มีพระเนตรที่สามขวางอยู่กลางพระนลาฏ ซึ่งเป็นลักษณะทั่วไปของพระโพธิสัตว์แบบนี้ และนอกจากจะมีรูปพระธยานิพุทธเจ้าอมิตาภะปางสมาธิประทับอยู่หน้ามวยพระเกศาแล้ว ยังมีรูปบุคคลนั่งขัดสมาธิขนาดเล็กๆ ปรากฏอยู่บนพระองค์ทั่วไป เรียงไปตามแนวขวางทั้งบนพระเกศาโดยรอบ บนพระองค์ พระพาหา พระกรช่วงบน ข้อพระบาท และบนนิ้วพระบาท กับทั้งมีรูปบุคคลขนาดใหญ่ซึ่งเข้าใจว่าเป็นรูปสตรี ประทับขัดสมาธิราบ และกางพระหัตถ์ออกทั้งสองข้าง รวม 7 รูป คือ รูปหนึ่งอยู่ตรงกลางพระอุระ ส่วนอีก 6 รูปอยู่บนรอบพระองค์ ลักษณะดังกล่าวนี้ คัมภีร์กรัณฑพยุหสูตรกล่าวว่า เทวดา 12 องค์ได้ออกมาจากพระองค์ของพระโพธิสัตว์ปัทมปาณี (พระผู้ทรงดอกบัวบาน และเป็นภาคหนึ่งของพระโพธิสัตว์โลเกศวร) และจักรวาลทั้งปวงก็รวมอยู่ด้วยในขุมพระโลมาของพระองค์
ส่วนคัมภีร์อมิตายุรยานสูตร กล่าวว่า ประเภทมณฑลที่ล้อมรอบพระเศียรพระโพธิสัตว์โลเกศวรนี้ ประกอบà¸

เมืองพระนครหรืออังกอร์ที่น่าชม
26 ธ.ค.2548
สิ่งมหัศจรรย์ที่น่าไปชมม้ากมาก ทั้งยิ่งใหญ่ตระการตา ทั้งสวย และที่สำคัญก็คืออยู่ใกล้เมืองไทยที่สุด
งั้นถ้าจะเลือกชมสิ่งมหัศจรรย์ที่ไหนก่อน ก็ต้องที่แหละ นครวัด (Angkor Wat)

นครวัด (Angkor Wat) อยู่ในประเทศกัมพูชาข้างบ้านเรานี่เอง
หน้านี้ ฤดูนี้ (ปลายปีและต้นปี) เหมาะที่สุด อากาศไม่ชื้น เหนียวเหนอะหนะ
ปีใดอากาศหนาวนานก็เยี่ยมเลยสำหรับการไปเยือนเมืองโบราณมหัศจรรย์แห่งนี้

สำหรับนครวัด เวลาพูดให้มันเว่อร์มากๆ (พูดให้เกินเลย เพื่อให้คนได้ฟังแล้ว...โอ้โห อย่างนั้นเชียวหรือ)
ว่าปราสาทหินเขาพนมรุ้งในเมืองไทย แค่ห้องครัวของนครวัดเอง

ฝรั่งเค้าจัดเอา นครวัด เป็น 1 ในเจ็ดสิ่งมหัศจรรย์ในยุคกลาง เค้าว่าเฉพาะนครวัด เท่านั้นเองมหัศจรรย์แล้ว
ความจริงสำหรับเราไปเที่ยวกันมิใช่แค่ได้ชมเพียงนครวัดอย่างเดียวนะครับ
ผมมักจะบอกกับฝรั่งว่า Angkor Wat is just one temple
นครวัดมันแค่วัดหรือปราสาทเดียวนะ
แต่ที่เราไปถึงแล้วจะได้ชม มันมากว่านครวัด ที่มันใหญ่ๆ สวยงาม รูปแบบน่าทึ่ง มีอีกเยอะนะครับ
สำหรับนครวัด เวลาพูดให้มันเว่อร์มากๆ (พูดให้เกินเลย เพื่อให้คนได้ฟังแล้ว...โอ้โห อย่างนั้นเชียวหรือ)
ว่าปราสาทหินเขาพนมรุ้งในเมืองไทย แค่ห้องครัวของนครวัดเอง

นอกจากปราสาทนครวัด ที่อยู่ในเขตเมืองพระนคร (Angkor) ยังมีปราสาทอื่นๆ หลากรูปแบบ ในหลายสมัย
และยังมีปราสาทในเขตเมืองพระนครหลวงหรือนครธม (Angkor Thom) อีกมากมาย
ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่ติดกันในขอบเขตอาณาจักรเดียวกัน

