My OperaNew Age !!!
Friday, February 20, 2009 8:56:48 AM
New Age - cảm hứng tung cánh của thời đại
(TuanVietNam) - "Tôi bắt đầu nghe New-Age từ album solo piano của Yanni, một nhạc sĩ nổi danh người Hy Lạp, album có tên “In My Times”. Khoảng những năm 94, 95 gì đó, một người bạn gái đã nhờ tôi soạn lại toàn bộ những bản solo ấy ra giấy để cô ấy có thể tập trên piano. Tôi phải lòng âm nhạc New-Age từ đó..." - Nhạc sĩ Đỗ Bảo viết.
Để bắt đầu một "Thời đại mới"...
Bạn có bao giờ lắng nghe thật kỹ tiếng những giọt mưa đầu tiên rơi xuống, hay bất ngờ rùng mình xao xuyến khi có quá nhiều vòm lá sấu cùng ào trút lá xuống con đường, một khoảnh khắc giao mùa trong veo?
Nhạc sĩ Đỗ Bảo
Trong khung cảnh ấy, có bao giờ bạn sẽ tự hỏi rằng một khi mình không phải một người quay phim, không phải một nhà thi sĩ, nếu mình là một người chuyên viết nhạc không lời thì mình sẽ phải làm gì để ghi lại cảm xúc đặc biệt khi ấy?
Trong trường hợp này, một nhạc sĩ trường phái cổ điển, hẳn họ sẽ vận dụng kĩ thuật phối khí điêu luyện để tạo ra tiếng mưa bằng những nốt nhạc đàn Harp,đàn Piano, họ giả lập không gian đầy đường lá xao xác bằng sự cộng hưởng nhiều bè của dàn nhạc dây đông người.
Cũng trường hợp này, đối với những nhạc sĩ cận đại viết những khúc ca Jazz, Pop, Rock chẳng hạn, họ cùng với một nghệ sĩ viết lời ca, dùng lối kể chuyện để minh họa cho cảm xúc của họ, các ca khúc đương thời cho tới nay hầu hết đã được tạo nên với cách thức ấy.
Còn những nhạc sĩ viết nhạc không lời gần đây hơn, họ phải làm gì với những nhạc cụ vốn đặc trưng cho nhịp sống của họ?
Có một trường phái khá tự do, thậm chí nghệ sĩ ấy có thể mang máy thu ra ngoài hiên nhà thu lấy tiếng những giọt nước đang rơi xuống, thu lấy tiếng đám lá xào xạc và họ đưa vào trong tác phẩm âm nhạc mà ta gọi là những "Sound Effect" hiệu ứng âm thanh), người viết nhạc đặt chúng vang lên với một bè nền lung linh của tiếng nhạc dịu dàng đôi lúc bâng khuâng xao xuyến gọi là “Background” (nền), khi ấy hình thành một thứ gọi là “Space” (không gian) của một tác phẩm.
Yanni - một đại diện tiêu biểu của dòng New Age
Trong không gian này người nghệ sĩ tô điểm những suy tư khác, gửi gắm một câu chuyện nào đó bằng tiếng các nhạc cụ khác, có thể chỉ là một vài nốt piano, vài tiếng hát u ơ vu vơ. Tác phẩm đã hoàn tất như tình cảm của anh ta sau đó được đặt một cái tên là “Thiên nhiên tháng tư” chẳng hạn.
Người nghe, với cảm quan và kinh nghiệm về những gì có thể xảy ra trong khung cảnh như thế, đón nhận tác phẩm ấy và thả sức tưởng tượng, liên tưởng từ chính kỷ niệm hay kinh nghiệm của mình trong bao nhiều lần tháng tư của riêng họ.
Họ được gợi ý như đang xem một bức ảnh hay một cuộc băng hình ghi lại, thấy thanh bình như đọc một bài thơ hay, sự suy tưởng về thời khắc giao mùa, những vận động của đất trời đồng điệu ùa về.
Thế là đủ cho thành công của một tác phẩm dòng nhạc New-Age (Thời đại mới), dòng nhạc bí hiểm mà đôi lúc còn được gọi lẫn lộn với rất nhiều tên gọi khác như âm nhạc không gian, nhạc hòa tấu điện tử, nhạc Thiền, âm nhạc của những cảm xúc siêu nhiên… và đôi lúc dễ nhầm lẫn với World-Music, Electronic, các dòng âm nhạc có pha trộn điện tử khác.
Trí tưởng tượng không giới hạn
Trên đây cũng chỉ là một cách để gợi mở. Nghệ thuật của dòng nhạc New-Age là vô cùng phong phú và không bao giờ có một phương pháp sáng tạo, bởi chính tư duy tự do trong sáng tạo đã không giới hạn, một lần nữa nó mở ra tiềm năng hoạt động của trí tưởng tượng và điều kiện thực thi của người nghệ sĩ.
Cũng vì thế, dòng nhạc này đã mang một tên gọi có vẻ hơi to tát, thậm chí có những nhà lý luận, người hâm mộ cực đoan phương Tây còn cho rằng âm nhạc chỉ đã trở thành một bộ môn nghệ thuật thực sự từ khi dòng nhạc New-Age ra đời.
