___ur/ c'___

1. Akhar Thrah Cham lưu hành từ thời Po Romé (1627-1651) cho đến nay không phải chữ viết Cham cổ điển mà là chữ viết phổ thông được sử dụng trong mọi lãnh vực như hành chánh, pháp lý, văn học, tín ngưỡng, v.v. Và Akhar Thrah này vẫn còn lưu hành trong cộng đồng chức sắc Ahiér-Awal, bô lão, trí thức và giới nghiên cứu Cham hôm nay.

2. Hơn 4 thế kỷ lưu hành từ thế hệ này đến thế hệ khác, Akhar Thrah là một loại chữ viết Cham có một hệ thống rất ổn định về qui luật chính tả và cấu trúc ngữ pháp. Và Akhar Thrah này, cũng như một số ngôn ngữ chữ viết khác, có một số trường hợp bất qui tắc mà dân tộc Cham luôn luôn tôn trọng và phải học thuộc lòng. Vì đây là di sản thiêng liêng của một dân tộc, không ai có quyền cải biến khi không có đầy đủ bằng chứng khoa học.

3. Bước vào năm 1978, Akhar Thrah Cham đã bị cải biên do BBSSCC. Tiếc rằng, sự chỉnh lý của BBSSCC đã biến Akhar Thrah Cham thành một chữ viết hoàn toàn với chữ Cham truyền thống mà các bậc chức sắc Ahiér-Awal, bô lão, trí thức và giới nghiên cứu Cham đang sử dụng hôm nay.

4. Ða số đại biểu công nhận rằng, sách giáo trình cải biên chữ Cham của BBSSCC đã không giúp học sinh đọc được Akhar Thrah Cham truyền thống do các bậc tu sĩ, bô lão và cha mẹ của họ đang sử dụng. Chính vì thế, nguyện vọng của đa số đại biểu là yêu cầu BBSSCC phải chỉnh lý lại sách giáo trình dạy tiếng Cham làm thế nào cho phù hợp với qui luật Akhar Thrah Cham truyền thống mà đồng bào Cham đang sử dụng. chỉnh đốn lại giáo trình giảng dạy của BBSSCC theo chữ Akhar Thrah truyền thống là nhu cầu cần thiết và cấp bách của đồng bào và tri thức Cham nhằm bảo tồn di sản ngôn ngữ và chữ viết của dân tộc Cham đúng với chính sách của Ðảng và Nhà nước Việt Nam đề ra cũng như hiến chương UNESCO về việc bảo tồn ngôn ngữ chữ viết của các dân tộc trên thế giới.

Biên bản của hội thảo về «Lịch sử Ngôn ngữ và Chữ viết Cham»
(từ ngày 21 đến ngày 22 tháng 9 năm 2006 tại Kuala Lumpur, Mã Lai)
Được tổ chức bởi Ecole Franậaise d'Extrême-Orient &Tokyo University of Foreign Studies với sự hợp tác của Ambassade de France en Malaisie & Department of Museums of Malaysia Hội thảo «Lịch sử Ngôn ngữ và Chữ viết Cham» diễn ra hai ngày (từ ngày 21/9/ đến ngày 22/9/2006). Hội thảo có tất cả 15 nhà khoa học từ các nước khác nhau như Pháp, Nhật, Mã Lai, Mỹ và Việt Nam đến tham dự.

1. Abd. Karim (Viện Bảo tàng thế giới Mã Lai)
2. Dominique Nguyen (Programme Monde malais-Monde indochinois)
3. Fatimah Hoa (Programme Monde malais -Monde indochinois)
4. Lộ Minh Trại (Ban Biên soạn sách chữ Cham)
5. Lưu Quang Sang (Hội Bảo tồn Văn hóa truyền thống Champa)
6. Nguyễn Văn Tỷ (Ban Biên soạn sách chữ Cham)
7. Phú Văn Hẳn (Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ- Viện KHXH Việt Nam)
8. Po Dharma (EFEO)
9. Quảng Văn Ðại (Ông Hang Cham)
10. Shine Toshihiko (Tokyo University of Foreign Studies)
11. Sử Thị Thu Trang (Sinh viên Master Ðại học Malaya, Malaysia)
12. Thành Phần (Ðại học Khoa học Xã hội và Nhân văn T.P Hồ Chí Minh)
13. Thành Phú Bá (Hội Bảo tồn Văn hóa truyền thống Champa)
14. Thuận Ngọc Liêm (Ban Biên soạn sách chữ Cham)
15. Trương Văn Món (Trung tâm Văn hóa Cham - Phan Rang)