เมืองพระนคร (Angkor) ก่อตั้งในราวพุทธศตวรรษที่ 15 (ราวๆ 1.100 ปีทีแล้ว)
ส่วนเมืองพระนครหลวงหรือนครธม (Angkor Thom) ก่อตั้งในราวพุทธศตวรรษที่ 18 (ราวๆ 800 ปีทีแล้ว)
ทั้งสองเมืองเป็นเมืองโบราณที่ถูกบูรณะซ่อมแซมและอนุรักษ์ไว้ กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยว
และเป็นที่ศึกษาประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม ที่เลื่องชื่อลือนาม


ฝรั่งบางคนถึงกับโพล่งว่า
ได้เห็นนครวัดแล้วก็นอนตายตาหลับ
See Angkor Wat and die
สำหรับผมว่า อย่าเพิ่งตายเลย
See the World and die old

นักท่องเที่ยว เมื่อได้ไปเยือน
พูดกันปากต่อปากว่า สูดดดดด...ยอดดดดด
ฝรั่งบางคนถึงกับโพล่งว่า ได้เห็นนครวัดแล้วก็นอนตายตาหลับ See Angkor Wat and die
สำหรับผมว่า อย่าเพิ่งตายเลย See the World and die old

ผมก็ให้เรตติ้งว่าเป็นเมืองโบราณสุดคลาสิค มีคะแนน 9.999 ในคะแนนเต็ม 10 เมื่อเทียบกับเมืองโบราณที่ผมได้ไปเห็นมา
(อาจะมีเปลี่ยนใจ เพราะก็ยังมีอีกหลายที่ ที่ยังไม่ได้เห็นหรือได้ยินจากทางสื่อต่างๆ)
เปรียบเทียบกันระหว่างเมืองโบราณต่อเมืองโบราณ
และมิได้นับเอาเฉพาะเก่าอย่างเดียว นี่เป็นความเห็นในเชิงการท่องเที่ยวนะครับ

การไปเยือนเมืองโบราณพระนคร (Angkor) และพระนครธม (Angkor Thom)
จากเมืองไทยไปได้ทั้งทางบก ทางเรือและทางอากาศ

ทางบก ได้แก่ จากส่วนไหนก็ตามของเมืองไทยก็มุ่งหน้าไปยังพรมแดนไทย-กัมพูชา ซึ่งมีอยู่สองพรมแดนที่ใช้กัน
คือด่านจังหวัดอรัญประเทศข้ามไปยังปอยเปต ของกัมพูชาและด่านจังหวัดศรีษะเกษ ที่ช่องจอม ทั้งสองด่านเมื่อข้ามไปแล้ว
ยังต้องขับรถต่อไปอีกจนถึงจังหวัดเสียบเรียบของกัมพูชา ซึ่งค่อนข้างจะทุลักทุเล
แม้ว่าระยะทางไม่เกิน 200 กม.แต่ผิวถนนไม่ดีเอาเสียเลย และน่าจะคงสภาพแบบนี้ไปอีกนาน
ตามวิถีการเมือง การคงผลประโยชน์เฉพาะ

ทางน้ำ ก็ต้องใช้ทางถนนก่อนไปทางจังหวัดตราด แล้วก็ไปต่อเรือตรงอำเภอคลองใหญ่
มุ่งหน้าไปยังเกาะกง ซึ่งเป็นจังหวัดพรมแดน แล้วต่อรถไปตามถนนสู่จังหวัดเสียมเรียบ

ทางอากาศ จากท่าอากาศยานกรุงเทพฯถ้าบินบินตรง
ต้องใช้บริการของสายการบินบางกอกแอร์เวย์ บินสู่เสียมเรียบเลย
แต่ถ้านิยมการบินไทย ต้องบินจากกรุงเทพฯไปเปลี่ยนเครื่องบินที่กรุงพนมเปญ แล้วบินจากพนมเปญเข้าสู่เสียมเรียบ
บินตรงทีเดียวก็ใช้เวลาเพียง 35-40 นาทีเท่านั้น
แต่ราคาเครื่องบินเมื่อคิดตามระยะทาง สุดดดดดแพงเลยครับท่านผู้ชม (เป็นหมื่นแน่ะ)

จังหวัดเสียมเรียบ เป็นเมืองที่นักท่องเที่ยว ผู้ไปเยือน ใช้เป็นฐานในการจะเข้าไปเยือนเมืองโบราณ
เมืองนี้เป็นชุมชนมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ปัจจุบันเทียบกับเมืองไทยก็แค่เมืองชนบทที่ไกลไกลสักหน่อย ไม่ค่อยเจริญ
(ตอนนี้นะ ปี 2548 อีกหน่อยต้องคอยติดตามดูต่อไป) แต่มีโรงแรมผุดขึ้นหลายๆโรงแรมทุกๆปี
และมีโรงแรมระดับ 4 ดาวมากซะด้วย

ดูรูปไปพลางๆก่อนนะครับ เดี๋ยวจะมาร่ายต่อ ตอนช่วงที่ว่าง