Tôi bắt đầu nghe New-Age từ album solo piano của Yanni, một nhạc sĩ nổi danh người Hy Lạp, album có tên “In My Times”. Khoảng những năm 94,95 gì đó, một người bạn gái đã nhờ tôi soạn lại toàn bộ những bản solo ấy ra giấy để cô ấy có thể tập trên piano những khúc nhạc này.
Odyssey 2001: Cuộc thám hiểm Sao Hỏa của NASA năm 2001 sau này đã sử dụng âm nhạc của Vangelis là âm nhạc chủ đề, Vangelis một nhạc sĩ New-Age hàng đầu thế giới, người Hy Lạp
Tôi phải lòng âm nhạc New-Age từ đó, sau này có đôi lần chính tôi cũng sử dụng những bản piano ấy để trình diễn trong một vài chương trình âm nhạc trên truyền hình mà khi ấy thường có tên là những chương trình hòa tấu nhạc thính phòng.
New-Age được biết đến tại Mỹ từ khoảng thập kỷ 70, cùng lúc với thời điểm xuất hiện những nhạc cụ điện tử, đặc biệt đàn synthesizer (sau này phát triển lên cao là đàn keyboards) và kỹ thuật thu âm số cho phép nghệ sĩ thu âm nhiều đường âm thanh cho một tác phẩm trong những khoảng thời gian khác nhau. Thế nên, cái tên New-Age có một ý nghĩa đơn giản hơn sự đồn đại về những suy tưởng siêu nhiên mà nhiều người nhắc tới khi cảm nhận dòng nhạc ấy.
Có lẽ cái tên New-Age mang ý nghĩa đánh dấu sự ra đời của một dòng âm nhạc mới dựa trên kỹ nghệ âm nhạc điện tử, điều trước đó chưa thể có được. Sự sáng tạo vì thế thay cho việc tiếp tục đào sâu phát triển chậm rãi ở nơi các thể loại âm nhạc khác lại có một cơ hội tung cánh thoát lên và biến hóa nơi một chân trời mới lạ.
Thời kỳ bùng nổ công nghệ điện tử nói chung, điện tử hóa âm nhạc đã sinh ra New-Age và cho nó một cảm giác tung cánh. Nơi thế giới dường như bắt đầu chật hẹp đến mức loài người trong suốt thế kỷ 20 đã liên tục sáng chế những con tàu vượt không gian thám hiểm vũ trụ hay các con tàu thám hiểm đáy đại dương, New-Age ra đời chính là cảm hứng tung cánh của một thế hệ âm nhạc chịu ảnh hưởng của công cuộc mở rộng và khám phá không gian, khi niềm tin và những suy tưởng siêu nhiên của loài người đương thời đã trở nên rõ ràng hơn so với thời gian trước đó.
Có lẽ chính vì thế, những tác phẩm âm nhạc New-Age thường có sắc thái lạ lùng, bí ẩn, những viễn tưởng vô cùng khác lạ với âm nhạc ra đời trước đó.
Sau này New-Age phân ra nhiều nhánh, Contemporary Instrumental,Solo Instrumental, Neo-Classical, Celtic…và mỗi nhánh đều có những đặc trưng khá chuyên biệt, về cả nội dung tư tưởng và hình thức âm nhạc.
Ở Việt Nam, nhiều người yêu nhạc biết đến New-Age khi nghe Kitaro và cho rằng New-Age và World-Music là một, cũng bởi Kitaro là một nghệ sĩ New-Age người Nhật Bản,ông sử dụng rất nhiều chất liệu âm nhạc cũng như nhạc cụ dân tộc Nhật Bản trong tác phẩm của mình, thực chất New-Age có những đặc trưng khác biệt với mọi thể loại khác.
Bên cạnh Kitaro, người là một trong những đại diện nổi danh hàng đầu của dòng nhạc New-Age với giải Grammy danh giá, giải Quả Cầu Vàng cho nhạc phim xuất sắc trong bộ phim về Việt Nam “Heaven and Earth” (Trời và đất) của đạo diễn Oliver Stone cũng như các buổi trình diễn khắp châu Âu và nước Mỹ, âm nhạc New-Age đã sớm được biết đến ở phương Tây với rất nhiều những nhóm nhạc,nghệ sĩ nổi tiếng khác mà âm nhạc của họ thuần chất điện tử, chất tôn giáo-thiền, chất thiên nhiên-thư giãn… như các nhóm-nghệ sĩ Tangerine Dream, Vangelis, Enigma, Enya, Deep Forest, Yanni, Secret Garden.. hay các nghệ sĩ biểu diễn trẻ khá gần đây như Vanessa Mea, ban nhạc 12 cô gái Trung Quốc…
Không gian và tình cảm - chất xúc tác để nhận biết New-Age
Có thể mạnh dạn nói rằng, tư duy sáng tạo của dòng nhạc New-Age phong phú đến mức nó có thể đại diện cho thứ tư duy làm nền tảng cho nhiều thể loại âm nhạc sinh ra trong thời đại mới.
Nghệ sĩ Enya
Ngày nay, những trang bán nhạc trên thế giới dường như đã xem New-Age như một nhãn mác. Cũng như Rock, Jazz chứa đựng bao nhiêu phân nhánh, New-Age là một khái niệm rộng đến mức việc sắp xếp các sản phẩm vào dòng nhạc này đôi lúc đã trở thành một thứ tư duy quảng cáo, bởi người nghe New-Age trên thế giới ngày nay đã và luôn tăng lên một cách đáng kinh ngạc.