Hội thảo nhất trí bầu đoàn chủ tịch như sau :

PGS. TS. Po Dharma - Chủ trì hội nghị
Dato' Ts. Adi Taha - Chủ tọa phiên khai mạc
TS. Thành Phần - Chủ tọa phiên 2
Ông. Lưu Quang Sang - Chủ tọa phiên 3
TS. Phú Văn Hẳn - Chủ tọa phiên 4
Ông. Nguyễn Văn Tỷ - Chủ tọa phiên 5
Ông. Thành Phú Bá - Chủ tọa phiên 6
Ông. Trương Văn Món - Thư kí hội thảo

Qua hai ngày làm việc khẩn trương, nghiêm túc và thảo luận sôi nổi với nhiều ý kiến tranh luận, hội thảo đi đến kết luận và nhất trí với 06 nội dung sau đây :

1) Akhar Thrah là chữ viết của dân tộc Cham đã có từ lâu đời, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, là di sản văn hóa thiêng liêng của dân tộc Cham và là di sản văn hóa của nhân loại đã được công nhận trong hiến chương của UNESCO. Vì vậy, mọi sự cải biến Akhar Thrah phải có lý do chính đáng và phải có sự đồng ý của toàn thể dân tộc Cham mà người đại diện cho họ là các bậc tu sĩ, bô lão, trí thức, nhà nghiên cứu hiện đang dùng Akhar Thrah này trong cuộc sống hàng ngày.

2) Cũng như tất cả dân tộc có chữ viết trên thế giới, dân tộc Cham chỉ có một ngôn ngữ và một chữ viết phổ thông : Ðó là Akhar Thrah. Tiếng nói của dân tộc Cham có thể biến âm tùy theo thời gian và theo khu vực, nhưng chữ viết dân tộc Cham luôn luôn cố định.

3) Trong quá trình lịch sử, chữ viết của dân tộc Cham cũng như bất cứ chữ viết nào trên thế giới không tránh khỏi qui luật cải tiến. Tuy nhiên, sự cải tiến này luôn luôn gắn liền với qui luật ngôn ngữ và dựa vào cơ sở khoa học nghiêm túc.

4) Chủ nhân của Akhar Thrah phải là toàn thể dân tộc Cham mà người đại diện tiêu biểu là các bậc tu sĩ, bô lão, trí thức, nhà nghiên cứu hiện đang sử dụng Akhar Thrah.

5) Akhar Thrah Cham lưu hành từ thế kỷ thứ 17 cho đến hôm nay không phải là chữ viết cổ mà là chữ viết phổ thông, có qui luật rất ổn định và có hệ thống vững chắc. Akhar Thrah Cham không bao giờ có paoh gak, craoh aw luôn luôn phải có dar tha và không bao giờ có baluw trên dar tha-dar dua.

6) Như bất cứ ngôn ngữ nào trên thế giới, Akhar Thrah Cham có quy tắc và bất qui tắc riêng mà người học phải chấp nhận. Vì đây là di sản văn hóa thiêng liêng của một dân tộc nên không ai có quyền sửa đổi hoặc cải biến. Hội thảo kết thúc vào lúc 17 giờ 00 ngày 22/9/2006 và biên bản này đã được đọc cho mọi người có mặt trong hội thảo cùng nghe, nhất trí và đồng kí tên sau đây :

Kuala Lumpur, Malaysia ngày 22/9/2006
* Biên bản này gồm tất cả là 3 trang.
Ðồng ký tên
Bài tường trình và biên bản hội thảo này sẽ gởi đến Bộ Giáo Dục và Ðào Tạo Việt Nam, Ðại Sứ Quán Việt Nam tại Mã Lai, Ủy Ban Nhân Dân tỉnh Ninh Thuận và các cơ quan khác như Sở Giáo Dục và ˜Ðào Tạo, Sở Văn Hóa và Thông Tin, Ban Biên Soạn Sách Chữ Cham, Trung Tâm Nghiên Cứu Văn Hóa Cham của Ninh Thuận.

BBT Harak Champaka
(Nguồn: http://Champaka.org )

*****
Link: Phần 1
Link: Phần 3