สามชุก สังกะสี สมัย

พี่น้องเอ๊ย ... .. หากคิวตั๋วเข้าชมพิพิธภัณฑ์รูปมังกรที่ศาลเจ้าพ่อหลักเมืองสุพรรณฯมันต้องรอถึงสองชั่วโมงละก้อ ห้อมาแวะเดินเที่ยว กิน ดื่มน้ำหวาน ไอติม ที่ตลาดสามชุกเสร็จแล้วค่อยกลับไปตัดตั๋วเข้าชมยังทันนะ ผมว่า ฮ่าฮ่า ๕๕ ๕๕


โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ห้าโมงเย็น วันที่ ๓๑ นี้ (เหมือนกระทู้ที่วางในนี้ปีที่แล้ว) พ่อค้าแม่ค้าในตลาดจะเลี้ยงผู้มาเที่ยวหนึ่งมื้อใหญ่ ไม่จำกัดขนาดพุงครับ เพียงซื้อชามตราไก่ + ถ้วยหูเซรามิค + แถมช้อน, ตะเกียบ รวม ๖๐ บาท จากนั้นลุยเลยทั้งตลาด ร้านละคำสองคำ ตักชิมให้ครบคาวหวาน เกินสองร้อยร้าน

ในภาพข้างล่างเป็นบรรยากาศปีที่แล้ว





หมายเหตุ - เป็นกระทู้ที่บล๊อกอื่น เอามาลงไว้เพื่อเป็นจดหมายเหตุ (archives)
ภาพบรรยากาศวานนี้ จะเอามาลงไว้ใน comments ถัดๆลงไป

.

ทดสอบการขุดหลุมฝังหน่อย (embed)



เพลงนี้โดย ชัชวาลย์ วัฒนไกร

(เพื่อนคนหนึ่งคัดลอกข้อความข้างล่างนี้จากหนังสือที่ระลึกในงานฌาปนกิจของ...-ลืมชื่อ-...มาให้ เอามาลงไว้ก่อน เพื่อแกะรอยต่อไป)


เขานางบวช เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๑
จากพระราชหัตถเลขา เรื่องเสด็จประพาสลำน้ำมะขามเฒ่า พ.ศ. ๒๔๕๑
๑๙ ตุลาคม ร.ศ. ๑๒๗