Không ngoa, những ai say mê phim tài liệu khoa học, phim giả tưởng, phim dã sử và nói chung một phần lớn âm nhạc trong các tác phẩm điện ảnh thế giới ngày nay; những người hay để ý âm nhạc trong các phóng sự, nhạc quảng cáo, nhạc mở, kết chương trình truyền hình - đài FM, rồi những bạn trẻ mê chơi game, sử dụng điện thoại di động đa âm, những người trưởng thành tìm các album, video nhạc đặc biệt cho các quán bar yên tĩnh,các cuộc triển lãm, không gian tĩnh lặng - thư giãn riêng tư… hẳn đều đã từng có lần từng nghe những đoạn nhạc vi vu thần thoại, những đoạn nhạc với những cao trào tráng lệ, những tác phẩm âm nhạc không lời phóng khoáng và thanh bình với chen lẫn cảm xúc về thiên nhiên kỳ thú, phần lớn các tác phẩm phổ dụng hiện nay trong những lĩnh vực ấy, đáp ứng những nhu cầu ấy chính là New-Age.
Ta hãy đừng ngại gọi tên nó, dòng nhạc “Thời đại mới” ấy.
Ai trong chúng ta cũng có thể đã quen thuộc với các bộ phim như Chiến tranh giữa các vì sao, Chúa nhẫn, Xác ướp Ai Cập, Odyssey 2001, Con đường tơ lụa…các bộ phim giả tưởng, các tác phẩm điện ảnh bom tấn rồi đâu đó một lần có thể lờ mờ hỏi vì sao nhạc phim ngày nay lại khác nhạc phim thời Cuốn theo chiều gió (1939), Casablanca (1942)…
Nghệ sĩ Kitaro
Cùng với kỹ xảo công nghệ nói chung hay phim ảnh nói riêng, một thứ sản phẩm dễ nhận biết, âm nhạc cũng phải tương tác và đồng bộ, dòng nhạc New-Age thừa nhận chính nó khi bước vào một “Thời đại mới” của mọi lĩnh vực nghệ thuật có liên quan đến âm nhạc, nó đã tồn tại phổ biến và cố hữu, một cách âm thầm nhưng lại quá sức mạnh mẽ từ thập niên 70,80, đến mức ta dễ quên mất.
Một ví dụ, nghe một nhóm nhạc Rock quen thuộc như Pink Floy, ít ai biết nó chính là một trong những nhóm nhạc tiên phong của dòng nhạc New-Age. So sánh khập khiễng như cách bạn và tôi thường đâu để ý rằng mình đang thở, con tim mình đang đập đều đặn trong lồng ngực mình đấy thôi, nhưng chúng lại là điều đã, đang và sẽ là điều kiện tồn tại của mình, âm nhạc New-Age cũng vậy, dù có vẻ nó là cái tên khá xa lạ.
Đa chiều, rất gần và rất xa, rất rộng và chú trọng đến chiều sâu, với sự có mặt của ít nhiều những nhạc cụ điện tử, các tác phẩm có thể dài đến vài chục phút, hoặc ngắn chỉ nửa phút, nhạc New-Age thường có thể cảm giác như những bài thơ bằng âm thanh, hình tượng âm nhạc rõ ràng ngay từ tiêu đề đến không gian âm nhạc nó được sắp đặt và tạo dựng.
Tính khúc triết trong phát triển tứ thơ, khúc triết giữa những đoản khúc, trường đoạn với chất liệu cực kì tự do là một số trong những đặc trưng để nhận biết về New-Age. Cùng với nghệ thuật sắp đặt trong mỹ thuật, âm nhạc sắp đặt trong đó New-Age cũng có thể coi như một đại diện quan trọng đã khởi sự từ những thập kỷ cũ.
Tư duy sắp đặt trong sáng tác hiện đại hẳn là một tư duy sáng tác phổ biến ngày nay, nó tiệm cận với trào lưu sáng tác tiên phong vốn phá vỡ hoàn toàn mọi học thuyết âm nhạc đã có.
Sự sắp đặt ấy là sự sắp đặt hợp lý, có chủ ý nhằm gửi đến người nghe một thông điệp mang tính thi ca-văn học, một trường âm thanh làm thỏa mãn thính giác và quan trọng hơn cả nó để người nghe tha hồ tưởng tượng với các giác quan nhạy cảm của mình, và cả những linh cảm xa lạ.
Đôi khi, ngay cả khi bạn và tôi không nắm bắt được một thông điệp nào, cũng không dựa vào tiêu đề tác phẩm để suy tưởng về hình tượng tác phẩm nào chăng nữa thì ta cũng có thể liên hệ giữa không gian âm thanh ấy với một tình cảm mà chính chúng ta quan tâm, như cách một chất xúc tác đang kích thích mình, đó cũng là một tâm lý để nhận biết âm nhạc New-Age.
Ở Việt Nam, New-Age cần tai nghe và cảm nhận của tâm hồn...
Ở Việt Nam, người làm nhạc New-Age rất ít, người tìm nghe-cảm nhận-hiểu dòng nhạc này có vẻ cũng không nhiều (dù thực tế ai cũng nghe, nghe rất nhiều như ở trên tôi đã nói).