".....ลงเรือ ศรีเทพออกจากเดิมบางไปทางประมาณสักชั่วโมงหนึ่งจึงถึงนางบวช ซึ่งมีตำบลบ้านและสะพานยาวเข้าไปจนถึงเขา แต่สะพานนั้นน้ำท่วมเรือเข้าไปจอดได้ถึงเชิงเขา ลักษณะขาดสมอคอน ในแม่น้ำตอนตั้งแต่เดิมบางลงมาปรากฏว่าเป็นแม่น้ำใหม่ น่าจะเรียกว่าลำคลองมากกว่าแม่น้ำเพราะไม่มีไม้ใหญ่ มีแต่ไผ่และแคบกว่าลำน้ำตอนข้างบนมากลำแม่น้ำเดิมไปทางกำมะเชียร
เมื่อถึงนางบวชแล้วเลี้ยวเข้าไปในคลองหรือในทุ่งเข้าไปถึงเชิงเขา มีกุฎีพระมุงแฝกหลังใหญ่ ๓หลัง มีพระสงฆ์อยู่ถึง ๗ รูป มีโรงที่พักสัปบุรุษและสระบัว ทางที่ขึ้นเขาเป็นสองทางตรงขึ้นไปเหมือนธรรมามูลหรือโพธิลังกา ไม่ใคร่มีไม้อื่นนอกจากไม้รวกขึ้นเต็มไปทั้งเขา ฤดูแล้งแห้งใบไม้ร่วงเกิดเพลิงบ่อยๆ เพราะฉะนั้นหลังคาโบสถ์วิหารไม่ใคร่อยู่ได้
ที่ลานหลังเขายาวประมาณสัก ๓๐ วา เกือบจะเท่าวัดราชประดิษฐ์แต่แคบกว่า ดูเป็นลานกว้างสบายดีกว่าธรรมามูล ที่บนนั้นมีพระอุโบสถหลังหนึ่ง ๕ ห้อง ไม่มีหน้าต่างก่อเว้นช่องอย่างวัดพุทไธสวรรย์ แต่หลังคาไม่มีมุงแฝกคลุมไว้ พระที่ตั้งอยู่บนฐานชุกชีเป็นพระพุทธรูปศิลาปั้นปูนประกอบปิดทอง ฐานทำลายรักปิดทองอยางดีเต็มไปทั้งฐานชุกชี ผนังโบสถ์ด้านหนึ่งก่อเป็นแท่นเหมือนอาสนสงฆ์ ตั้งพระพุทธรูปเป็นพระยืนขนาดใหญ่ๆ เห็นจะเป็นพระเท่าตัวอย่างโบราณสวมเทริด หน้าต่างชำรุดทั้งสิ้น ได้สั้งให้เชิญลงมาปฏิสังขรณ์ ๔ องค์ ถ้าเสร็จแล้วจะส่งกลับขึ้นไปไว้ที่เขานั้นบ้าง
เสมาใช้ศิลาแผ่นใหญ่ๆ อย่างเสมาวัดกรุงเก่า มีกำแพงแก้วรอบไปจนกระทั่งพระเจดีย์และวิหารด้วย แต่วิหารนั้นเป็นที่สงสัยอยู่ว่าจะทำเป็นสองคราวเพราะกระชั้นพระเจดีย์นัก ไม่ได้ไว้ช่องอีก มีช่องหน้าต่างเล็กสูงสักศอกเดียว กว้าคืบเศษ สองช่องเท่านั้น ท้ายวิหารจรดพระเจดีย์มีทางเข้าไปในองค์พระเจดีย์ ที่กำแพงแก้วมีพระเจดีย์ประจำมุข เห็นจะมีถึงด้านละแปดองค์ พระเจดีย์นั้นก็แว่นฟ้า ๓ ชั้น
ข้างบนตั้งรูปพระเจดีย์ปั้นดินเผาสีดำบ้างขาวบ้าง เผาแข็งแกร่ง ได้นำลงมาเป็นตัวอย่างหนึ่งองค์ มีศาลายาวก่ออิฐแต่ไม่มีหลังคา เห็นจะเป็นที่จำศีลภาวนาคงจะได้มุงกระเบื้องกะบูทั้งนั้น เหลือหลังคาอยู่แต่วิหาร
"เขานางบวชนี้เป็นที่ราษฏรนับถือมาก มีกำหนดขึ้นไหว้พระกันในกลางเดือน ๔ มาแต่หัวเมืองอื่นๆมาก ใช้เดินทางบกทั้งนั้น"

ติดกับศาลเจ้าถัดขึ้นไปเคยเป็นบ้านเก่าที่รื้อออกไปจนเหลือแต่แผงลอยที่แบ่งให้ชาวบ้านตั้งร้านขายก๋วยเตี๋ยว และแผงขายผัก ปลา หมู เนื้อ หมากพลู อื่น ๆ อีกจิปาถะ ด้านหลังของแผงลอยเป็นห้องแถวไม้ ๓ คูหา เป็นร้านขายหนังสือเรียน เครื่องเขียน ชื่อร้านกิ่งทองพาณิชย์ มีครูสวัสดิ์ จินดาอินทร์ เป็นเจ้าของ/ผู้จัดการ ปัจจุบันลูกสาวคนเล็กของครูสวัสดิ์ได้ใช้พื้นที่แผงลอยด้านหน้าห้องแถวซึ่งเลิกใช้เป็นที่ตั้งร้านก๋วยเตี๋ยวและแผงขายผักปลาอาหารไปแล้ว มาจัดเป็นร้านขายหนังสือทั่วไปในชื่อร้านจินดาสวัสดิ์ ส่วนลูกคนที่สี่ของครูสวัสดิ์ชื่อสุรพล จินดาอินทร์ ได้แยกไปดำเนินกิจการร้านขายหนังสือในตัวเมืองสุพรรณบุรี แต่ก็แวะเวียนมาสามชุกอยู่เสมอ ด้วยยังติดต่อประสานงานเกี่ยวกันอยู่กับร้านจินดาสวัสดิ์

แผงขายหนังสือในบริเวณแผงลอยร้านค้าเดิม ร้านขายหนังสือเรียน อุปกรณ์เครื่องเขียนแต่ก่อน อยู่ลึกเข้าไปหลังแผงลอยขายหนังสือ

เยื้องกับแผงหนังสือร้านจินดาสวัสดิ์ขึ้นไปเป็นร้านน้ำแข็งเจ๊ฮวงกับเจ๊โล่และเจ๊ฮกเท้า สามคนพี่น้อง ขายน้ำแข็งส่งและปลีก น้ำแข็งที่ว่านี้เป็นน้ำแข็งก้อนโตๆที่เรียกขนาดว่า "ซอง" มาจากโรงทำน้ำแข็ง เก็บซ้อนรวมในห้องฝาไม้เล็ก ใช้แกลบคลุมกลบทีละชั้นก่อนซ้อนน้ำแข็งทีละซอง (บางแห่งใช้ขี้เลื่อยไม้แทนแกลบ) เวลาขายก็เอาตะขอเหล็กสับเกี่ยวลงมา ปาดแกลบออก เอาน้ำราดให้พอเกลี้ยง แล้วใช้เลื่อยใหญ่ตัดแบ่งครึ่งทั้งสองด้านได้สี่ส่วน แต่ละส่วนเรียกว่า "กั๊ก" ส่งไปตามร้านกาแฟ ก่อนส่งก็จะเลื่อยบากตามแนวขวางเป็นสี่ส่วน แต่เพียงเป็นแนวไว้ ไม่เลื่อยตัดจนขาด แต่ละส่วนเรียกว่า "มือ" (เท่ากับว่า ๔ มือเป็น ๑ กั๊ก ๔ กั๊กเป็น ๑ ซอง)


ร้านขายน้ำแข็งเจ๊ฮวง ด้านซ้ายตั้งแผงขายหนังสือทั่วไป ห้องเก็บสต๊อกน้ำแข็งเมื่อก่อนนี้ เดี๋ยวนี้ใช้เก็บของ เพราะไม่เก็บสต๊อกน้ำแข็งซองแล้ว

ด้านหนึ่งของร้านน้ำแข็งเจ๊ฮวง เป็นแผงหนังสือพิมพ์และนิตยสารมานานเท่าไหร่แล้วไม่ทราบ แต่ก็เห็นมาตั้งแต่ต้นทศวรรษ ๒๕๐๐ ตอนที่เฮียเจียว พี่ชายเจ๊ฮวงยังอยู่ แกยังตั้งตู้ขายล็อตเตอรี่ทั้งปลีกและส่งด้วย ปัจจุบัน สามพี่น้องเจ๊ฮวง เจ๊โล่ เจ๊ฮกเท้า ได้เซ้งร้านส่งน้ำแข็งรวมทั้งสายส่งหนังสือต่างๆให้รายใหม่ได้ปีกว่าแล้ว โดยได้โยกย้ายไปอยู่กับลูกหลานในกรุงเทพฯ

ติดกับร้านเจ๊ฮวงลงมา (ฝั่งเรือนแถวไม้ที่ตั้งร้านเจ๊ฮวงเป็นเรือนแถวริมน้ำ) เป็นร้านเจ๊เข่ง เมื่อก่อนเตี่ยเจ๊เข่งขายและซ่อมนาฬิกา ปัจจุบันเจ๊เข่งขายเครื่องใช้จิปาถะในครัวเรือนเช่น เครื่องครัวพวกจาน ชาม ช้อน กะละมัง หม้อ ทั้งสังกะสีเคลือบและอลูมิเนียม สเตนเลส เรื่อยไปจนถึงถาด แจกันดอกไม้ นอกจากนี้ก่อนปี ๒๕๔๔ เจ๊เข่งยังขายขนมประเภทน้ำกะทิ เช่น ข้าวเหนียวถั่วดำ ลอดช่อง-แตงไทน้ำกะทิ เต้าส่วน ซ่าหริ่ม และอื่น ๆ และยังรื้อฟื้นเอาสูตรขนมไข่ของเจ๊หนูเล็ก(แม่ของเจ๊เข่ง)มาทำขายด้วย เป็นขนมไข่ที่กรอกใส่พิมพ์ทองเหลืองเป็นหลุมๆเหมือนไข่ไก่ผ่าครึ่งและทำเป็นรูปกลีบตามยาวสามกลีบ หอมหวานอร่อยกว่าใครในสามชุก