Yêu và theo đuổi New Age, nhưng những tác phẩm đến với công chúng của Đỗ Bảo đang là Pop
Người Việt Nam mình có thói quen từ lâu nghe nhạc phải có ca từ, họ quen nghe ca khúc. Thế nên để đi theo dòng âm nhạc New-Age tại Việt Nam thì mọi nhạc sĩ, nghệ sĩ, ca sĩ ít nhiều đều có khuynh hướng chuyển thể các ca khúc sang dòng âm nhạc này, trau truốt phần sáng tác âm nhạc hòa quyện với giọng hát.
Như đã nói ở trên, nhạc New-Age thế giới vốn đa phần là những bản nhạc không lời, nếu có sử dụng tiếng hát cũng ở một giới hạn như một nhạc cụ và chủ yếu hát những hư từ không có nghĩa (vocal), hoặc cắt ghép những câu hát màu sắc, mang âm hưởng tụng niệm gợi không gian. Đó là một trong những khác biệt cơ bản giữa New-Age tại Việt Nam nay mai so với New-Age của Âu Mỹ xưa nay.
Cuối cùng, sẽ không bao giờ là dễ dàng để chúng ta thực sự nắm bắt được những câu chuyện bất di bất dịch về âm nhạc nói chung hay New-Age nói riêng, nhất là bằng ngôn ngữ của chúng ta mà không phải chính ngôn ngữ âm nhạc. Tôi luôn nghĩ âm nhạc mãi là riêng âm nhạc mà thôi, nó cần ta nghe và cảm nhận ở tâm hồn.
Cho tôi được đưa một suy nghĩ cá nhân về New-Age, tôi chỉ thường thấy một sự đồng cảm mơ hồ rằng nó hẳn là một ngôn ngữ âm nhạc ra đời bởi những nghệ sĩ đã dựa vào một niềm tin, một thứ ý thức cấp thiết và mãnh liệt về sự giải phóng tâm hồn trước sáng tạo âm nhạc, trước thế giới hiện đại, tôi có thể nhìn sự vật bằng những suy tưởng đa chiều và đón nhận những cảm hứng về một vấn đề nào đó trong tương quan một không gian bất tận rộng lớn của vũ trụ thay vì đặt nó trong cảm quan hạn chế của đôi mắt, đôi tai.
Nghe các tác phẩm New-Age, ta cảm thấy niềm tin về sự hội tụ mọi ngôn ngữ nghệ thuật trong một khuynh hướng tư duy, một ngôn ngữ tinh hoa bằng âm nhạc chăng?
New-Age mang tư duy chứa đựng cách này hay cách khác, ít hoặc nhiều sự có mặt của mọi loại hình nghệ thuật khác như thi ca, văn học, kiến trúc, hội họa, điêu khắc, điện ảnh... nó tới từ ý thức cấp thiết phải mạnh hơn để dễ giải phóng được những khó khăn nhất, ở những nơi hiểm hóc sâu kín nhất trong tâm hồn con người, thỏa mãn con người.
Bạn có nhìn thấy nét mặt thanh thản của Yanni trong buổi trình diễn ở điện Parthenon, thành phố Athens, Hy lạp khi ông ta chơi bản “One Man’s Dream” (Giấc mơ đời người) hay như bản “Until the last moment“ (Cho đến khoảnh khắc cuối cùng) rồi chứ?
Nghệ sĩ Jean Michel Jarre
Chắc hẳn khi lắng nghe những bản nhạc ấy, tôi tin rằng bạn đã từng thấy điều gì đó xảy ra trong tâm hồn mình ở từng khoảng khắc cho tới khoảnh khắc cuối cùng khi nghe những bản nhạc ấy.
Khoảng khắc cuối cùng của Yanni có thể là một khoảnh khắc, nhưng với bạn và với tôi, liên hệ với đời sống riêng, ta lại chọn cho mình một khoảnh khắc rất khác nhau khi nghe tác phẩm ấy, mọi người khác cũng vậy.
Cũng như thế, khi nghe “Islands Of The Orient” (Những hòn đảo phương Đông) của Vangelis, bạn sẽ thấy sóng, thấy những sinh vật biển, thấy những hòn đảo phương Đông và bạn tự hỏi tại sao nhiều tác phẩm khác không mang về cảm xúc như thế, trong bạn xảy ra những suy tưởng lạ kì, nó làm bạn thấy mình thay đổi một cách khó hiểu nhưng dễ chịu, một cánh cửa nhỏ nào đó trong ngách sâu tâm hồn bạn vừa được mở ra, bằng một giác quan thứ N nào đó, bạn thấy hiểu bản thân mình hơn một chút song lại không chắc bạn đã biết đích xác điều gì.
New-Age có lẽ có khoảng cách với chúng ta là thế, mà cũng lại gần gũi là thế. Những lúc như vậy, tôi cảm thấy một phần nào đó trong tâm hồn mình được vuốt ve, được giải thoát khỏi một vài sự trăn trở lặt vặt trong cuộc sống, như thể có gì đó vừa thoát ra khỏi một nơi bóng tối âm u hay sa đọa trong tâm hồn mình.
Trí tưởng tượng của tôi gợi lại những giấc mơ đã quên từ bao năm tháng cũ của mình, hoặc có thể là đang sống dậy một sự thật như mơ từ một khoảng trống chưa được biết trước trong tâm trí tôi. New-Age là như thế, nó có thể làm bạn và tôi trở thành kẻ mơ mộng mang những tâm hồn được cứu rỗi giữa “Thời đại mới”.
(TuanVietNam) - "Tôi bắt đầu nghe New-Age từ album solo piano của Yanni, một nhạc sĩ nổi danh người Hy Lạp, album có tên “In My Times”. Khoảng những năm 94, 95 gì đó, một người bạn gái đã nhờ tôi soạn lại toàn bộ những bản solo ấy ra giấy để cô ấy có thể tập trên piano. Tôi phải lòng âm nhạc New-Age từ đó..." - Nhạc sĩ Đỗ Bảo viết.
Để bắt đầu một "Thời đại mới"...
Bạn có bao giờ lắng nghe thật kỹ tiếng những giọt mưa đầu tiên rơi xuống, hay bất ngờ rùng mình xao xuyến khi có quá nhiều vòm lá sấu cùng ào trút lá xuống con đường, một khoảnh khắc giao mùa trong veo?
Nhạc sĩ Đỗ Bảo
Trong khung cảnh ấy, có bao giờ bạn sẽ tự hỏi rằng một khi mình không phải một người quay phim, không phải một nhà thi sĩ, nếu mình là một người chuyên viết nhạc không lời thì mình sẽ phải làm gì để ghi lại cảm xúc đặc biệt khi ấy?
Trong trường hợp này, một nhạc sĩ trường phái cổ điển, hẳn họ sẽ vận dụng kĩ thuật phối khí điêu luyện để tạo ra tiếng mưa bằng những nốt nhạc đàn Harp,đàn Piano, họ giả lập không gian đầy đường lá xao xác bằng sự cộng hưởng nhiều bè của dàn nhạc dây đông người.
Cũng trường hợp này, đối với những nhạc sĩ cận đại viết những khúc ca Jazz, Pop, Rock chẳng hạn, họ cùng với một nghệ sĩ viết lời ca, dùng lối kể chuyện để minh họa cho cảm xúc của họ, các ca khúc đương thời cho tới nay hầu hết đã được tạo nên với cách thức ấy.
Còn những nhạc sĩ viết nhạc không lời gần đây hơn, họ phải làm gì với những nhạc cụ vốn đặc trưng cho nhịp sống của họ?
Có một trường phái khá tự do, thậm chí nghệ sĩ ấy có thể mang máy thu ra ngoài hiên nhà thu lấy tiếng những giọt nước đang rơi xuống, thu lấy tiếng đám lá xào xạc và họ đưa vào trong tác phẩm âm nhạc mà ta gọi là những "Sound Effect" hiệu ứng âm thanh), người viết nhạc đặt chúng vang lên với một bè nền lung linh của tiếng nhạc dịu dàng đôi lúc bâng khuâng xao xuyến gọi là “Background” (nền), khi ấy hình thành một thứ gọi là “Space” (không gian) của một tác phẩm.
Yanni - một đại diện tiêu biểu của dòng New Age
Trong không gian này người nghệ sĩ tô điểm những suy tư khác, gửi gắm một câu chuyện nào đó bằng tiếng các nhạc cụ khác, có thể chỉ là một vài nốt piano, vài tiếng hát u ơ vu vơ. Tác phẩm đã hoàn tất như tình cảm của anh ta sau đó được đặt một cái tên là “Thiên nhiên tháng tư” chẳng hạn.
Người nghe, với cảm quan và kinh nghiệm về những gì có thể xảy ra trong khung cảnh như thế, đón nhận tác phẩm ấy và thả sức tưởng tượng, liên tưởng từ chính kỷ niệm hay kinh nghiệm của mình trong bao nhiều lần tháng tư của riêng họ.
Họ được gợi ý như đang xem một bức ảnh hay một cuộc băng hình ghi lại, thấy thanh bình như đọc một bài thơ hay, sự suy tưởng về thời khắc giao mùa, những vận động của đất trời đồng điệu ùa về.
Thế là đủ cho thành công của một tác phẩm dòng nhạc New-Age (Thời đại mới), dòng nhạc bí hiểm mà đôi lúc còn được gọi lẫn lộn với rất nhiều tên gọi khác như âm nhạc không gian, nhạc hòa tấu điện tử, nhạc Thiền, âm nhạc của những cảm xúc siêu nhiên… và đôi lúc dễ nhầm lẫn với World-Music, Electronic, các dòng âm nhạc có pha trộn điện tử khác.
Trí tưởng tượng không giới hạn
Trên đây cũng chỉ là một cách để gợi mở. Nghệ thuật của dòng nhạc New-Age là vô cùng phong phú và không bao giờ có một phương pháp sáng tạo, bởi chính tư duy tự do trong sáng tạo đã không giới hạn, một lần nữa nó mở ra tiềm năng hoạt động của trí tưởng tượng và điều kiện thực thi của người nghệ sĩ.
Cũng vì thế, dòng nhạc này đã mang một tên gọi có vẻ hơi to tát, thậm chí có những nhà lý luận, người hâm mộ cực đoan phương Tây còn cho rằng âm nhạc chỉ đã trở thành một bộ môn nghệ thuật thực sự từ khi dòng nhạc New-Age ra đời.
Tôi bắt đầu nghe New-Age từ album solo piano của Yanni, một nhạc sĩ nổi danh người Hy Lạp, album có tên “In My Times”. Khoảng những năm 94,95 gì đó, một người bạn gái đã nhờ tôi soạn lại toàn bộ những bản solo ấy ra giấy để cô ấy có thể tập trên piano những khúc nhạc này.