ร้านเจ๊เข่ง

เล่ามาถึงจุดนี้แหละครับ ที่คุณสุรพล จินดาอินทร์เล่าให้ฟังว่า ทุกครั้งที่มาทำธุระที่ร้านน้องสาวที่สามชุก ก็มักจะไปนั่งกินขนมที่ร้านเจ๊เข่งเสมอ หนหนึ่ง สุรพลเอ่ยถามเจ๊เข่งว่า "สามชุกเดี๋ยวนี้มันเงียบอย่างงี้ทุกวันเลยเหรอ " เจ๊เข่งตอบแบบขันขื่นว่า "โอ๊ย ใช่ เงียบจนหูอื้อแหละ"

จากการนั่งกินขนมที่ร้านเจ๊เข่งที่ติดกับร้านส่งน้ำแข็งของเจ๊ฮวงนั่นเอง สุรพลมักเห็นฝรั่งที่มาเที่ยวตลาดสามชุก(ยุคโน้นที่เงียบๆ จนหูอื้อนั่นแหละ)ไปยืนถ่ายรูปหน้าร้านส่งน้ำแข็งนั่นเป็นประจำ อาจเห็นว่าเป็นรูปแบบการผลิตและบริโภคน้ำแข็งแบบดั้งเดิม ความแปลกตาของการเลื่อยตัดแบ่งก้อนน้ำแข็งด้วยสองมือปื้นใหญ่ การเก็บรักษาด้วยแกลบ ภาพเช่นนั้นในสายตาของสุรพลที่เคยทำงานเป็นมัคคุเทศก์ในช่วงเฉลิมฉลองรัตนโกสินทร์สมโภชน์ ๒๐๐ ปี ก็ไม่ได้เป็นของแปลกแต่อย่างใด เพียงแต่ว่าสารัตถะของงานมัคคุเทศก์ผนวกกับถ้อยสนทนากับเจ๊เข่งดังกล่าวไปแล้วนั้นได้เกิดเป็นประกายแวบหนึ่งในความคิด อันเป็นแวบสำคัญที่จะคลี่คลายต่อยอดเป็นหน้าหนึ่งของประวัติศาสตร์สามชุกต่อมา

สุรพลเปรยกับเจ๊เข่งว่า “เมื่อคนสามชุกอุดหนุนกันเองน้อยลงอย่างนี้ จะด้วยสาเหตุอะไรก็แล้วแต่ หากมัวรอให้คนสามชุกอุดหนุนคนสามชุก คงแย่ไปซะก่อนจะมีโอกาสฟื้นแน่ๆ” และ "มันต้องดึงคนที่อื่นมาอุดหนุนคนสามชุก ถึงจะรอด"

จากนั้น สุรพลได้เอาประสบการณ์การเป็นมัคคุเทศก์จนตกผลึก มาจับจุดเด่นของสามชุก ร่างแนวคิดในการขยายจุดเด่นนั้นให้เป็นจุดแข็ง ด้วยการปรับปรุงในเชิงอนุรักษ์ และวิธีที่จะนำเสนอจุดเด่นจุดแข็งนั้นให้เป็นประโยชน์ในการดึงคนมาเที่ยวตลาดสามชุก และได้เขียนรายละเอียดความคิดทั้งหมดส่งอีเมล์ไปถึง ดร.สมเกียรติ อ่อนวิมล เพื่อปรึกษาหาแนวทาง ดร.สมเกียรติได้ตอบกลับมาว่า “กำลังมีความคิดเช่นนั้นอยู่พอดี” และท่านได้จัดให้มีการนัดหมายเรียกประชุมเรื่องนี้ขึ้นเป็นครั้งแรกที่ที่ว่าการอำเภอสามชุก ทว่า ผู้ประสานการนัดหมายไม่ได้เรียกสุรพลเข้าร่วมประชุมด้วย จนเมื่อดร.สมเกียรติยืนยันให้ตามตัวสุรพลเข้าร่วมประชุมวันนั้นด้วยโดยด่วน ที่สุด สุรพลจึงได้เข้าร่วมประชุมนัดแรกอย่างหวุดหวิด การประชุมนัดนั้นได้จัดให้มีคณะกรรมการพัฒนาตลาดสามชุกเชิงอนุรักษ์ขึ้นเป็นชุดแรก โดยมีดร.สมเกียรติเป็นประธานคณะกรรมการ สุรพลเป็นหนึ่งในกรรมการชุดแรกนั้น

สำหรับชัชวาลย์ วัฒนไกร ที่ได้เอ่ยชื่อไว้ในเอ็นทรี่ก่อนนั้น เวลานั้นยังประกอบอาชีพเลี้ยงตัวอยู่ที่อำเภอเมือง ใกล้ๆกับร้านหนังสือของสุรพลนั่นเอง อย่างไรก็ตาม ชัชวาลย์เป็นลูกหลานสามชุก เกิดและเติบโตที่สามชุกนี่เอง จึงรับรู้เรื่องราวต่าง ๆ ของสามชุกไปด้วย

ข้างบนนั้นเป็นข้อมูลคำบอกเล่าที่ได้รับมาจากสุรพลเอง ส่วนรอยต่อที่สืบเนื่องมาเป็นคณะกรรมการชุดปัจจุบันนั้น จะได้ติดตามข้อมูลมารวมไว้ในที่นี้ต่อไป

เลยจากร้านเจ๊เข่งขึ้นไป ทางซ้ายมือก็เป็นปากซอย ๔ ที่มีร้านขายผ้าผืน ผ้าเมตร เสื้อผ้าสำเร็จรูป เกือบตลอดซอยมาแต่เดิม ต่อจากนั้นขึ้นไปก็จะถึงบริเวณที่เรียกว่า ท่าถ่าน เป็นท่าขึ้นลงถ่านไม้ ถ้วยชามรามไห และข้าวเปลือก ถัดบริเวณนั้นขึ้นไปเคยมียุ้งฉางปลูกสร้างด้วยดินอยู่ ๓ หลัง ของบรรพบุรุษของชัชวาลย์นั่นเอง และยังมีวิกฉายหนังชื่อ วัฒนไกร ตามนามสกุลพ่อของชัชวาลย์ คือครูจำริต วัฒนไกร (ชื่ออ่านว่า จำ-หริด การสะกดชื่อ จะตรวจสอบความถูกต้องต่อไป) ปัจจุบัน ยุ้งข้าวปลูกสร้างด้วยดินนั้นคงเหลืออยู่เพียงหลังเดียว มีทายาทคือ อ.สมพิศ ดูแลอยู่ อ.สมพิศมีความรู้ทางการทำขนมไทยสมัยก่อนๆ และสอนวิธีทำให้กับผู้สนใจ โดยไม่คิดค่าสอนอีกด้วย

หมายเหตุ - หลายๆจุดที่เอ่ยถึงในเอ็นทรี่นี้ จขบ.จะไปตามเก็บภาพมาลงประกอบอีกทีนะ

ทิ้งท้ายเอ็นทรี่นี้ด้วยข้อคิดว่า ..........
ในความเป็นประวัติศาสตร์นั้น มีสิ่งที่เรียกว่า "ความระหว่างบรรทัด" เสมอ เหตุการณ์ใหญ่ในประวัติศาสตร์นั้นมักเริ่มจากจุดเล็กๆจุดเดียวขึ้นมาก่อน แต่ในการเคลื่อนไหวของประวัติศาสตร์นั้นเอง ยากจะมีใครอยากเป็นอิฐก้อนแรกๆที่อุทิศตัวลงถมทับเป็นทางให้ก้าวเดิน ทั้งยังยากจะมีใครอยากเป็นผู้ปิดหน้าสุดท้ายของประวัติศาสตร์แต่ละช่วงอีกด้วย

เม็ดฝนหยาดแรกที่ตกต้องผิวดินนั้น มันซึมลงไปในดินอย่างรวดเร็วจนสังเกตไม่เห็นความเปียกชื้นที่ฝนหยดนั้นทำไว้

คำว่า วิก ยังไม่ทราบว่าเป็นคำไทยแต่เดิมหรือว่ารับเอามาจากภาษาอื่น มันหมายถึงโรงมหรสพที่กั้นสี่ด้านเพื่อเก็บค่าเข้าชม (ถ้าผิดไป ขอมีคนมาช่วยท้วง หรือไม่ จขบ.ก็ยังจะต้องขวนขวายหาความหมายที่ถูกต้องมาลงไว้อยู่ดี บางทีคงต้องหาความรู้จากคุณเอนก นาวิกมูล)

เมื่อเดินไปตามถนนทางเดินเลียบนที ถึงศาลเจ้าประจำอำเภอสามชุกทางซ้ายมือ ขวามือก็จะเป็นทางลงท่าน้ำ มีเตาเผาเครื่องเซ่นไหว้ (ภาษาจีนเรียกอะไร ลืมไปแล้ว เดี๋ยวหามาเติม) อยู่บนตลิ่ง และร้านซ้งอาหารของอาแปะเตียวซ้งก็เป็นบ้านแถวริมน้ำอยู่มุมทางลงท่านี้ ร้านนี้เดิมเป็นร้านอาหารประเภทเหลา เป็นที่นิยมของพ่อค้า ข้าราชการ มานั่งรับประทานอาหารและสุรา ปัจจุบันเลิกร้านแบบเหลาไปเนื่องจากอายุขัยและเผชิญช่วงเศรษฐกิจฝืดเคืองก่อนหน้าการพัฒนาฟื้นฟูตลาด และมีน้องสาวอาแปะเตียวซ้งชื่อเจ๊อ๊อยใช้เป็นร้านอาหารตามสั่ง และนึ่งข้าวห่อใบตองกุ้งในวันเสาร์และอาทิตย์ รับนักท่องเที่ยวที่มาเยือนแวะชิม มีหลานๆมาช่วยผ่อนแรง

ทางซ้ายมือถัดจากศาลเจ้าเป็นแผงลอยเก่าที่ปัจจุบันเป็นแผงขายหนังสือ เลยไปอีกเป็นปากซอย ๓ และซอย ๔ หากเลี้ยวซ้ายเข้าซอย ๔ ไปนิดหนึ่ง ทางขวามือมีร้านขายเสื้อผ้าสำเร็จรูปของเจ๊โส่ย หน้าร้านตั้งซุ้มขายน้ำปรุงสลัดสำเร็จรูป ที่น้องสาวเจ๊โส่ยมีโรงงานผลิตตามหลักโภชนาศาสตร์อยู่รอบนอกตัวตลาดสามชุก หยุดยืนดูตรงซุ้มหน้าร้านเจ๊โส่ย แล้วแหงนหน้ามองขึ้นไปทางฝ้าเพดานด้านใน เอ๊ะ มันเปิดโล่งขึ้นไปถึงหลังคาสังกะสี เห็นตงและรอดเป็นไม้หนาดูใหม่ๆ ปราศจากหยากไย่ เหมือนผ่านการทำความสะอาดอยู่เป็นประจำ ดูๆก็จะผิดสังเกตว่าทำไมแน่นหนาแข็งแรงเกินกว่าบ้านอยู่อาศัย

เจ๊โส่ยบอกว่านี่แหละวิกละคร ลิเกตั้งแต่สมัยโน้น เจ้าของชื่อยายแห้ว ที่ปากซอย ๔ เดิมเป็นแผงลอยตลาดสด ใครไปใครมาค้าขายทางเรือแล้วก็แวะขึ้นมาทานข้าวปลาอาหารร้านซ้ง ใครสูปฝิ่นก็มีอยู่สามโรงแบ่งตามระดับ ใครอยากดูละคร ลิเก ก็มาวิกยายแห้ว จะพักค้างคืนก็โรงแรมสำราญรมย์ กับโรงแรมอุดมโชค ที่ซอย ๒ ทั้งสองโรงแรม แผงลอยตลาดสดที่ปากซอยนั้น จขบ.จำได้ว่ามักขอเศษสตางค์จากเตี่ยหรือแม่ วิ่งไปซื้อขนมเด็กเล่นจุกจิกที่ร้านเจ๊หนูเล็กที่ตั้งแผงอยู่ด้านหน้าของแผงลอย และยังจำกลิ่นของผักสดต่างๆปนเปกับกลิ่นสับปะรดสดได้ติดจมูก

วันหน้าจะหาโอกาสเก็บภาพใต้หลังคาวิกยายแห้วที่ยังเหลือ กับด้านล่างส่วนหนึ่งที่เป็นห้องร้านขายเสื้อผ้าของเจ๊โส่ยมาเก็บไว้