Odyssey 2001: Cuộc thám hiểm Sao Hỏa của NASA năm 2001 sau này đã sử dụng âm nhạc của Vangelis là âm nhạc chủ đề, Vangelis một nhạc sĩ New-Age hàng đầu thế giới, người Hy Lạp
Tôi phải lòng âm nhạc New-Age từ đó, sau này có đôi lần chính tôi cũng sử dụng những bản piano ấy để trình diễn trong một vài chương trình âm nhạc trên truyền hình mà khi ấy thường có tên là những chương trình hòa tấu nhạc thính phòng.
New-Age được biết đến tại Mỹ từ khoảng thập kỷ 70, cùng lúc với thời điểm xuất hiện những nhạc cụ điện tử, đặc biệt đàn synthesizer (sau này phát triển lên cao là đàn keyboards) và kỹ thuật thu âm số cho phép nghệ sĩ thu âm nhiều đường âm thanh cho một tác phẩm trong những khoảng thời gian khác nhau. Thế nên, cái tên New-Age có một ý nghĩa đơn giản hơn sự đồn đại về những suy tưởng siêu nhiên mà nhiều người nhắc tới khi cảm nhận dòng nhạc ấy.
Có lẽ cái tên New-Age mang ý nghĩa đánh dấu sự ra đời của một dòng âm nhạc mới dựa trên kỹ nghệ âm nhạc điện tử, điều trước đó chưa thể có được. Sự sáng tạo vì thế thay cho việc tiếp tục đào sâu phát triển chậm rãi ở nơi các thể loại âm nhạc khác lại có một cơ hội tung cánh thoát lên và biến hóa nơi một chân trời mới lạ.
Thời kỳ bùng nổ công nghệ điện tử nói chung, điện tử hóa âm nhạc đã sinh ra New-Age và cho nó một cảm giác tung cánh. Nơi thế giới dường như bắt đầu chật hẹp đến mức loài người trong suốt thế kỷ 20 đã liên tục sáng chế những con tàu vượt không gian thám hiểm vũ trụ hay các con tàu thám hiểm đáy đại dương, New-Age ra đời chính là cảm hứng tung cánh của một thế hệ âm nhạc chịu ảnh hưởng của công cuộc mở rộng và khám phá không gian, khi niềm tin và những suy tưởng siêu nhiên của loài người đương thời đã trở nên rõ ràng hơn so với thời gian trước đó.
Có lẽ chính vì thế, những tác phẩm âm nhạc New-Age thường có sắc thái lạ lùng, bí ẩn, những viễn tưởng vô cùng khác lạ với âm nhạc ra đời trước đó.
Sau này New-Age phân ra nhiều nhánh, Contemporary Instrumental,Solo Instrumental, Neo-Classical, Celtic…và mỗi nhánh đều có những đặc trưng khá chuyên biệt, về cả nội dung tư tưởng và hình thức âm nhạc.
Ở Việt Nam, nhiều người yêu nhạc biết đến New-Age khi nghe Kitaro và cho rằng New-Age và World-Music là một, cũng bởi Kitaro là một nghệ sĩ New-Age người Nhật Bản,ông sử dụng rất nhiều chất liệu âm nhạc cũng như nhạc cụ dân tộc Nhật Bản trong tác phẩm của mình, thực chất New-Age có những đặc trưng khác biệt với mọi thể loại khác.
Bên cạnh Kitaro, người là một trong những đại diện nổi danh hàng đầu của dòng nhạc New-Age với giải Grammy danh giá, giải Quả Cầu Vàng cho nhạc phim xuất sắc trong bộ phim về Việt Nam “Heaven and Earth” (Trời và đất) của đạo diễn Oliver Stone cũng như các buổi trình diễn khắp châu Âu và nước Mỹ, âm nhạc New-Age đã sớm được biết đến ở phương Tây với rất nhiều những nhóm nhạc,nghệ sĩ nổi tiếng khác mà âm nhạc của họ thuần chất điện tử, chất tôn giáo-thiền, chất thiên nhiên-thư giãn… như các nhóm-nghệ sĩ Tangerine Dream, Vangelis, Enigma, Enya, Deep Forest, Yanni, Secret Garden.. hay các nghệ sĩ biểu diễn trẻ khá gần đây như Vanessa Mea, ban nhạc 12 cô gái Trung Quốc…
Không gian và tình cảm - chất xúc tác để nhận biết New-Age
Có thể mạnh dạn nói rằng, tư duy sáng tạo của dòng nhạc New-Age phong phú đến mức nó có thể đại diện cho thứ tư duy làm nền tảng cho nhiều thể loại âm nhạc sinh ra trong thời đại mới.
Nghệ sĩ Enya
Ngày nay, những trang bán nhạc trên thế giới dường như đã xem New-Age như một nhãn mác. Cũng như Rock, Jazz chứa đựng bao nhiêu phân nhánh, New-Age là một khái niệm rộng đến mức việc sắp xếp các sản phẩm vào dòng nhạc này đôi lúc đã trở thành một thứ tư duy quảng cáo, bởi người nghe New-Age trên thế giới ngày nay đã và luôn tăng lên một cách đáng kinh ngạc.
Không ngoa, những ai say mê phim tài liệu khoa học, phim giả tưởng, phim dã sử và nói chung một phần lớn âm nhạc trong các tác phẩm điện ảnh thế giới ngày nay; những người hay để ý âm nhạc trong các phóng sự, nhạc quảng cáo, nhạc mở, kết chương trình truyền hình - đài FM, rồi những bạn trẻ mê chơi game, sử dụng điện thoại di động đa âm, những người trưởng thành tìm các album, video nhạc đặc biệt cho các quán bar yên tĩnh,các cuộc triển lãm, không gian tĩnh lặng - thư giãn riêng tư… hẳn đều đã từng có lần từng nghe những đoạn nhạc vi vu thần thoại, những đoạn nhạc với những cao trào tráng lệ, những tác phẩm âm nhạc không lời phóng khoáng và thanh bình với chen lẫn cảm xúc về thiên nhiên kỳ thú, phần lớn các tác phẩm phổ dụng hiện nay trong những lĩnh vực ấy, đáp ứng những nhu cầu ấy chính là New-Age.
Ta hãy đừng ngại gọi tên nó, dòng nhạc “Thời đại mới” ấy.
Ai trong chúng ta cũng có thể đã quen thuộc với các bộ phim như Chiến tranh giữa các vì sao, Chúa nhẫn, Xác ướp Ai Cập, Odyssey 2001, Con đường tơ lụa…các bộ phim giả tưởng, các tác phẩm điện ảnh bom tấn rồi đâu đó một lần có thể lờ mờ hỏi vì sao nhạc phim ngày nay lại khác nhạc phim thời Cuốn theo chiều gió (1939), Casablanca (1942)…
Nghệ sĩ Kitaro
Cùng với kỹ xảo công nghệ nói chung hay phim ảnh nói riêng, một thứ sản phẩm dễ nhận biết, âm nhạc cũng phải tương tác và đồng bộ, dòng nhạc New-Age thừa nhận chính nó khi bước vào một “Thời đại mới” của mọi lĩnh vực nghệ thuật có liên quan đến âm nhạc, nó đã tồn tại phổ biến và cố hữu, một cách âm thầm nhưng lại quá sức mạnh mẽ từ thập niên 70,80, đến mức ta dễ quên mất.
Một ví dụ, nghe một nhóm nhạc Rock quen thuộc như Pink Floy, ít ai biết nó chính là một trong những nhóm nhạc tiên phong của dòng nhạc New-Age. So sánh khập khiễng như cách bạn và tôi thường đâu để ý rằng mình đang thở, con tim mình đang đập đều đặn trong lồng ngực mình đấy thôi, nhưng chúng lại là điều đã, đang và sẽ là điều kiện tồn tại của mình, âm nhạc New-Age cũng vậy, dù có vẻ nó là cái tên khá xa lạ.
Đa chiều, rất gần và rất xa, rất rộng và chú trọng đến chiều sâu, với sự có mặt của ít nhiều những nhạc cụ điện tử, các tác phẩm có thể dài đến vài chục phút, hoặc ngắn chỉ nửa phút, nhạc New-Age thường có thể cảm giác như những bài thơ bằng âm thanh, hình tượng âm nhạc rõ ràng ngay từ tiêu đề đến không gian âm nhạc nó được sắp đặt và tạo dựng.
Tính khúc triết trong phát triển tứ thơ, khúc triết giữa những đoản khúc, trường đoạn với chất liệu cực kì tự do là một số trong những đặc trưng để nhận biết về New-Age. Cùng với nghệ thuật sắp đặt trong mỹ thuật, âm nhạc sắp đặt trong đó New-Age cũng có thể coi như một đại diện quan trọng đã khởi sự từ những thập kỷ cũ.
Tư duy sắp đặt trong sáng tác hiện đại hẳn là một tư duy sáng tác phổ biến ngày nay, nó tiệm cận với trào lưu sáng tác tiên phong vốn phá vỡ hoàn toàn mọi học thuyết âm nhạc đã có.
Sự sắp đặt ấy là sự sắp đặt hợp lý, có chủ ý nhằm gửi đến người nghe một thông điệp mang tính thi ca-văn học, một trường âm thanh làm thỏa mãn thính giác và quan trọng hơn cả nó để người nghe tha hồ tưởng tượng với các giác quan nhạy cảm của mình, và cả những linh cảm xa lạ.
Đôi khi, ngay cả khi bạn và tôi không nắm bắt được một thông điệp nào, cũng không dựa vào tiêu đề tác phẩm để suy tưởng về hình tượng tác phẩm nào chăng nữa thì ta cũng có thể liên hệ giữa không gian âm thanh ấy với một tình cảm mà chính chúng ta quan tâm, như cách một chất xúc tác đang kích thích mình, đó cũng là một tâm lý để nhận biết âm nhạc New-Age.
Ở Việt Nam, New-Age cần tai nghe và cảm nhận của tâm hồn...
Ở Việt Nam, người làm nhạc New-Age rất ít, người tìm nghe-cảm nhận-hiểu dòng nhạc này có vẻ cũng không nhiều (dù thực tế ai cũng nghe, nghe rất nhiều như ở trên tôi đã nói).
Yêu và theo đuổi New Age, nhưng những tác phẩm đến với công chúng của Đỗ Bảo đang là Pop
Người Việt Nam mình có thói quen từ lâu nghe nhạc phải có ca từ, họ quen nghe ca khúc. Thế nên để đi theo dòng âm nhạc New-Age tại Việt Nam thì mọi nhạc sĩ, nghệ sĩ, ca sĩ ít nhiều đều có khuynh hướng chuyển thể các ca khúc sang dòng âm nhạc này, trau truốt phần sáng tác âm nhạc hòa quyện với giọng hát.
Như đã nói ở trên, nhạc New-Age thế giới vốn đa phần là những bản nhạc không lời, nếu có sử dụng tiếng hát cũng ở một giới hạn như một nhạc cụ và chủ yếu hát những hư từ không có nghĩa (vocal), hoặc cắt ghép những câu hát màu sắc, mang âm hưởng tụng niệm gợi không gian. Đó là một trong những khác biệt cơ bản giữa New-Age tại Việt Nam nay mai so với New-Age của Âu Mỹ xưa nay.
Cuối cùng, sẽ không bao giờ là dễ dàng để chúng ta thực sự nắm bắt được những câu chuyện bất di bất dịch về âm nhạc nói chung hay New-Age nói riêng, nhất là bằng ngôn ngữ của chúng ta mà không phải chính ngôn ngữ âm nhạc. Tôi luôn nghĩ âm nhạc mãi là riêng âm nhạc mà thôi, nó cần ta nghe và cảm nhận ở tâm hồn.
Cho tôi được đưa một suy nghĩ cá nhân về New-Age, tôi chỉ thường thấy một sự đồng cảm mơ hồ rằng nó hẳn là một ngôn ngữ âm nhạc ra đời bởi những nghệ sĩ đã dựa vào một niềm tin, một thứ ý thức cấp thiết và mãnh liệt về sự giải phóng tâm hồn trước sáng tạo âm nhạc, trước thế giới hiện đại, tôi có thể nhìn sự vật bằng những suy tưởng đa chiều và đón nhận những cảm hứng về một vấn đề nào đó trong tương quan một không gian bất tận rộng lớn của vũ trụ thay vì đặt nó trong cảm quan hạn chế của đôi mắt, đôi tai.
Nghe các tác phẩm New-Age, ta cảm thấy niềm tin về sự hội tụ mọi ngôn ngữ nghệ thuật trong một khuynh hướng tư duy, một ngôn ngữ tinh hoa bằng âm nhạc chăng?
New-Age mang tư duy chứa đựng cách này hay cách khác, ít hoặc nhiều sự có mặt của mọi loại hình nghệ thuật khác như thi ca, văn học, kiến trúc, hội họa, điêu khắc, điện ảnh... nó tới từ ý thức cấp thiết phải mạnh hơn để dễ giải phóng được những khó khăn nhất, ở những nơi hiểm hóc sâu kín nhất trong tâm hồn con người, thỏa mãn con người.
Bạn có nhìn thấy nét mặt thanh thản của Yanni trong buổi trình diễn ở điện Parthenon, thành phố Athens, Hy lạp khi ông ta chơi bản “One Man’s Dream” (Giấc mơ đời người) hay như bản “Until the last moment“ (Cho đến khoảnh khắc cuối cùng) rồi chứ?
Nghệ sĩ Jean Michel Jarre
Chắc hẳn khi lắng nghe những bản nhạc ấy, tôi tin rằng bạn đã từng thấy điều gì đó xảy ra trong tâm hồn mình ở từng khoảng khắc cho tới khoảnh khắc cuối cùng khi nghe những bản nhạc ấy.
Khoảng khắc cuối cùng của Yanni có thể là một khoảnh khắc, nhưng với bạn và với tôi, liên hệ với đời sống riêng, ta lại chọn cho mình một khoảnh khắc rất khác nhau khi nghe tác phẩm ấy, mọi người khác cũng vậy.
Cũng như thế, khi nghe “Islands Of The Orient” (Những hòn đảo phương Đông) của Vangelis, bạn sẽ thấy sóng, thấy những sinh vật biển, thấy những hòn đảo phương Đông và bạn tự hỏi tại sao nhiều tác phẩm khác không mang về cảm xúc như thế, trong bạn xảy ra những suy tưởng lạ kì, nó làm bạn thấy mình thay đổi một cách khó hiểu nhưng dễ chịu, một cánh cửa nhỏ nào đó trong ngách sâu tâm hồn bạn vừa được mở ra, bằng một giác quan thứ N nào đó, bạn thấy hiểu bản thân mình hơn một chút song lại không chắc bạn đã biết đích xác điều gì.
New-Age có lẽ có khoảng cách với chúng ta là thế, mà cũng lại gần gũi là thế. Những lúc như vậy, tôi cảm thấy một phần nào đó trong tâm hồn mình được vuốt ve, được giải thoát khỏi một vài sự trăn trở lặt vặt trong cuộc sống, như thể có gì đó vừa thoát ra khỏi một nơi bóng tối âm u hay sa đọa trong tâm hồn mình.
Trí tưởng tượng của tôi gợi lại những giấc mơ đã quên từ bao năm tháng cũ của mình, hoặc có thể là đang sống dậy một sự thật như mơ từ một khoảng trống chưa được biết trước trong tâm trí tôi. New-Age là như thế, nó có thể làm bạn và tôi trở thành kẻ mơ mộng mang những tâm hồn được cứu rỗi giữa “Thời đại mới”.
How to use Quote function: