My OperaKỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY MĂNG TÂY
Thursday, March 1, 2012 11:53:22 AM
CHƯƠNG 4
CÁCH CHĂM SÓC CÂY MĂNG TÂY
]a. Cách tưới và thoát nước cho cây Măng tây:
Để có sản phẩm rau Măng tây non mềm, ngon ngọt, tươi giòn với năng suất, chất lượng cao, người trồng cây Măng tây cần phải thường xuyên vệ sinh vườn trồng + xới xáo đất mặt + cung cấp cân đối dinh dưỡng và đầy đủ nước tưới sạch, duy trì ổn định độ ẩm 60-70 % trong chân đất trồng + chăm sóc bộ rễ cho thật tốt để cây mẹ to bằng các ngón tay >10mm, nhằm thu hoạch được thật nhiều Măng to chất lượng loại 1.
Nước tưới sạch là yếu tố quyết định năng suất và chất lượng Măng nhiều hay ít, tốt hay xấu. Nước tưới Măng tây phải là nước sạch có độ pH=6.5-7.5, bảo đảm không nhiễm độc tố và kim loại nặng. Cần tránh sử dụng nước sông, nước suối công cộng, chỉ nên sử dụng nước giếng khoan đã qua lắng, lọc để quản lý được chất lượng nguồn nước.
Mùa nắng tưới 1-2 lần/ngày, nắng hỗn thì phải tưới 3-4 lần/ngày (>37-39*C cây cho rất ít Măng), phủ xơ dừa, tro trấu, lục bình, trồng đậu đen hoặc cỏ lạc dại, tưới phun sương hạ nhiệt không khí còn #30*C, làm mát đất và giữ ẩm 60-70% cho đất để có Măng thu hoạch.
Mùa mưa ẩm độ không khí tăng cao, đất trồng rất dễ bị bão hoà nước, úng rễ, cách tốt nhất là phải có nhà lưới 3-5 mm che phủ toàn bộ vườn trồng, hoặc chủ động trải màng phủ 2 bên mép liếp để nước mưa tuột thẳng xuống rãnh thoát, vì dư ẩm bộ lá và bộ rễ cây Măng rất dễ bị úng thối, nấm bệnh và côn trùng xâm hại sẽ làm hỏng cây, chồi Măng sẽ biến dạng, cong vẹo, mất giá trị thương phẩm và mất năng suất !
Nếu đã lỡ trồng cây Măng ở vùng đất thấp, thường ngập nước hay bị triều cường, cần phải có đê bao, đào mương thoát nước quanh rẫy trồng, sử dụng bơm công suất lớn để tháo nhanh nước ngập ra khỏi đất trồng, tuyệt đối không được để rẫy Măng bị ngập úng quá 8 giờ/ngày.
Với diện tích sản xuất lớn, cách tưới thấm kết hợp bón phân qua rãnh là giải pháp tiết kiệm và ít tốn kém nhất. Tùy khả năng và điều kiện, cũng có thể tưới phun sương xoè tròn thấp cách mặt luống 10-20-30 cm (tưới nhồi 1 giờ tưới + 1 giờ nghỉ xen kẽ nhau), hoặc tưới tia liên tục, tưới nhỏ giọt thẳng vào chân đất trồng.
Cách tưới phun sương có thể làm phát sinh nhiều cỏ dại, đến khi cây cho Măng cũng có thể làm hỏng Măng chưa thu hoạch nếu không kịp chụp nón bảo vệ các lá đài trên đầu các chồi Măng. Cách tưới rãnh có thể hạn chế được cỏ dại, nhưng sau khi tưới nếu gặp trời mưa to có thể làm ngập úng chân đất. Cách tưới tia liên tục, tưới nhỏ giọt + bón phân pha loãng điều khiển tự động theo công nghệ Israel để giữ đều độ ẩm 60-70 % trong đất mùa mưa cũng như mùa nắng ở Peru có thể cho Măng chất lượng và năng suất cao đến 60-80 tấn/ha/năm.
Dùng hệ thống tưới tia liên tục hoặc tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân dơi/cá/bánh dầu, phân hữu cơ và phân vi sinh, phân sinh học để bảo đảm cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và duy trì thường xuyên độ ẩm 60-70 % trong chân đất trồng, có thể chủ động điều chỉnh lượng nước không để khô hạn làm teo rễ hoặc thừa nước ngập úng bộ rễ quá 8 giờ/ngày (có thể dùng ống tưới chuyên dùng 16-34 mm của Israel (#3.000 đ/m); hoặc dùng ống “Twin Tube Irregation SHUEN YUE” của Taiwan (#4.000 đ/m) có đường kính 40 mm, mỗi đoạn dài 100 m, cứ cách 22 cm có 1 điểm tưới gồm 3 tia nước phun sương thật nhuyễn, nếu dùng áp lực mạnh có thể tạo ra 1 tia đứng phun cao 1,60 mét + 2 tia phun xiên 2 bên x mỗi bên 2m có tác dụng vừa giải nhiệt vừa tạo ẩm vườn trồng, nếu dùng áp lực yếu có thể tạo ra 3 tia phun cao 10-20 cm và gần 10-20 cm x 2 bên có tác dụng như tưới nhỏ giọt liên tục trên mặt luống đất trồng; hoặc cũng có thể dùng ống nhựa đen dẻo của VN đường kính 16-21-27 mm ống tròn đục lỗ 3 mm hoặc ống dẹp cuộn tròn đục lỗ nhỏ giọt bằng đường kim máy may mũi thưa). Người trồng cũng có thể dùng vòi phun bằng máy có áp lực cao (có thể cắt bỏ đầu bec) cắm sâu xuống đất #10-15 cm để tưới nước + phân loãng.
Vì chồi Măng non sinh sôi và phát triển chủ yếu vào ban đêm, tuyệt đối không nên tưới nhiều, dư nước cho cây Măng tây sau 17 giờ chiều để tránh trời mưa đêm làm ngập úng bộ rễ. Người trồng chỉ nên tưới nước cho cây Măng tây vào các buổi sáng hàng ngày sau khi đã thu hoạch xong lứa Măng tươi mỗi buổi sáng. Nếu tưới vào buổi chiều mà gặp trời mưa to vào buổi tối sẽ dư nước ứ đọng không rút thoát đi được, có thể làm ngập úng chân đất trồng cây Măng. Chân đất ngập úng nhiều ngày sẽ làm tổn thương hoặc thối hỏng bộ rễ cây Măng, ngay lập tức sẽ ảnh hưởng, ức chế việc sinh sôi nảy nở các chồi Măng vào buổi tối hôm đó, hoặc có thể làm biến dạng cong vẹo chồi Măng, làm giảm hoặc mất sản lượng Măng vào buổi sáng hôm sau. Trong trường hợp này, dù là đêm tối cũng phải khẩn trương tổ chức tiêu thoát nước cho vườn/rẫy Măng ngay trong đêm. Cần phải có hệ thống mương thoát nước thật tốt và phải chuẩn bị sẵn bơm nước công suất lớn để chủ động tháo nước thật nhanh ra khỏi rẫy trồng Măng.
b. Cách làm cỏ cho cây Măng tây:
Trồng cây Măng tây trên diện tích lớn, làm cỏ bằng tay sẽ tốn nhiều công sức, thời gian và mất rất nhiều chi phí nhân công. Cách làm cỏ tốt nhất cho vườn/rẫy trồng Măng tây là phải thường xuyên xới xáo đất và làm cỏ dứt điểm ngay từ lúc cỏ còn non, tuyệt đối không để cỏ già rơi hạt tái sinh lớp cỏ con cháu.
Ngay từ khi chuẩn bị đất trồng, cần làm cỏ thật sạch, phun thuốc diệt mầm cỏ thật kỹ, kết hợp phòng ngừa tuyến trùng, nấm bệnh, sâu bọ. Khi chuẩn bị liếp đất trồng, cần căng dây lấy mực để xẻ rãnh, lên liếp, trồng cây cho thẳng hàng. Biện pháp này sẽ giúp ích rất nhiều cho việc làm cỏ bằng máy làm cỏ và xới xáo đất (tự chế), đồng thời tạo đường đi thuận lợi để dùng máy xẻ rãnh bón phân và lấp rãnh bón phân (tự chế), chăm sóc cây và vận chuyển Măng thu hoạch sau này.
- Trước mỗi định kỳ bón phân 10-15 ngày/lần, cần thường xuyên xới xáo đất và làm cỏ dứt điểm ngay từ khi cỏ còn non, tuyệt đối không để cỏ già rơi hạt tái sinh lớp cỏ con cháu. Trong mùa mưa tuyệt đối không nên dùng vụn xơ dừa, rơm rạ, mạt cưa (tránh gỗ cao su),... chưa hoặc không xử lý mầm bệnh (bằng nước vôi hoặc sulfat đồng) để phủ gốc, vô tình sẽ dẫn đường cho nấm bệnh xâm hại cây Măng.
- Trong thời gian mới trồng từ 1-6 tháng tuổi, do cây còn nhỏ bộ rễ chưa phát triển rộng, để hạn chế cỏ người trồng có thể trồng cây Măng với màng phủ nông nghiệp hoặc dùng màng phủ tự huỷ, dùng lục bình, vụn xơ dừa, trấu mục, tro trấu, rơm rạ, mạt cưa,… đã xử lý mầm bệnh, hoặc trồng đậu đen, cỏ lạc dại, trồng rau ăn lá,… để phủ gốc cây Măng.
Do bộ rễ cây Măng tây rất “nhạy cảm” với môi trường sống, nước tưới và thời tiết (nhất là mùa mưa bão), và do rau Măng tây là sản phẩm phải thu hoạch hàng ngày, nên khi bộ rễ cây trưởng thành đã trải rộng 50-70 cm và cây đã cho thu hoạch Măng thì chỉ nên trồng đậu đen, cỏ lạc dại, dùng tro trấu, rơm rạ, lục bình, vụn xơ dừa, cây họ đậu, vỏ cà phê,… đã xử lý nấm bệnh để phủ gốc, tuyệt đối không nên dùng bạt nilon phủ gốc để khử cỏ nữa, vì như vậy sẽ vô tình tạo nơi ẩn nấp cho côn trùng, phong toả dưỡng khí hô hấp của bộ rễ và ngăn cản sự tác động có lợi của ánh nắng, phá hỏng sự phát triển bình thường của cây Măng và các chồi Măng non, sẽ ảnh hưởng nặng nề đến sự phát triển của các đời/thế hệ cây Măng về sau (cỏ mà không mọc nổi thì bộ rễ của cây Măng cũng sẽ bị hậu quả tương tự như vậy, có khi người trồng phải huỷ bỏ cả vườn/rẫy Măng chỉ sau vài đợt thu hoạch !).
- Sau mỗi lần bón phân, cần lấy lớp đất mặt hai bên mép liếp vun cao 3-5 cm đậy gốc bảo vệ cổ rễ cây Măng và giữ mặt liếp đất trồng ở độ cao >20-40 cm so với mặt đất tự nhiên, giữ cây đứng thẳng, đồng thời tạo độ dốc nghiêng về 2 mép liếp để thoát nước tưới. Cách làm này cũng giúp ích rất nhiều cho việc kiểm tra và hạn chế cỏ dại.
Dùng thường xuyên chế phẩm phân sinh học WEHG, Active Cleaner có thể hạn chế đáng kể số lượng cỏ trên đất trồng. Cũng có thể cẩn thận dùng thuốc diệt cỏ và sâu hại cây Măng trong giai đoạn tạm ngưng thu hoạch Măng chờ dưỡng cây mẹ trẻ thay thế. Chú ý sử dụng thuốc diệt cỏ và bảo vệ thực vật đúng hướng dẫn theo nguyên tắc “4 đúng” và theo tiêu chuẩn an toàn Viet-GAP hoặc Global-GAP, không để dư lượng thuốc ảnh hưởng chồi Măng và làm mất sức cây Măng, đồng thời phải bảo đảm thời gian cách ly bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
+ Lưu ý: Trong thời gian thu hoạch rau Măng tây không nên dùng các loại thuốc diệt cỏ, côn trùng và thuốc bảo vệ thực vật, vì chồi Măng tây xanh rất nhạy cảm khi tiếp xúc với các loại thuốc độc hại này.
c. Cách giữ cây Măng tây đứng thẳng để lấy nắng quang hợp với bộ lá nhằm tạo ra năng lượng hữu cơ tổng hợp cung cấp dinh dưỡng cho cây và bộ rễ:
Trong quá trình sinh trưởng và phát triển của mình, cây Măng tây sẽ cao lớn, tăng dần số lượng có thể đến >10-20 thân cây trên một bụi, lứa thân cây thế hệ sau sẽ to hơn lứa thân cây thế hệ trước, và lứa Măng thế hệ sau sẽ to hơn lứa Măng thế hệ trước. Cây sẽ bung tàn cành lá sum suê có thể rộng đến 1 mét, rất dễ làm đổ ngả cây khi gặp mưa to gió lớn, đồng thời làm lung lay tổn thương cổ bộ rễ và làm mất khả năng quang hợp của lá với ánh nắng mặt trời nhằm tạo ra năng lượng hữu cơ tổng hợp cung cấp dinh dưỡng cho cây. Vì vậy, người trồng phải thường xuyên tỉa cây, mỗi gốc chỉ cần giữ lại và tập trung dinh dưỡng “vỗ béo” 4-6 cây mẹ + 4-6 cây con, giăng dây chống đổ ngả cây, giữ cây đứng thẳng để lá quang hợp với nắng.
Cách làm: Ngay sau khi trồng cây ra đất sản xuất, chen giữa các cây Măng trên cùng một hàng cây đã trồng, có thể tiến hành cắm các cọc tre đường kính khoảng 5-10 cm để cột dây cố định từng cây Măng, hoặc cắm các cọc cement vuông 10cm, cao 100 cm, cách nhau 3-4 mét, dùng dây điện thoại cũ hoặc dây cước nilon bền chắc (chịu được mưa nắng ít nhất 2-3 năm) giăng thành một hàng đôi cao cách mặt liếp #20-30 cm để kẹp lỏng cây Măng vào giữa đôi dây. Sau đó, tuỳ theo độ cao và lớn theo sự phát triển của cây, có thể nâng đôi dây lên các độ cao 50 cm, 75 cm, 90 cm,..., hoặc giăng thêm 1 hàng dây thứ hai nữa để tránh gió quật đổ ngả cây và giữ cho cây Măng luôn đứng thẳng.
Đứng thẳng là tư thế thuận lợi nhất giúp cho cây Măng tây có thể tiếp nhận đầy đủ, trọn vẹn ánh nắng toàn phần để quang hợp với bộ lá tạo ra năng lượng hữu cơ tổng hợp nuôi dưỡng cây phát triển nhanh chóng bộ gốc, bộ rễ và cho thu hoạch nhiều Măng chất lượng cao.
+ Lưu ý: Khi giăng dây chống đổ ngả cây, không nên để dây ôm siết chặt các thân cây mà phải tạo khoảng trống cần thiết cho 4-6 thân cây mẹ có thể phát triển tự do trong phạm vi đường kính khoảng 30-50 cm để cây trưởng thành có đủ chỗ trống bung rộng tàn cành lá sum suê quang hợp với nắng, tránh nước mưa hay nước tưới làm dính lá có thể làm thối hỏng lá tạo điều kiện cho côn trùng, nấm bệnh xâm nhập.
d. Cách cắt hạ bớt ngọn, kích thích cây trổ Măng:
Như trên đã nói, ở thời điểm sau khi trồng khoảng 135 ngày (4,5-5 tháng), khi quan sát thấy đường kính thân cây mẹ đạt >10 mm (lớn cỡ các ngón tay) + lá cây mẹ từ màu xanh nhạt chuyển sang màu xanh đậm là những dấu hiệu cho thấy cây sắp đến thời kỳ bắt đầu cho Măng thu hoạch.
Ngay lúc này, để kích thích cây Măng tây phát triển nhanh chóng và trổ nhiều chồi Măng, cần phải tiến hành cắt hạ bớt ngọn cây Măng ở độ cao không thấp hơn 1m20 + Xới xáo đất mặt, làm sạch cỏ non, bón thúc 400 kg NPK 21-7-14 + phân dơi/cá/bánh dầu + Vun đất cao 3-5 cm đậy gốc bảo vệ cổ rễ và giữ mặt liếp đất trồng ở độ cao >20-40 cm so với mặt đất tự nhiên, sửa dây giăng để giữ cây đứng thẳng, cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cây nhằm tạo cành lá cây Măng thật sum suê để lấy nắng toàn phần quang hợp với bộ lá tạo năng lượng hữu cơ tổng hợp dinh dưỡng nuôi cây + Tỉa bỏ cây bị sâu bệnh, cây bị đổ nghiêng ngả, cây già, cây nhỏ và cành lá phát sinh ở phần gốc khoảng 50 cm để thông gió phòng tránh côn trùng, bệnh hại + Vệ sinh vườn trồng, phun thuốc phòng ngừa nấm bệnh, sâu hại cây. Làm như vậy sẽ giúp cho cây mẹ mau to gốc và nhanh chóng phát triển bộ rễ, tạo ra điều kiện cơ bản để cây cho Măng to hơn, tăng thêm năng suất, Măng thu hoạch lứa sau nhiều hơn, cao hơn lứa trước.
Nếu cung cấp nước tưới và dinh dưỡng không đầy đủ, đường kính thân cây mẹ ốm <8 mm, hoặc cắt hạ ngọn thấp hơn 1m20, bộ lá cây Măng sẽ phát triển kém, không đủ sức quang hợp, bộ rễ thiếu dưỡng chất, chồi Măng sẽ kém phát triển, cọng Măng nhỏ, lớn chậm, dễ bị kéo xơ già hoá và trổ tay cành lá, mất giá trị thương phẩm!
e. Cách bảo vệ các lá đài non và tạo ra các chồi măng đẹp ngọn, nâng cao giá trị thương phẩm cho rau Măng tây xanh:
Ở khoảng 3-5 cm trên đầu phần ngọn các chồi măng có phân bố các cành lá non còn búp (đầu bông) rất mẫn cảm với nước và đất, cát, tạp chất. Đất, cát, nước mưa, nước tưới nếu lọt vào ứ đọng bên trong các cành lá non đã hé nở nách lá sẽ là tác nhân nhanh chóng làm thối hỏng các đầu bông, làm hỏng chồi Măng khiến đầu bông chồi Măng bốc mùi hôi thối khó chịu, làm mất giá trị thương phẩm, giảm chất lượng của sản phẩm rau Măng tây.
Do đó, khi các chồi Măng non xuất hiện trên đất trồng cao khoảng 4-5 cm, người trồng cần phải dùng màng nhựa nilon tạo ra các mũ hình chóp nón cao # 4-5 cm chụp trên đầu chồi Măng như đội nón lá để bảo vệ các đầu bông + kềm hãm sự hé nở nách lá (già hoá) của đầu bông + góp phần hạn chế, làm chậm sự già hóa của chồi Măng.
Làm như vậy sẽ bảo vệ được phẩm chất các đầu bông búp và tạo ra được các chồi Măng non mềm, đẹp ngọn, có giá trị thương phẩm cao.
CHƯƠNG 5
CÁCH THU HOẠCH RAU MĂNG TÂY
a. Cách thu hoạch sản phẩm rau Măng tây xanh:
Chồi măng non phát triển chủ yếu vào ban đêm, sau 1 đêm có thể vượt cao 10-15-20 cm đủ để thu hoạch. Việc thu hoạch sản phẩm rau Măng tây khá đơn giản, chỉ cần giật hái bằng tay như thu hoạch hoa Huệ. Thời gian thu hoạch thông thường từ 5g30-8g30 sáng mỗi ngày, trước khi mặt trời mọc, khi Măng chưa tiếp xúc với nắng để tránh bị héo, mềm yểu nhanh sau thu hoạch. Từ năm thứ 3-4-5, khi sản lượng nhiều thì có thể thu hoạch thêm vào buổi chiều mát.
Trước khi thu hoạch Măng sáng/chiều, cần tiến hành tưới nhẹ cho rẫy Măng để bổ sung nước chống “hóc” và chống “sốc” cho Măng sau khi hái khỏi vườn trồng, giữ tươi lâu cho Măng thương phẩm, để Măng thương phẩm có chất lượng non mềm, tươi dòn, ngon ngọt đặc trưng.
Khi các chồi Măng to đường kính giữa thân măng >8-9-10 mm nhô lên cao khỏi mặt đất #17-20-23 cm (#1 gang tay) là lúc cần phải thu hoạch ngay để có được sản phẩm Măng non mềm, tươi giòn, chất lượng cao (lúc này chồi Măng mới có 1 đêm tuổi nên chưa kịp kéo xơ, già hoá). Chọn các chồi Măng có phần thân xanh nhú trên mặt đất cao #17-20-23 cm (#1 gang tay), lá đài non (đầu bông) còn búp ôm sát dính liền thân Măng, dùng tay nắm sát gốc nghiêng 30*C xoay và giật nhẹ lên, chồi Măng sẽ tách rời khỏi rễ trụ cây Măng ở dưới đất rất dễ dàng mà không để lại vết thương. Cách thu hoạch bằng tay có lợi hơn là dùng dao cắt vì dao bén sẽ vô tình làm tổn thương các chồi Măng lân cận, để lại các vết thương thối hỏng ở gốc các chồi Măng dưới mặt đất có thể tạo điều kiện cho nấm bệnh xâm hại bộ rễ !
Chồi Măng thu hoạch sớm, dù cọng Măng ngắn (17-20-23 cm như tiêu chuẩn nước ngoài) nhưng sẽ có đường kính thân Măng to >10-15mm, non mềm giòn rụm, có vị ngọt và mùi thơm đặc trưng, không có xơ, chất lượng cao hơn Măng thu hoạch trễ có cọng Măng dài/cao hơn 25-27 cm, nhưng đường kính gốc/thân Măng nhỏ hơn 10mm, thân Măng có thể kéo xơ già hoá, chất lượng Măng sẽ kém hơn.
Rau Măng tây sau khi thu hoạch cần phải đem ngay vào nơi thoáng mát, tránh không để tiếp xúc với ánh nắng, rồi nhanh chóng tiến hành phân loại Măng loại 1 và Măng loại 2 theo yêu cầu của đơn vị thu mua: Rửa sạch đất, cát nhưng tuyệt đối không được để ướt đầu Măng vì nước ứ đọng sẽ làm thối hỏng lá đài, hư hỏng đầu bông chồi Măng nhanh chóng (nếu lỡ để ướt đầu bông chồi Măng thì phải giũ sạch nước và làm khô bằng quạt để bàn hoặc máy sấy tóc phụ nữ), cắt cỡ, rồi dùng loại dây không có hoá chất độc hại cột thành bó 0,50 - 1kg, dùng giấy chuyên dùng hoặc giấy báo sạch (giấy trắng không có mực in) gói bảo vệ đầu bông bó Măng tránh không bị va chạm làm dập hỏng đầu bông, rồi xếp thẳng đứng vào thùng carton cứng có 5-7 lớp sóng hoặc két/giỏ nhựa, thùng xốp ở đáy có lót vật liệu xốp nhẹ để chống sốc “ổ gà”, nước đá khô để giữ mát và chống hốc cho Măng trong quá trình vận chuyển, khẩn trương chuyển giao ngay cho đại lý thu mua trong ngày để họ còn kịp thời gian chế biến, bảo quản lạnh, phân phối ra thị trường nội địa hoặc vô bao bì, đóng kiện xuất khẩu.
Rau Măng tây nếu chưa kịp sơ chế hoặc sử dụng ngay thì cần phải nhanh chóng đưa vào nơi thoáng mát; hoặc tiến hành giải nhiệt rồi kích đông nhanh IQF và bảo quản mát trong tủ/kho lạnh nhiệt độ #2-5*C + độ ẩm 80%-90% (nếu đông lạnh dưới 0*C, rau Măng tây sẽ rất dễ hư hỏng do bị tổn thương lạnh).
Chồi Măng sau khi thu hoạch vẫn còn “sống” chứ chưa “chết” hẳn, nếu cắm vào 1-2 cm nước sạch để qua đêm sẽ phát triển thêm chiều cao #2-5-10 mm, đường kính thân Măng sẽ ốm bớt #0,1-0,5 mm. Nếu ngâm/cắm chân Măng vào nước lâu quá >2-4 giờ, chân Măng sẽ ngả vàng như đóng phèn hoặc bị thối nhũn rỗng ruột, đầu măng ối đọng nước sẽ nhanh chóng thối hỏng bốc mùi khó chịu, thân Măng sẽ bị kéo xơ già hoá, giảm hương vị và tính chất tươi giòn, ngon ngọt đặc trưng.
Tiếp tục thu hoạch Măng mỗi ngày cho đến cuối mỗi chu kỳ thu hoạch Măng 2,5-3 tháng, khi thấy đường kính thân Măng nhỏ hơn cây bút bi <8 mm + cây mẹ già có dấu hiệu vàng úa lá (lão hoá) thì phải NGƯNG THU HOẠCH ngay, rồi tiến hành trẻ hoá rẫy Măng bằng cách chọn giữ lại 4-6 chồi Măng khoẻ mạnh, sạch bệnh ở mỗi gốc để dưỡng làm cây mẹ trẻ thay thế, bỏ nón chụp đầu Măng ra.
Ở nước ngoài, việc trẻ hoá rẫy Măng thường được thực hiện đồng loạt tập trung # 1 tháng sau mỗi chu kỳ thu hoạch (sau 2,5 - 3 tháng thu hoạch Măng thì nghỉ dưỡng cây # 1 tháng 10 ngày) để người trồng xử lý thuốc bảo vệ thực vật, khử tuyến trùng, nấm bệnh và côn trùng.
Ở nước ta, ngay trong lúc thu hoạch ở mỗi chu kỳ thu hoạch Măng, người trồng có thể chọn giữ lại 4-6 chồi Măng khoẻ mạnh, sạch bệnh ở từng gốc/bụi Măng theo thế ”4-6 mẹ bồng 4-6 con” để dưỡng làm cây mẹ trẻ, sẵn sàng thay thế ngay khi các cây mẹ già vàng úa không còn khả năng cung cấp Măng. Cách dưỡng cây mẹ trẻ riêng lẻ cục bộ từng gốc/bụi có thể giúp vườn trồng cho Măng thu hoạch quanh năm.
Khi cây mẹ trẻ thay thế vừa đủ lớn, đường kính thân cây đạt >10 mm (lớn cỡ các ngón tay) + bắt đầu bung tàn cành lá thì tỉa bỏ cây mẹ già cũ vàng úa, cây bị sâu bệnh, cây nhỏ và cành lá phát sinh ở phần gốc #50 cm để thông gió phòng bệnh, xới xáo đất mặt, làm sạch cỏ non, tuyệt đối không để cỏ già rơi hạt tái sinh cỏ mới, đồng thời bón thúc 400 kg NPK 15-15-15 + phân dơi/cá/bánh dầu + trung, vi lượng + Atonik, vun đất cao 3-5 cm đậy gốc cây Măng và giữ mặt liếp đất trồng ở độ cao >30-60 cm so với mặt đất tự nhiên, giữ cây đứng thẳng lấy nắng quang hợp với bộ lá, phun thuốc ngừa tuyến trùng, nấm bệnh, côn trùng hại cây, chuẩn bị chu kỳ thu hoạch mới.
b. Cách phân loại sản phẩm rau Măng tây xanh:
Ngoài hương vị đặc trưng và màu sắc, đầu bông non với các búp lá đài non còn ốp sát dính liền thân Măng, đường kính thân Măng và độ dài chồi Măng là các tiêu chuẩn cơ bản phân loại rau Măng tây :
- Rau Măng tây loại 1: Đường kính thân măng bình quân >09-12-15 mm, dài #17-20-23 cm, không có chân trắng ở gốc măng, cọng măng non mềm và tươi dòn, không có dư lượng thuốc BVTV, không có tạp chất và bùn đất, không có màu và mùi khác lạ, thân măng thẳng không dị dạng cong vẹo, đầu bông còn búp và lá đài non còn ôm sát dính liền thân Măng, không trổ tay cành lá non, không kéo xơ già hoá, đạt tiêu chuẩn rau sạch an toàn Viet-GAP hoặc Global-GAP.
- Rau Măng tây loại 2: Đường kính thân măng bình quân >06-09 mm, dài #17-20-23 cm, không có chân trắng ở gốc măng, cọng măng non mềm và tươi dòn, không có dư lượng thuốc BVTV, không có tạp chất và bùn đất, không có màu và mùi khác lạ, thân măng thẳng không dị dạng cong vẹo, đầu bông còn búp và lá đài non còn ôm sát dính liền thân Măng, không trổ tay cành lá non, không kéo xơ già hoá, đạt tiêu chuẩn rau sạch an toàn Viet-GAP hoặc Global-GAP.
- Rau Măng tây loại 3: Đường kính thân măng bình quân >03-06 mm, dài ngắn bất kỳ từ >15-17-20-23 cm do bắt buộc phải thu hoạch không để cạnh tranh dinh dưỡng với các chồi Măng khác hoặc phát triển thành cây lớn cạnh tranh với các chồi Măng khoẻ mạnh đang dưỡng làm cây mẹ thay thế. Người trồng có thể cung cấp Măng loại 3 cho các quán ăn nhỏ lẻ ở địa phương, hoặc sử dụng làm rau tươi trong bữa ăn hàng ngày rất có lợi cho sức khoẻ người thân trong gia đình.
c. Cách thu hoạch sản phẩm rau Măng tây trắng:
Bản thân mầm chồi Măng non khi mới sinh ra từ bộ rễ cây Măng dưới mặt đất khởi đầu có màu trắng, tức sản phẩm Măng tây trắng. Khi chồi Măng trồi lên khỏi mặt đất, thông qua tiếp xúc với tia tử ngoại ánh nắng mặt trời chiếu xạ sẽ làm phát triển nhiều diệp lục tố khiến chồi Măng chuyển thành màu xanh (hiện tượng lục hoá sinh học thực vật trong tự nhiên), và trở thành sản phẩm Măng tây xanh.
Từ đặc điểm sinh học này, người trồng có thể tổ chức canh tác và thu hoạch sản phẩm Măng tây trắng từ cây Măng đã đủ 3 năm tuổi trở lên để làm phong phú mặt hàng phục vụ thị trường tiêu dùng và đóng hộp xuất khẩu bằng cách xử lý lấp đất/compost phủ kín chồi Măng hoặc dùng màng phủ có tráng nhôm (alluminium foil) ngăn cản ánh nắng mặt trời chiếu xạ vào chồi Măng cho đến khi chồi Măng đạt chiều cao thương phẩm >17-20-23 cm với đường kính thân Măng >9-12-15 mm thì tiến hành thu hoạch lấy sản phẩm Măng tây trắng.
@ Trong điều kiện khí hậu ôn đới, nhờ có nhiệt độ bình quân trong chân đất trồng thấp hơn <28*C nên bộ rễ cây Măng tây có thể tự tích trữ, lưu giữ được dưỡng chất Carbohydrates (chất dinh dưỡng tổng hợp) để cây có đủ năng lượng cho Măng vào mùa xuân. Để thu hoạch Măng tây trắng, ở những rẫy Măng đã đủ 3 năm tuổi trở lên, từ mùa đông người ta tiến hành nhổ/cắt bỏ sát gốc rễ toàn bộ số cây trồng trên mặt đất chỉ giữ lại bộ rễ trong đất (lúc này trên rẫy trồng Măng trông giống như một bãi đất trống) rồi dùng bạt đen có tráng màng nhôm aluminium foil phủ kín toàn bộ liếp trồng để ngăn không cho ánh nắng chiếu xạ làm xanh (lục hoá) chồi Măng non.
Để có Măng tây trắng chất lượng cao, người trồng cần phải khẩn trương tiến hành việc thu hoạch vào lúc sáng sớm khi mặt trời chưa mọc để tránh ánh nắng chiếu xạ thân măng phát triển nhiều diệp lục tố chuyển thành Măng tây xanh. Măng tây trắng thu hoạch xong cần phải tránh không để tiếp xúc với ánh nắng mặt trời trong suốt quá trình lưu thông phân phối, hoặc phải đưa vào đóng hộp càng sớm càng tốt.
@ Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ấm áp như ở Việt Nam, chân đất trồng cây Măng tây thường có nhiệt độ cao hơn >28*C nên bộ rễ của cây Măng tây không thể tự lưu trữ được dưỡng chất Carbohydrates (chất dinh dưỡng tổng hợp), người trồng cần phải duy trì thường xuyên việc chăm sóc tốt cây mẹ trên đất trồng để có bộ lá sum suê lấy nắng quang hợp cung cấp năng lượng hữu cơ tổng hợp cho sự tăng trưởng của bộ rễ và của các chồi Măng, nên ở nước ta không thể cắt bỏ hết cây mẹ trên đất trồng giống như vùng ôn đới được.
d. Cách bảo quản Rau Măng tây thành phẩm:
Cách 1: Măng tây mua về ngâm nước muối nhẹ khoảng 15-30 phút cho tươi mới lại; rửa sạch phần gốc, bào/gọt bỏ lớp vỏ xơ mỏng ở 10 cm phần gốc măng, chần/trụn sơ qua 5-7 phút với nước sôi + một ít muối để vẫn giữ màu xanh và độ dòn, vớt ra để ráo nước #30 phút, dùng giấy báo sạch hoặc khăn sạch quấn kín bó măng, cho vào 3-5 lớp bao nilon sạch quấn kín để trong ngăn mát tủ lạnh nhiệt độ 2*C - 5*C; hoặc xay thành sinh tố đặc sền sệt, xong để vào ngăn mát tủ lạnh 2*C - 5*C sẽ bảo quản được 1-3-5-7… ngày tuỳ theo chất lượng Măng.
Cách 2: Măng tây mua về ngâm nước muối nhẹ khoảng 15-30 phút cho tươi mới lại; rửa sạch phần gốc, bào/gọt bỏ lớp vỏ xơ mỏng ở 10cm phần gốc măng, chần/trụn sơ qua 5-7 phút với nước sôi + một ít muối để vẫn giữ màu xanh và độ dòn, vớt ra để ráo nước, cắt khúc xếp gọn vào lọ thuỷ tinh hoặc hũ nhựa không có độc tố, ngâm chua ngọt với dấm chua nấu đường cát trắng + một ít muối để nguội; hoặc ngâm vào các loại dầu ăn thực phẩm như dầu ô-liu, dầu hào, dầu đậu nành, dầu đậu phọng,… xong để vào ngăn mát tủ lạnh 2-5*C để dành ăn dần sẽ bảo quản được 30-60 ngày tuỳ theo chất lượng Măng và cách bảo quản.
Cách 3: Măng tây muốn giữ tươi lâu 3-6-12 tháng phải đóng hộp hoặc kích đông nhanh IQF rồi bảo quản trong kho mát 2-5*C.
- Rửa sạch: Măng tây đưa về xưởng chế biến rửa sạch đất cát, chất bẩn, tạp chất trên bề mặt thân Măng, bào/gọt bỏ lớp vỏ xơ mỏng ở 10 cm phần gốc măng, loại bỏ sản phẩm không đạt yêu cầu sử dụng rồi cắt cỡ dài ngắn theo quy cách hợp đồng 15-17-19-21-23 cm, sau đó rửa lại với thuốc tím hoặc nước Clor nồng độ 20-50 ppm.
- Chần: Dùng dung dịch CaCl2 nồng độ 0,1% để chần Măng tây 2-3 phút, sau đó cho làm lạnh nhanh để diệt enzyme, giữ ổn định màu sắc đặc trưng và vitamin C. Tiến hành xử lý với ion Ca2+ để Măng tây sau này vẫn giữ được độ cứng thân măng khi rả đông đưa vào sử dụng.
- Bao gói, kích đông nhanh (IQF): Măng tây thành phẩm được đóng gói trong túi PE hàn kín, rồi cho lên băng tải đưa vào thiết bị đông lạnh nhanh IQF để cấp đông trong khoảng 20-25 phút.
- Đóng kiện, bảo quản kho, vận chuyển giao nhận: Rau Măng tây thành phẩm sau khi đã cấp đông nhanh IQF, xếp theo phương thẳng đứng 5-10 kg/thùng vào thùng xốp, thùng carton 5-7 lớp sóng để tránh dập hỏng, sau đó thanh trùng bằng tia cực tím, bảo quản trong kho mát 2-5*C, kể cả khi vận chuyển đến nơi tiêu thụ.
đ. Cách dùng Măng tây làm thực phẩm dinh dưỡng/chữa bệnh:
Măng tây là một loại rau cao cấp có hàm lượng dinh dưỡng rất cao, sau khi mua về cho vào nước muối nhẹ ngâm 15-30 phút để làm tươi mới, rửa sạch, rồi dùng dao bào gọt bỏ phần vỏ xơ mỏng ở 10 cm phần gốc măng, có thể sử dụng trong bữa ăn hàng ngày dưới nhiều hình thức chế biến phong phú như: ăn tươi như rau sống, nấu nước mát, làm nước ép, xay sinh tố với kem đậu phọng + sữa tươi, làm yaourt,…, hoặc hấp/luộc/trụn/chần 5-7 phút với nước sôi và một ít muối (để giữ màu xanh và độ dòn), cho vào chảo đảo qua với dầu hào, dầu mè, dầu olive,… kết hợp bơ, sữa tươi, rượu mùi,… rồi chiên, xào, nấu, nướng với các loại tôm, cua, thịt, cá hay làm lẩu, nấu canh, trộn gỏi, làm kim chi,… đều rất ngon, bổ dưỡng và có tác dụng phòng/chữa bệnh rất tốt.
Cách chế biến Măng tây làm thực phẩm dinh dưỡng và phòng/chữa bệnh: Dùng 200-250 gram Măng tây (đã gọt/bào bỏ lớp vỏ xơ mỏng ở 10 cm phần gốc thân măng) làm chín nhẹ (hấp, luộc hay trụn/chần 5-7 phút với nước sôi + một chút muối để giữ màu xanh và độ dòn), rồi cho vào một máy ép nước hoặc máy sinh tố xay nhuyển sền sệt cất vào tủ lạnh nhiệt độ # 2*C - 5*C để dành uống dần mỗi ngày 2 lần sáng và chiều, mỗi lần 4-5 muỗng canh, có thể dùng chung với nước lạnh hay nước nóng, cũng có thể nêm thêm một ít muối, một ít đường, bơ, kem đậu phọng hay sữa tươi, sữa đặc có đường tuỳ khẩu vị mỗi người; cũng có thể làm gỏi, kim chi, làm lẩu, nấu canh, chiên, xào, nấu, nướng với các loại thịt, cá, tôm, cua,… dùng trong bữa ăn hàng ngày như rau thực phẩm thông thường.
Thông thường, sức khoẻ người bệnh tim mạch, gan, sạn thận, tiểu đường, ung thư kết tràng, bệnh mạn tính, người già hay đau ốm, người béo phì, phụ nữ mới sinh con,… có tiến triển khoẻ mạnh rõ rệt trong vòng 8-12 tuần sử dụng rau Măng tây. Khi điều trị bệnh nặng có thể dùng liều lượng nhiều hơn như một loại thực phẩm chức năng thiên nhiên hoàn toàn không có hại gì.
CHƯƠNG 6
CÁCH PHÒNG TRỪ SÂU, BỆNH
HẠI CÂY MĂNG TÂY
a. Nhận diện các loại nấm, bệnh, tuyến trùng hại cây Măng tây:
Cây Măng tây nếu chọn được giống tốt, trồng trên vùng đất tơi xốp giàu dinh dưỡng hữu cơ và vi sinh, đã xử lý khử sạch tuyến trùng, nấm bệnh, côn trùng, thế đất cao ráo, tiêu thoát nước tốt, đất và nước tưới bảo đảm độ pH = 6.5-7.5 và không có độc tố kim loại, chăm sóc đúng kỹ thuật, vệ sinh vườn trồng tốt, môi trường thông thoáng, lành mạnh, thì rất ít bị nấm bệnh gây hại, cây sẽ cho năng suất Măng rất cao 20-25-30 tấn/ha/năm, doanh thu khoảng 400-600 triệu đồng/ha/năm.
Tuy nhiên, vào mùa mưa, lúc “trái gió trở trời”, cây Măng tây cũng rất dễ bị nấm bệnh tấn công xâm hại giống như những loại cây trồng khác (con người khoẻ mạnh cũng có thể chết vì dịch bệnh kia mà !).
Khảo sát cây Măng tây trồng trên đất ở vùng khí hậu nhiệt đới Việt Nam những năm gần đây thường thấy có các bệnh sau đây:
[01] Thối gốc rễ (do nấm Fusarium: F. Moniliforme, F. Oxysporum f. sp. Asparagi, F. Proliferatum, F. Culmorum, F. Verticillioides, F. Redolens, Gibberella Fujikuroi,…);
[02] Thối gốc rễ (do nấm Phytophthora: Phyt. Megasoerma Drechs; Phyt. Palmivora, Phyt. Capsici, Phyt. Infestans,…);
[03] Thối gốc rễ (do nấm Pythium: P. Arrhenomanes, P. Myriotilum, P. Aphanidermatum, P. Megasperma, P. Debaryanum, P. Ultimum; do nấm Rhizoctonia Solani, Rhizoctonia sp., Zopfila Rhizophila,…);
[04] Thối nhũn vi khuẩn (do nấm Erwinia Carotovora, Sclerotinia Sclerotiorum);
[05] Tuyến trùng nốt sưng (do nấm Meloidogyne Incognita, Meloidogyne Javanica);
[06] Tuyến trùng ngoại ký sinh (do nấm Tylenchorhynchus sp., Xiphinema sp., Pratylenchus sp.);
[07] Rỉ Sắt (do nấm Puccinia Asparagi với 4 loại bào tử Basidiospores, Aeciospores, Urediniospores và Teliospores);
[08] Đốm lá, bạc lá (do nấm Alternaria Alternata, Cercospora Asparagi, Ascochyta Asparagina, Phomopsis Asparagicola, Phomopsis Asparagi, Phomopsis Javanica);
[09] Đốm tím (do nấm Pleospora Herbarum, Stemphylium Vesicarium);
[10] Mốc xám (do nấm Botrytis Cinerea);
[11] Mốc xanh (do nấm Penicillium Aurantiogriseum);
[12] Thán thư (Colletotrichum Gloeosporioides, Colleto. Dematium);
[13] Khô thân cành (do nấm Macrophoma sp.);
[14] Virus (các loại virus Asparagus Virus - AV1, AV2, AV3. AV4; Tobaco Streak Virus - TSV);
[15] Nứt tét gốc, thân (Sinh lý)…
làm cho cây và chồi măng non phát triển kém, kiệt sức dần và chết hàng loạt.
b. Nguyên nhân gây ra nấm, bệnh hại cây Măng tây:
Các nguyên nhân gây ra nấm bệnh riêng lẻ hoặc tổng hợp gồm:
- Cây Măng tây chịu hạn rất tốt trong mùa nắng, nhưng rất dễ bị “sốc” nước trong mùa mưa (tương tự như trẻ con hay bị bệnh nóng, lạnh thất thường hay nhức đầu sổ mũi lúc “trái gió trở trời” !);
- Mật độ trồng dày + mưa nhiều khiến bộ lá sum suê bị nước mưa (và nước tưới) kết dính dễ hư thối tạo điều kiện để nấm bệnh xâm hại;
- Mưa nhiều, nhất là những lúc mưa to kéo dài nhiều ngày, làm cho ẩm độ không khí và ẩm độ trong chân đất trồng tăng cao 90-100%, tạo môi trường thuận lợi cho các loại vi khuẩn, vi sinh vật xấu, nấm bệnh phát triển; người trồng không kịp thời có biện pháp xới xáo đất, khai thông rãnh thoát chống úng để chân đất ngập nước và ngậm nước trương nở nén chặt khiến đất trồng bị bão hoà làm mất tế khổng (khoảng trống chứa không khí và nước tưới lưu dẫn phân bón trong đất) và đóng váng bề mặt làm đất mất dưỡng khí khiến bộ rễ cây Măng tây bị ngộp, mất khả năng trao đổi ion, không hấp thu được dinh dưỡng; úng nước kéo dài khiến bộ rễ đổi màu từ trắng qua nâu rồi đen, thối nhũn, cây phát triển kém, mất khả năng cung cấp Măng, vàng lá, héo úa từ từ rồi chết dần, chết dần,…;
- Cây quang hợp kém do ít lá, trời mưa dầm dề, thiếu nắng kéo dài;
- Đất trồng lâu ngày bị nén chặt, thiếu dinh dưỡng hữu cơ, và thiếu canxi, làm độ pH đất và nước biến đổi giảm sâu dưới biên độ pH = 4.5 - 5.5, khiến môi trường đất lành mạnh bị đẩy lui, môi trường đất yếm khí phát triển tạo điều kiện cho các loại nấm bệnh (đặc biệt nguy hiểm là tuyến trùng, nấm Phytophthora, Fusarium và Pythium), virus, vi khuẩn, vi sinh vật xấu phát triển, bao vây xâm hại bộ rễ, cộng hưởng với các loại côn trùng, sâu bọ khác đồng thời tấn công làm cho bộ rễ bị tổn thương nặng, thối nhũn, khiến cây bị cong queo dị dạng, chùn ngọn, chột lá, héo úa, vàng lá, khô thân cành, chết từ từ và chết hàng loạt…;
- Sử dụng phân bón không đúng cách, không cân đối liều lượng và chủng loại (có khi còn gặp phân giả); khi thì thiếu hụt và mất cân đối dinh dưỡng, khi thì bón quá nhiều đạm hoá học hoặc thừa đạm hữu cơ gây ngộ độc hữu cơ; sử dụng phân chuồng chưa ủ hoai mục hoặc dùng lại các loại phân chuồng và giá thể chứa nhiều mầm nấm bệnh (như giá thể loại bỏ từ các vườn trồng nấm); hay phủ gốc bằng vật liệu chưa qua xử lý nấm bệnh như trấu, rơm rạ, vỏ cà phê, mạt cưa gỗ cao su,…;
- Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng nguyên tắc “4 đúng”, dùng liều quá cao hoặc liều quá thấp gây ra hiện tượng lờn thuốc, làm vô hiệu hoá tác dụng phòng, trị bệnh của thuốc;
- Chăm sóc vườn trồng không đúng yêu cầu kỹ thuật, vệ sinh vườn trồng yếu kém, vườn trồng không thông thoáng, cắt tỉa cành nhánh bị nấm bệnh bỏ rơi vãi trên mặt đất tạo điều kiện để nấm bệnh phát tán, lây lan tự do trên cây, trên đất trồng mà không có biện pháp ngăn chặn kịp thời. (Phải kiên quyết cắt bỏ, cách ly, đưa ra khỏi vườn trồng tiêu huỷ ngay lập tức tất cả các thân, cành, lá, cây có mầm mống nấm bệnh lạ, các đốm bệnh có màu sắc không bình thường, khác màu xanh cây Măng vừa mới chớm xuất hiện trên cây Măng hoặc trên đất trồng !).
- Tồn dư các loại nấm bệnh lưu cữu từ các đợt thu hoạch trước hoặc những năm trước không được xử lý triệt để, nay gặp môi trường thuận lợi nên càng phát triển nhiều hơn, với cấp độ ngày càng cao hơn;
- Môi trường xung quanh và lân cận vườn trồng Măng tây đang có bệnh hoặc dịch bệnh trên cây trồng làm ảnh hưởng lây lan, việc phòng chữa bệnh phải biết kết hợp tiến hành đồng loạt trong khu vực, nếu chỉ xử lý cục bộ cho từng vườn trồng thì không thể có hiệu quả tốt;
- Cộng thêm vào đó một nguyên nhân nữa là tình trạng tận thu cạn kiệt từ nhiều vụ thu hoạch trước khiến cây Măng tây bị suy yếu, mất sức đề kháng, lúc này càng rất dễ bị nấm bệnh tấn công xâm hại;…
Nếu không kịp thời phát hiện sớm và khẩn trương ngăn chặn dịch bệnh ngay từ đầu, để mầm mống và bào tử nấm bệnh phát tán tự do trên cây và trên đất trồng theo gió, theo nước mưa và nước tưới, thông qua dụng cụ lao động, vết chân giày dép người lạ mang mầm bệnh vào… lây lan nhanh ra cả vườn, rẫy Măng tây sẽ phát sinh nhiều bệnh từ nhẹ đến nặng, rồi trầm trọng mất khả năng kiểm soát, cây sẽ không cho Măng, héo úa suy kiệt dần và chết hàng loạt (phổ biến nhất là các bệnh do tuyến trùng, các loại nấm Pythium, Phytophthora và Fusarium làm thối rễ); người trồng hoang mang, mất tinh thần, chán nản, có tư tưởng muốn bỏ cuộc, thụ động xuôi tay không có biện pháp xử lý hay đối phó khiến tình trạng nấm bệnh chết cây hư vườn càng bi đát hơn !
c. Cách phòng, trị nấm bệnh hại cây Măng tây:
Không giống như các loại rau màu khác, trồng và chăm sóc cây Măng tây thực chất là Trồng và Chăm Sóc Bộ Rễ và Chăm Sóc Đất hoặc Giá thể trồng cây Măng tây; bộ rễ càng khoẻ mạnh cây càng có năng suất và chất lượng cao. Nói cách khác, công việc của người trồng chủ yếu là những phần việc diễn ra ở dưới mặt đất !
Cách chữa bệnh tốt nhất cho cây Măng tây là Phải Làm Thật Tốt Việc Phòng Bệnh. Cần phải thường xuyên cải tạo môi trường đất trồng cho thật tơi xốp, xử lý triệt để mầm mống tuyến trùng, nấm bệnh và côn trùng hại cây, cung cấp đầy đủ và cân đối dinh dưỡng hữu cơ và vi sinh, lên luống đất trồng cao ráo nhưng vẫn phải bảo đảm độ ẩm đều đặn trong chân đất đủ 60-70% mùa nắng cũng như mùa mưa (việc tưới nước không quan trọng ở hệ thống tưới kiểu nào mà quan trọng ở cách tưới thế nào để chân đất bảo đảm thường xuyên có đủ độ ẩm 60%-70%); thường xuyên cung cấp đầy đủ, cân đối dinh dưỡng và nước tưới có pH = 6.5-7.5 để cây thật sự khoẻ mạnh; thường xuyên kiểm tra rãnh thoát nước cho thật tốt, không để nước ngập úng chân đất quá 8-9 giờ/ngày và không để đất bị ngậm nước trương nở bão hoà làm mất dưỡng khí; thường xuyên xới xáo đất, phá váng đóng khằn bề mặt luống trồng để đất có đủ dưỡng khí cung cấp cho rễ; thường xuyên tỉa cây giữ thế “mẹ bồng con” 3-6 cây mẹ + 3-6 chồi măng non khoẻ mạnh ở mỗi gốc Măng và cắt bỏ toàn bộ các cành nhánh nhện từ mặt luống lên cao 50cm cho vườn trồng thông thoáng; thường xuyên làm cỏ và vệ sinh vườn trồng cho thật tốt, thẳng tay xử lý loại bỏ, cách ly khỏi vườn trồng mọi mầm mống nấm bệnh và tồn dư nấm bệnh ra khỏi vườn trồng; Khi Thấy Đường Kính Thân Măng Đã Nhỏ Hơn <8mm… Thì Dứt Khoát Phải Ngưng Thu Hoạch Để Dưỡng Cây !
Phải nhớ chăm sóc cây Măng tây đúng kỹ thuật hướng dẫn (Măng “tây” không thể dễ dãi chăm sóc theo kiểu “ta” được) và phải thường xuyên làm thật tốt việc phòng bệnh. Khi quan sát thấy nấm, bệnh (có màu khác màu xanh đặc trưng của cây Măng tây) vừa mới chớm xuất hiện trên cây thì phải khẩn trương cắt tỉa bỏ hết những phần thân, lá bị bệnh đem ra khỏi vườn đốt tiêu huỷ ngay và tiến hành phun thuốc phòng + trị nấm bệnh (có thể dùng chung các hỗn hợp thuốc phòng + chữa bệnh như Metalaxyl + Mancozeb / Carbendazim + Sulfur / Fosetyl Aluminium + Zineb / Rust-Manzate + Triforine / Cercospora + Stemphylium, v.v...) không để bệnh lây lan ra cả vườn. Phải định kỳ sử dụng thuốc phòng + trị bệnh như là một công việc chính phải làm cứ mỗi 7-10 ngày/lần, không được lơ là bỏ qua dù với bất cứ lý do gì.
Người trồng Măng tây có thể áp dụng các biện pháp xử lý đất sau:
1. Biện pháp hoá học: Có thể dùng Bordeaux (Sunfat Đồng + Vôi), COC-85, Bromua Methyl, Nokaph, Active Cleaner, Daconil, Formalin, Zineb, Chlorothalomin, Penta Clorua Nitro Bengien (PCNB), Thuốc tẩy 10% (Sodium Hypochlorite 5,25%);…
2. Biện pháp vật lý: Bổ sung phân chuồng ủ hoai, phân hữu cơ, hợp chất lưu huỳnh + vôi, lân vi sinh; hay vôi bột và canxi để tăng độ tơi xốp cho đất; thường xuyên kiểm tra pH = 6.5-7.5 trong đất trồng và nước tưới; kiểm tra hàm lượng Clor = <600 mg/1lít nước trong nước tưới và hàm lượng muối EC = <2 milisiemens/cm trong đất.
Cũng có thể thường xuyên, định kỳ sử dụng nhiều phân trùn quế, phân hữu cơ, phân chuồng ủ thật hoai mục và các loại chế phẩm Trichoderma, WEHG, SOIL-18, Active Cleaner, BAEM, Komix, Humix, Vôi,… để cải tạo đất, ổn định độ pH đất và nước tưới = 6,5 - 7,5; xử lý các loại thuốc diệt tuyến trùng và phòng trừ nấm, bệnh, côn trùng và vi sinh vật hại cây như Đồng đỏ (Norshield), Active Cleaner, Phytocide, Bordeaux, Mancozeb, Carbenzim, Starner, Physan, B1, Anvil, Validacin, Xanthomix, Sincosin, Agrispon, Amistar Top, Vimonyl, Zineb, Aliette, Ridomil, Antracol, Tilt Super, Kasumin, New Kasuran, Vialphos, Vilaxyn, Daconil, Benomyl (Viben-C), và các chế phẩm có gốc đồng,…
Thông thường, phân hữu cơ và các loại chế phẩm cải tạo đất đều có tác dụng giải độc và nâng cao độ pH đất, tạo điều kiện thuận lợi phục hồi trùn đất và phát triển các loại vi sinh vật có ích giúp làm tơi xốp đất, đồng thời các loại thiên địch cũng phát triển mạnh khiến các loại virus, vi khuẩn, tuyến trùng, nấm bệnh, côn trùng, vi sinh vật có hại trong đất và trên cây bị mất môi trường sống, bị suy yếu và bị thiên địch tiêu diệt; tạo điều kiện kích thích cây phát triển rễ, thân và lá, cây Măng tây khoẻ mạnh miễn nhiễm với các loại nấm bệnh và côn trùng gây hại, giúp cây phát triển thật tốt, cân đối, góp phần làm tăng thêm đáng kể năng suất và chất lượng sản phẩm Măng tây xanh.
Thường xuyên dùng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học cải tạo đất có thể giảm được 80-90 % lượng phân hoá học và giảm được 80-90% dịch bệnh trên đất trồng Măng tây.
Cuối cùng, nếu vườn/rẫy Măng bị bệnh quá nặng không thể khắc phục được thì nên tiến hành cắt bỏ hết cây trên vườn rồi xới xáo đất, dùng các chế phẩm Bordeaux, Trichoderma, Phytocide, WEHG, COC 85, BAEM, SOIL-18, Active Cleaner,… liều cao để cải tạo môi trường đất, bổ sung NPK pha loãng để giúp phục hồi rễ và cây (trong giai đoạn chữa bệnh nên hạn chế dùng phân chuồng vì vô tình có thể đưa thêm nấm bệnh vào đất làm cây bệnh nặng thêm). Cuối cùng nếu vẫn không khắc phục được thì nên tuyển lấy những bộ rễ khoẻ mạnh đem trồng lại trên đất mới đã được cải tạo tơi xốp và cung cấp đầy đủ dinh dưỡng.
Nếu đầu tư chăm sóc vườn/rẫy Măng tây với quyết tâm cao; xem việc trồng cây Măng tây là công việc chính nhằm tạo nguồn thu nhập sống chết của gia đình; biết “thương yêu, quý trọng” cây Măng tây như thương yêu, quý trọng vợ/chồng mình trong nhà; biết chăm sóc cây Măng tây khẩn trương, đúng mức như chăm sóc đứa con mọn yêu quý của mình lúc trái gió trở trời thì người trồng hoàn toàn vẫn có thể thành công, tránh được tình trạng thiệt hại trắng tay do nấm bệnh gây ra.
Nhờ làm tốt công tác phòng, chữa bệnh, mùa mưa năm 2011, trong lúc các địa phương khác mất khả năng cung cấp Măng thì cây Măng tây ở tỉnh Ninh Thuận vẫn phát triển và cung cấp Măng tây xanh đều đặn.
Cây Măng tây đã du nhập vào Việt Nam từ những năm 50-60 của thế kỷ trước, đã “định cư” ở xã Bình Phan, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang từ thập kỷ 1970 để cắt lấy lá làm kiểng trang trí hoa cắt cành cung cấp cho các chợ hoa đầu mối ở TPHCM như chợ hoa Hồ Thị Kỷ, chợ hoa Đầm Sen, chợ hoa Hậu Giang,… Đã tồn tại và không mất đi trong hơn nửa thế kỷ qua, giờ đây cây Măng tây hoàn toàn có thể trồng và phát triển rất tốt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ở Việt Nam, chúng tôi tin tưởng rằng trong một tương lai không xa nữa, rau Măng tây sẽ là mặt hàng xuất khẩu có giá trị kim ngạch cao của Việt Nam.
2. Cách phòng, trừ các loại sâu bọ, côn trùng hại cây Măng tây:
Ở nước ngoài, đối với các loại sâu bọ, côn trùng cắn hại cây Măng tây như Armyworms, Asparagus Beetles (bọ Măng tây), Cutworms (sâu ngài đêm), Garden Symphylan, European Asparagus Aphid (rệp vừng châu Âu),… người ta dùng Permithrin 38% tiêu diệt chúng rất dễ dàng.
Ở trong nước, đối với sâu lông, sâu keo, sâu xanh, sâu đục thân, ốc sên,… thường xuất hiện lúc chiều chạng vạng tối để cắn hại cây Măng tây, có thể dùng các chế phẩm Furadan, Basudin, Topsin, Supracide,… Đối với bọ trĩ, rầy mềm, dế nhũi, rệp sáp,... có thể dùng Sagomycine, Confidor, Regent, Antracol,… và các loại thuốc diệt rầy (các loại sâu bọ côn trùng có thể tự do ăn trụi lá 1 ha Măng tây trong 1-3 ngày!).
Nếu vệ sinh vườn trồng kém (để lại tàn dư nấm bệnh từ các chu kỳ thu hoạch trước), lơ là chăm sóc để các loại sâu bọ ẩn nấp cắn hại bộ rễ (hoặc thu hoạch để móng tay va chạm làm trầy xước thân Măng lân cận) sẽ làm chồi Măng biến dạng, hình thù cong vẹo, Măng sẽ kém chất lượng và mất giá trị thương phẩm, không thể thu hoạch được.
Để phòng trừ có hiệu quả các loại côn trùng, sâu bọ hại cây Măng tây, cần thường xuyên bổ sung đầy đủ và cân đối dinh dưỡng để cây phát triển khoẻ mạnh, vệ sinh chăm sóc vườn trồng thật tốt, nhanh chóng loại bỏ các mầm móng nấm bệnh mới vừa phát sinh, thường xuyên duy trì độ ẩm 60-70% trong chân đất, dùng chế phẩm sinh học cải tạo đất để duy trì pH đất = 6.5-7.5; có thể thường xuyên dùng vôi, Bordeaux, Carbendazim, Mancozeb, Furadan, Basudin, Antracol, dung dịch xà phòng nước, hoặc lá cây thuốc cá giã nhuyễn hoà chung nước tưới vào gốc để khử nấm bệnh, côn trùng và vi sinh vật có hại, tạo điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật hữu ích và trùn đất phát triển, đẩy lùi và cô lập các loại côn trùng và vi sinh vật có hại cho cây.
CHƯƠNG 7
CẦN THẬN TRỌNG KHI CHỌN GIỐNG
TRỒNG CÂY MĂNG TÂY
Các nước tiên tiến sản xuất hạt giống Măng tây như thế nào ?
Ở Châu Âu cũng như ở Hoa Kỳ, quy trình sản xuất hạt giống cây Măng tây thường được thực hiện trong điều kiện nhà kính hoàn toàn sạch bệnh. Các Công ty và các nhà khoa học sản xuất hạt giống Măng tây thường chọn lưu giữ cho riêng mình một cây Măng cha (male) và một cây Măng mẹ (femal) khoẻ mạnh, sạch bệnh, kháng nấm bệnh tốt để làm cây giống đầu dòng rồi dùng công nghệ sinh học phân tử phối hợp gien sản xuất ra giống lai đầu dòng F1 khoẻ mạnh, sạch bệnh, có khả năng kháng nấm bệnh rất cao.
Các hạt giống này sau đó được đưa qua "máy soi" để phân loại các hạt giống nữ (femal) vốn có năng suất Măng thấp (vì cây phải tiêu tốn một phần năng lượng để sản xuất ra hoa và trái) để cung cấp cho người chuyên làm giống và các hạt giống nam (male) vốn có năng suất Măng rất cao để cung cấp cho người trồng cây lấy Măng. Mỗi đời giống như vậy có thể tồn tại vài năm đến hàng chục năm với những tên gọi khác nhau tuỳ theo mỗi nhà sản xuất đặt tên: Washington, Apollo, UC-72, UC-157, Grande, Atlas, Jersey, Vitalim, Vegalim, Grolim,...
Khởi đi từ Địa Trung Hải, Châu Âu và Hoa Kỳ, hạt giống Măng tây toả đi khắp nơi đến 60-70 quốc gia trồng cây Măng tây; rồi từ những nơi này họ lại tiếp tục chọn hạt làm giống lai đời F2, F3, Fn... và cũng bán đi khắp nơi trên thế giới từ hàng chục năm qua mà ngày nay chúng ta có thể dễ dàng tìm thấy các loại hạt giống Măng tây của châu Âu, của Tây Ban Nha, Pháp, Peru, Ấn Độ, Úc, Thái Lan, Đài Loan, Trung Quốc,... ai cũng nói đó là giống F1 đầu dòng, kỳ thực không ai có thể phân biệt được đâu là giống đầu dòng, đâu là giống đã lai tạo mới F2, F3, Fn,... tuỳ niềm tin vào nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp !
Ngoài các loại giống đã có từ lâu như "WASHINGTON" (Martha Washington, Mary Washington,...) ra đời từ thập niên 1940-1950 ; các giống của Tập đoàn "LIMSEEDS B.V." (Gijnlim, Vegalim, Grolim, Thielim,...) trồng thích hợp ở vùng khí hậu ôn đới bán từng hạt có giá rất cao (Giống Măng tây xanh Gijnlim F1, Vegalim F1 giá 1.000 euro = # 27.000.000 đồng / 20.000 hạt trồng được 1 ha; Giống Măng tây trắng Grolim F1, Vitalim F1 giá 2.800 euro = # 75.000.000 đồng / 20.000 hạt trồng được 1 hecta - tỉ giá 27.000 đ/euro); các giống "JERSEY" của Trường Đại học RUTGERS & Tập đoàn Jersey Asparagus Farms, Inc. trồng thích hợp ở vùng khí hậu nhiệt đới: Các giống Jersey F1 (Jersey Knight, Jersey Supreme, Jersey King,...) có giá # 25.000.000 đồng / pound = >20.000 hạt trồng được 1 hecta (Giá FOB 700-900 usd / 20.000 hạt + 100 USD Phí kiểm dịch + 350 USD Cước vận chuyển CIF - tỉ giá 18.000 đ/USD tháng 12/2009),...
Sau khi tìm hiểu và tham khảo ý kiến các nhà chuyên môn, chúng tôi đề xuất: Ở các tỉnh phía Bắc khí hậu lạnh nên sử dụng giống của tập đoàn LIMSEEDS B.V. (Hà Lan), giống "JERSEY” của Trường Đại học Rutgers & Tập đoàn Jersey Asparagus Farms, Inc. (ra đời từ thập niên 1980); ở các tỉnh phía Nam khí hậu ấm áp nên sử dụng các giống "WASHINGTON” và giống “CALIFORNIA" của Trường Đại học California & Tập đoàn California Asparagus Seed and Transplants, Inc. (ra đời từ thập niên 1980) có tổng đại lý là WALKER BROTHERS INC. (www.walkerseed.com) trồng thích hợp ở vùng khí hậu nhiệt đới nhiệt độ bình quân 25*C-33*C đang phổ biến rộng rãi trên thế giới như:
- Giống Măng tây xanh GRANDE F1 (trọng lượng 32 gram/cọng măng dài 23cm, đường kính >10mm), kháng nấm bệnh rất cao.
- Giống Măng tây xanh ATLAS F1 (trọng lượng 28 gr/cọng măng dài 23cm, đường kính >10mm), kháng nấm bệnh rất cao.
- Giống Măng tây xanh UC-157 F1 (25 gr/cọng măng dài 23cm, đườngkính >10mm), kháng nấm bệnh rất cao.
- Giống Măng tây tím PURPLE PASSION F1 (trọng lượng 35 gr/cọng măng dài 23cm, đường kính >10mm), ra đời từ những thập niên đầu thế kỷ 20, kháng nấm bệnh rất cao.
Các loại HẠT GIỐNG F1 bao giờ cũng kháng bệnh tốt hơn, chất lượng và năng suất cao hơn các loại HẠT GIỐNG F2 khoảng 20-25%.
Ở Việt Nam, nếu có nhu cầu người trồng cũng có thể tách bộ rễ cây Măng F1 đã có 1-2-3 năm tuổi đời làm thành 2-3 bộ rễ giống mới có ít nhất >10-20 cọng rễ và >5-10 nốt sần là mầm chồi non trên lưng bộ rễ để nhân thêm diện tích trồng cây Măng tây mà không cần đầu tư chi phí mua thêm hạt giống mới. Nhưng người trồng cần phải thật sự cẩn thận khi tách chiết bộ rễ cây Măng tây để làm Rễ giống, bởi vì nếu làm tổn thương lông hút bộ rễ, thay đổi môi trường sống xấu hơn và điều kiện dinh dưỡng kém hơn thì tỉ lệ hao hụt sẽ rất cao: 40-60%, có khi lại không có hiệu quả kinh tế bằng ươm cây giống từ hạt !
Người trồng không nên dùng hạt trái chín của các dòng cây Măng tây từ đời F2, F3, F4,… trở về sau để làm giống lai tạp trồng cây lấy sản phẩm Măng tây xanh vì các đời cây sau này sẽ cho Măng có đường kính thân Măng nhỏ dần và rất nhỏ (khoảng <2-3-4 mm), không có giá trị thương phẩm để thu hoạch, hiệu quả kinh tế sẽ rất kém !
Tuy nhiên, người trồng cây rau Măng tây vẫn có thể tận dụng hạt giống các đời cây F2, F3, F4,… để trồng cây với mục đích cắt lấy lá Măng làm kiểng (còn gọi là cây Dương, cây Liễu) để bán kèm với hoa cắt cành như bà con nông dân xã Bình Phan, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang và nhiều địa phương khác đã làm từ những năm 1990 đến nay, hiện cho thu nhập kinh tế cũng khá cao (thị trường TPHCM 2009, tuỳ buổi chợ: 10.000 - 15.000 - 20.000 đ/kg kiểng lá Măng).
Tác giả thành mong mọi người góp ý, giúp phổ biến miễn phí tài liệu này đến cộng đồng nhằm mục đích xoá đói, giảm nghèo, nâng cao đời sống hiện còn rất thiếu thốn của bà con nông dân Việt Nam. Ước mong một ngày không xa nữa, cứ mỗi nông hộ trồng 500-1.000 m2 (thu nhập bình quân 5-10 kg/ngày), thị trường tiêu thụ nội địa sẽ được mở rộng, rồi tiến tới là thị trường xuất khẩu, đưa Việt Nam vào danh sách các quốc gia xuất khẩu Măng tây vào tốp hàng đầu trên thế giới...
Viết xong ngày 19-08-2008 – Hiệu chỉnh ngày 11-11-2011
Ks LÊ HỒNG TRIỀU – Tel: 0909.674.469 – 0984.617.637
Website: www.mangtayxanh.com.vn – www.asparagus.com.vn
Email: hongtrieu.hcmc@gmail.com – aspimex.hcmc.vn@gmail.com
PHỤ LỤC 1
CÂU LẠC BỘ HỎI ĐÁP KỸ THUẬT TRỒNG MTX
LÀM SAO TRỒNG CÂY MĂNG TÂY
ĐẠT NĂNG SUẤT >30-40 TẤN/HA/NĂM
& TÍCH LUỸ ĐƯỢC >200-300 TRIỆU/HA/NĂM
Trồng Măng tây xanh muốn có năng suất >30-40 tấn/ha/năm, tích luỹ được >200-300-400.000.000 đ/ha/năm, điều kiện tiên quyết là ngay từ đầu người trồng cần phải cải tạo đất trồng (tầng canh tác dày 20-40cm) cho thật tơi xốp, thật giàu dinh dưỡng hữu cơ và vi sinh hữu ích, liếp đất trồng phải tôn cao 20-40 cm (đáy bộ rễ cây măng phải cao hơn tầng sét, phèn và mực nước ngầm >30-50 cm), đặt hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân dơi/cá, phân vi sinh (như WEHG, Agrostim,…) + trung vi lượng.
Các tài liệu khoa học về đặc điểm cấu tạo sinh học thực vật tự nhiên cho thấy khi cây Măng tây đã đạt tuổi trưởng thành, sau 5 năm tuổi các mầm chồi non của cây thường xuất hiện rất nhiều từ >10-15 chồi măng lớn nhỏ trong phạm vi bán kính 15-20-30 cm quanh cổ bộ rễ cây Măng, các chồi Măng lớn nhỏ sẽ mọc tràn ra khắp mặt liếp đất trồng như nấm mọc sau mưa ! Đến lúc đó, người trồng Măng tây ngủ một đêm sáng ra thức dậy là thấy tiền vào nhà !
Căn cứ vào đặc điểm sinh học tự nhiên này, có thể tính năng suất và doanh thu bình quân của 1 hecta rau Măng tây xanh như sau (hiệu suất thu hoạch 20% với cọng măng có trọng lượng bình quân 10 gr):
- Năm 1: Cây Măng chưa phát triển, chỉ có bộ rễ con, tạm gọi là "bộ rễ thiếu nhi", bình thường trên mặt đất trồng chỉ có lác đác 1-3 chồi măng lớn nhỏ/gốc/ngày thu hoạch. Ở năm đầu tiên này người trồng chỉ nên thu hoạch tượng trưng ở mức độ tỉa Măng tơ 5-7 tấn/ha/năm, tuyệt đối không nên thu hoạch cạn kiệt vì sẽ làm suy yếu trầm trọng các đời/thế hệ cây về sau này.
- Năm 2: Cây
CÁCH CHĂM SÓC CÂY MĂNG TÂY
]a. Cách tưới và thoát nước cho cây Măng tây:
Để có sản phẩm rau Măng tây non mềm, ngon ngọt, tươi giòn với năng suất, chất lượng cao, người trồng cây Măng tây cần phải thường xuyên vệ sinh vườn trồng + xới xáo đất mặt + cung cấp cân đối dinh dưỡng và đầy đủ nước tưới sạch, duy trì ổn định độ ẩm 60-70 % trong chân đất trồng + chăm sóc bộ rễ cho thật tốt để cây mẹ to bằng các ngón tay >10mm, nhằm thu hoạch được thật nhiều Măng to chất lượng loại 1.
Nước tưới sạch là yếu tố quyết định năng suất và chất lượng Măng nhiều hay ít, tốt hay xấu. Nước tưới Măng tây phải là nước sạch có độ pH=6.5-7.5, bảo đảm không nhiễm độc tố và kim loại nặng. Cần tránh sử dụng nước sông, nước suối công cộng, chỉ nên sử dụng nước giếng khoan đã qua lắng, lọc để quản lý được chất lượng nguồn nước.
Mùa nắng tưới 1-2 lần/ngày, nắng hỗn thì phải tưới 3-4 lần/ngày (>37-39*C cây cho rất ít Măng), phủ xơ dừa, tro trấu, lục bình, trồng đậu đen hoặc cỏ lạc dại, tưới phun sương hạ nhiệt không khí còn #30*C, làm mát đất và giữ ẩm 60-70% cho đất để có Măng thu hoạch.
Mùa mưa ẩm độ không khí tăng cao, đất trồng rất dễ bị bão hoà nước, úng rễ, cách tốt nhất là phải có nhà lưới 3-5 mm che phủ toàn bộ vườn trồng, hoặc chủ động trải màng phủ 2 bên mép liếp để nước mưa tuột thẳng xuống rãnh thoát, vì dư ẩm bộ lá và bộ rễ cây Măng rất dễ bị úng thối, nấm bệnh và côn trùng xâm hại sẽ làm hỏng cây, chồi Măng sẽ biến dạng, cong vẹo, mất giá trị thương phẩm và mất năng suất !
Nếu đã lỡ trồng cây Măng ở vùng đất thấp, thường ngập nước hay bị triều cường, cần phải có đê bao, đào mương thoát nước quanh rẫy trồng, sử dụng bơm công suất lớn để tháo nhanh nước ngập ra khỏi đất trồng, tuyệt đối không được để rẫy Măng bị ngập úng quá 8 giờ/ngày.
Với diện tích sản xuất lớn, cách tưới thấm kết hợp bón phân qua rãnh là giải pháp tiết kiệm và ít tốn kém nhất. Tùy khả năng và điều kiện, cũng có thể tưới phun sương xoè tròn thấp cách mặt luống 10-20-30 cm (tưới nhồi 1 giờ tưới + 1 giờ nghỉ xen kẽ nhau), hoặc tưới tia liên tục, tưới nhỏ giọt thẳng vào chân đất trồng.
Cách tưới phun sương có thể làm phát sinh nhiều cỏ dại, đến khi cây cho Măng cũng có thể làm hỏng Măng chưa thu hoạch nếu không kịp chụp nón bảo vệ các lá đài trên đầu các chồi Măng. Cách tưới rãnh có thể hạn chế được cỏ dại, nhưng sau khi tưới nếu gặp trời mưa to có thể làm ngập úng chân đất. Cách tưới tia liên tục, tưới nhỏ giọt + bón phân pha loãng điều khiển tự động theo công nghệ Israel để giữ đều độ ẩm 60-70 % trong đất mùa mưa cũng như mùa nắng ở Peru có thể cho Măng chất lượng và năng suất cao đến 60-80 tấn/ha/năm.
Dùng hệ thống tưới tia liên tục hoặc tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân dơi/cá/bánh dầu, phân hữu cơ và phân vi sinh, phân sinh học để bảo đảm cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và duy trì thường xuyên độ ẩm 60-70 % trong chân đất trồng, có thể chủ động điều chỉnh lượng nước không để khô hạn làm teo rễ hoặc thừa nước ngập úng bộ rễ quá 8 giờ/ngày (có thể dùng ống tưới chuyên dùng 16-34 mm của Israel (#3.000 đ/m); hoặc dùng ống “Twin Tube Irregation SHUEN YUE” của Taiwan (#4.000 đ/m) có đường kính 40 mm, mỗi đoạn dài 100 m, cứ cách 22 cm có 1 điểm tưới gồm 3 tia nước phun sương thật nhuyễn, nếu dùng áp lực mạnh có thể tạo ra 1 tia đứng phun cao 1,60 mét + 2 tia phun xiên 2 bên x mỗi bên 2m có tác dụng vừa giải nhiệt vừa tạo ẩm vườn trồng, nếu dùng áp lực yếu có thể tạo ra 3 tia phun cao 10-20 cm và gần 10-20 cm x 2 bên có tác dụng như tưới nhỏ giọt liên tục trên mặt luống đất trồng; hoặc cũng có thể dùng ống nhựa đen dẻo của VN đường kính 16-21-27 mm ống tròn đục lỗ 3 mm hoặc ống dẹp cuộn tròn đục lỗ nhỏ giọt bằng đường kim máy may mũi thưa). Người trồng cũng có thể dùng vòi phun bằng máy có áp lực cao (có thể cắt bỏ đầu bec) cắm sâu xuống đất #10-15 cm để tưới nước + phân loãng.
Vì chồi Măng non sinh sôi và phát triển chủ yếu vào ban đêm, tuyệt đối không nên tưới nhiều, dư nước cho cây Măng tây sau 17 giờ chiều để tránh trời mưa đêm làm ngập úng bộ rễ. Người trồng chỉ nên tưới nước cho cây Măng tây vào các buổi sáng hàng ngày sau khi đã thu hoạch xong lứa Măng tươi mỗi buổi sáng. Nếu tưới vào buổi chiều mà gặp trời mưa to vào buổi tối sẽ dư nước ứ đọng không rút thoát đi được, có thể làm ngập úng chân đất trồng cây Măng. Chân đất ngập úng nhiều ngày sẽ làm tổn thương hoặc thối hỏng bộ rễ cây Măng, ngay lập tức sẽ ảnh hưởng, ức chế việc sinh sôi nảy nở các chồi Măng vào buổi tối hôm đó, hoặc có thể làm biến dạng cong vẹo chồi Măng, làm giảm hoặc mất sản lượng Măng vào buổi sáng hôm sau. Trong trường hợp này, dù là đêm tối cũng phải khẩn trương tổ chức tiêu thoát nước cho vườn/rẫy Măng ngay trong đêm. Cần phải có hệ thống mương thoát nước thật tốt và phải chuẩn bị sẵn bơm nước công suất lớn để chủ động tháo nước thật nhanh ra khỏi rẫy trồng Măng.
b. Cách làm cỏ cho cây Măng tây:
Trồng cây Măng tây trên diện tích lớn, làm cỏ bằng tay sẽ tốn nhiều công sức, thời gian và mất rất nhiều chi phí nhân công. Cách làm cỏ tốt nhất cho vườn/rẫy trồng Măng tây là phải thường xuyên xới xáo đất và làm cỏ dứt điểm ngay từ lúc cỏ còn non, tuyệt đối không để cỏ già rơi hạt tái sinh lớp cỏ con cháu.
Ngay từ khi chuẩn bị đất trồng, cần làm cỏ thật sạch, phun thuốc diệt mầm cỏ thật kỹ, kết hợp phòng ngừa tuyến trùng, nấm bệnh, sâu bọ. Khi chuẩn bị liếp đất trồng, cần căng dây lấy mực để xẻ rãnh, lên liếp, trồng cây cho thẳng hàng. Biện pháp này sẽ giúp ích rất nhiều cho việc làm cỏ bằng máy làm cỏ và xới xáo đất (tự chế), đồng thời tạo đường đi thuận lợi để dùng máy xẻ rãnh bón phân và lấp rãnh bón phân (tự chế), chăm sóc cây và vận chuyển Măng thu hoạch sau này.
- Trước mỗi định kỳ bón phân 10-15 ngày/lần, cần thường xuyên xới xáo đất và làm cỏ dứt điểm ngay từ khi cỏ còn non, tuyệt đối không để cỏ già rơi hạt tái sinh lớp cỏ con cháu. Trong mùa mưa tuyệt đối không nên dùng vụn xơ dừa, rơm rạ, mạt cưa (tránh gỗ cao su),... chưa hoặc không xử lý mầm bệnh (bằng nước vôi hoặc sulfat đồng) để phủ gốc, vô tình sẽ dẫn đường cho nấm bệnh xâm hại cây Măng.
- Trong thời gian mới trồng từ 1-6 tháng tuổi, do cây còn nhỏ bộ rễ chưa phát triển rộng, để hạn chế cỏ người trồng có thể trồng cây Măng với màng phủ nông nghiệp hoặc dùng màng phủ tự huỷ, dùng lục bình, vụn xơ dừa, trấu mục, tro trấu, rơm rạ, mạt cưa,… đã xử lý mầm bệnh, hoặc trồng đậu đen, cỏ lạc dại, trồng rau ăn lá,… để phủ gốc cây Măng.
Do bộ rễ cây Măng tây rất “nhạy cảm” với môi trường sống, nước tưới và thời tiết (nhất là mùa mưa bão), và do rau Măng tây là sản phẩm phải thu hoạch hàng ngày, nên khi bộ rễ cây trưởng thành đã trải rộng 50-70 cm và cây đã cho thu hoạch Măng thì chỉ nên trồng đậu đen, cỏ lạc dại, dùng tro trấu, rơm rạ, lục bình, vụn xơ dừa, cây họ đậu, vỏ cà phê,… đã xử lý nấm bệnh để phủ gốc, tuyệt đối không nên dùng bạt nilon phủ gốc để khử cỏ nữa, vì như vậy sẽ vô tình tạo nơi ẩn nấp cho côn trùng, phong toả dưỡng khí hô hấp của bộ rễ và ngăn cản sự tác động có lợi của ánh nắng, phá hỏng sự phát triển bình thường của cây Măng và các chồi Măng non, sẽ ảnh hưởng nặng nề đến sự phát triển của các đời/thế hệ cây Măng về sau (cỏ mà không mọc nổi thì bộ rễ của cây Măng cũng sẽ bị hậu quả tương tự như vậy, có khi người trồng phải huỷ bỏ cả vườn/rẫy Măng chỉ sau vài đợt thu hoạch !).
- Sau mỗi lần bón phân, cần lấy lớp đất mặt hai bên mép liếp vun cao 3-5 cm đậy gốc bảo vệ cổ rễ cây Măng và giữ mặt liếp đất trồng ở độ cao >20-40 cm so với mặt đất tự nhiên, giữ cây đứng thẳng, đồng thời tạo độ dốc nghiêng về 2 mép liếp để thoát nước tưới. Cách làm này cũng giúp ích rất nhiều cho việc kiểm tra và hạn chế cỏ dại.
Dùng thường xuyên chế phẩm phân sinh học WEHG, Active Cleaner có thể hạn chế đáng kể số lượng cỏ trên đất trồng. Cũng có thể cẩn thận dùng thuốc diệt cỏ và sâu hại cây Măng trong giai đoạn tạm ngưng thu hoạch Măng chờ dưỡng cây mẹ trẻ thay thế. Chú ý sử dụng thuốc diệt cỏ và bảo vệ thực vật đúng hướng dẫn theo nguyên tắc “4 đúng” và theo tiêu chuẩn an toàn Viet-GAP hoặc Global-GAP, không để dư lượng thuốc ảnh hưởng chồi Măng và làm mất sức cây Măng, đồng thời phải bảo đảm thời gian cách ly bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
+ Lưu ý: Trong thời gian thu hoạch rau Măng tây không nên dùng các loại thuốc diệt cỏ, côn trùng và thuốc bảo vệ thực vật, vì chồi Măng tây xanh rất nhạy cảm khi tiếp xúc với các loại thuốc độc hại này.
c. Cách giữ cây Măng tây đứng thẳng để lấy nắng quang hợp với bộ lá nhằm tạo ra năng lượng hữu cơ tổng hợp cung cấp dinh dưỡng cho cây và bộ rễ:
Trong quá trình sinh trưởng và phát triển của mình, cây Măng tây sẽ cao lớn, tăng dần số lượng có thể đến >10-20 thân cây trên một bụi, lứa thân cây thế hệ sau sẽ to hơn lứa thân cây thế hệ trước, và lứa Măng thế hệ sau sẽ to hơn lứa Măng thế hệ trước. Cây sẽ bung tàn cành lá sum suê có thể rộng đến 1 mét, rất dễ làm đổ ngả cây khi gặp mưa to gió lớn, đồng thời làm lung lay tổn thương cổ bộ rễ và làm mất khả năng quang hợp của lá với ánh nắng mặt trời nhằm tạo ra năng lượng hữu cơ tổng hợp cung cấp dinh dưỡng cho cây. Vì vậy, người trồng phải thường xuyên tỉa cây, mỗi gốc chỉ cần giữ lại và tập trung dinh dưỡng “vỗ béo” 4-6 cây mẹ + 4-6 cây con, giăng dây chống đổ ngả cây, giữ cây đứng thẳng để lá quang hợp với nắng.
Cách làm: Ngay sau khi trồng cây ra đất sản xuất, chen giữa các cây Măng trên cùng một hàng cây đã trồng, có thể tiến hành cắm các cọc tre đường kính khoảng 5-10 cm để cột dây cố định từng cây Măng, hoặc cắm các cọc cement vuông 10cm, cao 100 cm, cách nhau 3-4 mét, dùng dây điện thoại cũ hoặc dây cước nilon bền chắc (chịu được mưa nắng ít nhất 2-3 năm) giăng thành một hàng đôi cao cách mặt liếp #20-30 cm để kẹp lỏng cây Măng vào giữa đôi dây. Sau đó, tuỳ theo độ cao và lớn theo sự phát triển của cây, có thể nâng đôi dây lên các độ cao 50 cm, 75 cm, 90 cm,..., hoặc giăng thêm 1 hàng dây thứ hai nữa để tránh gió quật đổ ngả cây và giữ cho cây Măng luôn đứng thẳng.
Đứng thẳng là tư thế thuận lợi nhất giúp cho cây Măng tây có thể tiếp nhận đầy đủ, trọn vẹn ánh nắng toàn phần để quang hợp với bộ lá tạo ra năng lượng hữu cơ tổng hợp nuôi dưỡng cây phát triển nhanh chóng bộ gốc, bộ rễ và cho thu hoạch nhiều Măng chất lượng cao.
+ Lưu ý: Khi giăng dây chống đổ ngả cây, không nên để dây ôm siết chặt các thân cây mà phải tạo khoảng trống cần thiết cho 4-6 thân cây mẹ có thể phát triển tự do trong phạm vi đường kính khoảng 30-50 cm để cây trưởng thành có đủ chỗ trống bung rộng tàn cành lá sum suê quang hợp với nắng, tránh nước mưa hay nước tưới làm dính lá có thể làm thối hỏng lá tạo điều kiện cho côn trùng, nấm bệnh xâm nhập.
d. Cách cắt hạ bớt ngọn, kích thích cây trổ Măng:
Như trên đã nói, ở thời điểm sau khi trồng khoảng 135 ngày (4,5-5 tháng), khi quan sát thấy đường kính thân cây mẹ đạt >10 mm (lớn cỡ các ngón tay) + lá cây mẹ từ màu xanh nhạt chuyển sang màu xanh đậm là những dấu hiệu cho thấy cây sắp đến thời kỳ bắt đầu cho Măng thu hoạch.
Ngay lúc này, để kích thích cây Măng tây phát triển nhanh chóng và trổ nhiều chồi Măng, cần phải tiến hành cắt hạ bớt ngọn cây Măng ở độ cao không thấp hơn 1m20 + Xới xáo đất mặt, làm sạch cỏ non, bón thúc 400 kg NPK 21-7-14 + phân dơi/cá/bánh dầu + Vun đất cao 3-5 cm đậy gốc bảo vệ cổ rễ và giữ mặt liếp đất trồng ở độ cao >20-40 cm so với mặt đất tự nhiên, sửa dây giăng để giữ cây đứng thẳng, cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cây nhằm tạo cành lá cây Măng thật sum suê để lấy nắng toàn phần quang hợp với bộ lá tạo năng lượng hữu cơ tổng hợp dinh dưỡng nuôi cây + Tỉa bỏ cây bị sâu bệnh, cây bị đổ nghiêng ngả, cây già, cây nhỏ và cành lá phát sinh ở phần gốc khoảng 50 cm để thông gió phòng tránh côn trùng, bệnh hại + Vệ sinh vườn trồng, phun thuốc phòng ngừa nấm bệnh, sâu hại cây. Làm như vậy sẽ giúp cho cây mẹ mau to gốc và nhanh chóng phát triển bộ rễ, tạo ra điều kiện cơ bản để cây cho Măng to hơn, tăng thêm năng suất, Măng thu hoạch lứa sau nhiều hơn, cao hơn lứa trước.
Nếu cung cấp nước tưới và dinh dưỡng không đầy đủ, đường kính thân cây mẹ ốm <8 mm, hoặc cắt hạ ngọn thấp hơn 1m20, bộ lá cây Măng sẽ phát triển kém, không đủ sức quang hợp, bộ rễ thiếu dưỡng chất, chồi Măng sẽ kém phát triển, cọng Măng nhỏ, lớn chậm, dễ bị kéo xơ già hoá và trổ tay cành lá, mất giá trị thương phẩm!
e. Cách bảo vệ các lá đài non và tạo ra các chồi măng đẹp ngọn, nâng cao giá trị thương phẩm cho rau Măng tây xanh:
Ở khoảng 3-5 cm trên đầu phần ngọn các chồi măng có phân bố các cành lá non còn búp (đầu bông) rất mẫn cảm với nước và đất, cát, tạp chất. Đất, cát, nước mưa, nước tưới nếu lọt vào ứ đọng bên trong các cành lá non đã hé nở nách lá sẽ là tác nhân nhanh chóng làm thối hỏng các đầu bông, làm hỏng chồi Măng khiến đầu bông chồi Măng bốc mùi hôi thối khó chịu, làm mất giá trị thương phẩm, giảm chất lượng của sản phẩm rau Măng tây.
Do đó, khi các chồi Măng non xuất hiện trên đất trồng cao khoảng 4-5 cm, người trồng cần phải dùng màng nhựa nilon tạo ra các mũ hình chóp nón cao # 4-5 cm chụp trên đầu chồi Măng như đội nón lá để bảo vệ các đầu bông + kềm hãm sự hé nở nách lá (già hoá) của đầu bông + góp phần hạn chế, làm chậm sự già hóa của chồi Măng.
Làm như vậy sẽ bảo vệ được phẩm chất các đầu bông búp và tạo ra được các chồi Măng non mềm, đẹp ngọn, có giá trị thương phẩm cao.
CHƯƠNG 5
CÁCH THU HOẠCH RAU MĂNG TÂY
a. Cách thu hoạch sản phẩm rau Măng tây xanh:
Chồi măng non phát triển chủ yếu vào ban đêm, sau 1 đêm có thể vượt cao 10-15-20 cm đủ để thu hoạch. Việc thu hoạch sản phẩm rau Măng tây khá đơn giản, chỉ cần giật hái bằng tay như thu hoạch hoa Huệ. Thời gian thu hoạch thông thường từ 5g30-8g30 sáng mỗi ngày, trước khi mặt trời mọc, khi Măng chưa tiếp xúc với nắng để tránh bị héo, mềm yểu nhanh sau thu hoạch. Từ năm thứ 3-4-5, khi sản lượng nhiều thì có thể thu hoạch thêm vào buổi chiều mát.
Trước khi thu hoạch Măng sáng/chiều, cần tiến hành tưới nhẹ cho rẫy Măng để bổ sung nước chống “hóc” và chống “sốc” cho Măng sau khi hái khỏi vườn trồng, giữ tươi lâu cho Măng thương phẩm, để Măng thương phẩm có chất lượng non mềm, tươi dòn, ngon ngọt đặc trưng.
Khi các chồi Măng to đường kính giữa thân măng >8-9-10 mm nhô lên cao khỏi mặt đất #17-20-23 cm (#1 gang tay) là lúc cần phải thu hoạch ngay để có được sản phẩm Măng non mềm, tươi giòn, chất lượng cao (lúc này chồi Măng mới có 1 đêm tuổi nên chưa kịp kéo xơ, già hoá). Chọn các chồi Măng có phần thân xanh nhú trên mặt đất cao #17-20-23 cm (#1 gang tay), lá đài non (đầu bông) còn búp ôm sát dính liền thân Măng, dùng tay nắm sát gốc nghiêng 30*C xoay và giật nhẹ lên, chồi Măng sẽ tách rời khỏi rễ trụ cây Măng ở dưới đất rất dễ dàng mà không để lại vết thương. Cách thu hoạch bằng tay có lợi hơn là dùng dao cắt vì dao bén sẽ vô tình làm tổn thương các chồi Măng lân cận, để lại các vết thương thối hỏng ở gốc các chồi Măng dưới mặt đất có thể tạo điều kiện cho nấm bệnh xâm hại bộ rễ !
Chồi Măng thu hoạch sớm, dù cọng Măng ngắn (17-20-23 cm như tiêu chuẩn nước ngoài) nhưng sẽ có đường kính thân Măng to >10-15mm, non mềm giòn rụm, có vị ngọt và mùi thơm đặc trưng, không có xơ, chất lượng cao hơn Măng thu hoạch trễ có cọng Măng dài/cao hơn 25-27 cm, nhưng đường kính gốc/thân Măng nhỏ hơn 10mm, thân Măng có thể kéo xơ già hoá, chất lượng Măng sẽ kém hơn.
Rau Măng tây sau khi thu hoạch cần phải đem ngay vào nơi thoáng mát, tránh không để tiếp xúc với ánh nắng, rồi nhanh chóng tiến hành phân loại Măng loại 1 và Măng loại 2 theo yêu cầu của đơn vị thu mua: Rửa sạch đất, cát nhưng tuyệt đối không được để ướt đầu Măng vì nước ứ đọng sẽ làm thối hỏng lá đài, hư hỏng đầu bông chồi Măng nhanh chóng (nếu lỡ để ướt đầu bông chồi Măng thì phải giũ sạch nước và làm khô bằng quạt để bàn hoặc máy sấy tóc phụ nữ), cắt cỡ, rồi dùng loại dây không có hoá chất độc hại cột thành bó 0,50 - 1kg, dùng giấy chuyên dùng hoặc giấy báo sạch (giấy trắng không có mực in) gói bảo vệ đầu bông bó Măng tránh không bị va chạm làm dập hỏng đầu bông, rồi xếp thẳng đứng vào thùng carton cứng có 5-7 lớp sóng hoặc két/giỏ nhựa, thùng xốp ở đáy có lót vật liệu xốp nhẹ để chống sốc “ổ gà”, nước đá khô để giữ mát và chống hốc cho Măng trong quá trình vận chuyển, khẩn trương chuyển giao ngay cho đại lý thu mua trong ngày để họ còn kịp thời gian chế biến, bảo quản lạnh, phân phối ra thị trường nội địa hoặc vô bao bì, đóng kiện xuất khẩu.
Rau Măng tây nếu chưa kịp sơ chế hoặc sử dụng ngay thì cần phải nhanh chóng đưa vào nơi thoáng mát; hoặc tiến hành giải nhiệt rồi kích đông nhanh IQF và bảo quản mát trong tủ/kho lạnh nhiệt độ #2-5*C + độ ẩm 80%-90% (nếu đông lạnh dưới 0*C, rau Măng tây sẽ rất dễ hư hỏng do bị tổn thương lạnh).
Chồi Măng sau khi thu hoạch vẫn còn “sống” chứ chưa “chết” hẳn, nếu cắm vào 1-2 cm nước sạch để qua đêm sẽ phát triển thêm chiều cao #2-5-10 mm, đường kính thân Măng sẽ ốm bớt #0,1-0,5 mm. Nếu ngâm/cắm chân Măng vào nước lâu quá >2-4 giờ, chân Măng sẽ ngả vàng như đóng phèn hoặc bị thối nhũn rỗng ruột, đầu măng ối đọng nước sẽ nhanh chóng thối hỏng bốc mùi khó chịu, thân Măng sẽ bị kéo xơ già hoá, giảm hương vị và tính chất tươi giòn, ngon ngọt đặc trưng.
Tiếp tục thu hoạch Măng mỗi ngày cho đến cuối mỗi chu kỳ thu hoạch Măng 2,5-3 tháng, khi thấy đường kính thân Măng nhỏ hơn cây bút bi <8 mm + cây mẹ già có dấu hiệu vàng úa lá (lão hoá) thì phải NGƯNG THU HOẠCH ngay, rồi tiến hành trẻ hoá rẫy Măng bằng cách chọn giữ lại 4-6 chồi Măng khoẻ mạnh, sạch bệnh ở mỗi gốc để dưỡng làm cây mẹ trẻ thay thế, bỏ nón chụp đầu Măng ra.
Ở nước ngoài, việc trẻ hoá rẫy Măng thường được thực hiện đồng loạt tập trung # 1 tháng sau mỗi chu kỳ thu hoạch (sau 2,5 - 3 tháng thu hoạch Măng thì nghỉ dưỡng cây # 1 tháng 10 ngày) để người trồng xử lý thuốc bảo vệ thực vật, khử tuyến trùng, nấm bệnh và côn trùng.
Ở nước ta, ngay trong lúc thu hoạch ở mỗi chu kỳ thu hoạch Măng, người trồng có thể chọn giữ lại 4-6 chồi Măng khoẻ mạnh, sạch bệnh ở từng gốc/bụi Măng theo thế ”4-6 mẹ bồng 4-6 con” để dưỡng làm cây mẹ trẻ, sẵn sàng thay thế ngay khi các cây mẹ già vàng úa không còn khả năng cung cấp Măng. Cách dưỡng cây mẹ trẻ riêng lẻ cục bộ từng gốc/bụi có thể giúp vườn trồng cho Măng thu hoạch quanh năm.
Khi cây mẹ trẻ thay thế vừa đủ lớn, đường kính thân cây đạt >10 mm (lớn cỡ các ngón tay) + bắt đầu bung tàn cành lá thì tỉa bỏ cây mẹ già cũ vàng úa, cây bị sâu bệnh, cây nhỏ và cành lá phát sinh ở phần gốc #50 cm để thông gió phòng bệnh, xới xáo đất mặt, làm sạch cỏ non, tuyệt đối không để cỏ già rơi hạt tái sinh cỏ mới, đồng thời bón thúc 400 kg NPK 15-15-15 + phân dơi/cá/bánh dầu + trung, vi lượng + Atonik, vun đất cao 3-5 cm đậy gốc cây Măng và giữ mặt liếp đất trồng ở độ cao >30-60 cm so với mặt đất tự nhiên, giữ cây đứng thẳng lấy nắng quang hợp với bộ lá, phun thuốc ngừa tuyến trùng, nấm bệnh, côn trùng hại cây, chuẩn bị chu kỳ thu hoạch mới.
b. Cách phân loại sản phẩm rau Măng tây xanh:
Ngoài hương vị đặc trưng và màu sắc, đầu bông non với các búp lá đài non còn ốp sát dính liền thân Măng, đường kính thân Măng và độ dài chồi Măng là các tiêu chuẩn cơ bản phân loại rau Măng tây :
- Rau Măng tây loại 1: Đường kính thân măng bình quân >09-12-15 mm, dài #17-20-23 cm, không có chân trắng ở gốc măng, cọng măng non mềm và tươi dòn, không có dư lượng thuốc BVTV, không có tạp chất và bùn đất, không có màu và mùi khác lạ, thân măng thẳng không dị dạng cong vẹo, đầu bông còn búp và lá đài non còn ôm sát dính liền thân Măng, không trổ tay cành lá non, không kéo xơ già hoá, đạt tiêu chuẩn rau sạch an toàn Viet-GAP hoặc Global-GAP.
- Rau Măng tây loại 2: Đường kính thân măng bình quân >06-09 mm, dài #17-20-23 cm, không có chân trắng ở gốc măng, cọng măng non mềm và tươi dòn, không có dư lượng thuốc BVTV, không có tạp chất và bùn đất, không có màu và mùi khác lạ, thân măng thẳng không dị dạng cong vẹo, đầu bông còn búp và lá đài non còn ôm sát dính liền thân Măng, không trổ tay cành lá non, không kéo xơ già hoá, đạt tiêu chuẩn rau sạch an toàn Viet-GAP hoặc Global-GAP.
- Rau Măng tây loại 3: Đường kính thân măng bình quân >03-06 mm, dài ngắn bất kỳ từ >15-17-20-23 cm do bắt buộc phải thu hoạch không để cạnh tranh dinh dưỡng với các chồi Măng khác hoặc phát triển thành cây lớn cạnh tranh với các chồi Măng khoẻ mạnh đang dưỡng làm cây mẹ thay thế. Người trồng có thể cung cấp Măng loại 3 cho các quán ăn nhỏ lẻ ở địa phương, hoặc sử dụng làm rau tươi trong bữa ăn hàng ngày rất có lợi cho sức khoẻ người thân trong gia đình.
c. Cách thu hoạch sản phẩm rau Măng tây trắng:
Bản thân mầm chồi Măng non khi mới sinh ra từ bộ rễ cây Măng dưới mặt đất khởi đầu có màu trắng, tức sản phẩm Măng tây trắng. Khi chồi Măng trồi lên khỏi mặt đất, thông qua tiếp xúc với tia tử ngoại ánh nắng mặt trời chiếu xạ sẽ làm phát triển nhiều diệp lục tố khiến chồi Măng chuyển thành màu xanh (hiện tượng lục hoá sinh học thực vật trong tự nhiên), và trở thành sản phẩm Măng tây xanh.
Từ đặc điểm sinh học này, người trồng có thể tổ chức canh tác và thu hoạch sản phẩm Măng tây trắng từ cây Măng đã đủ 3 năm tuổi trở lên để làm phong phú mặt hàng phục vụ thị trường tiêu dùng và đóng hộp xuất khẩu bằng cách xử lý lấp đất/compost phủ kín chồi Măng hoặc dùng màng phủ có tráng nhôm (alluminium foil) ngăn cản ánh nắng mặt trời chiếu xạ vào chồi Măng cho đến khi chồi Măng đạt chiều cao thương phẩm >17-20-23 cm với đường kính thân Măng >9-12-15 mm thì tiến hành thu hoạch lấy sản phẩm Măng tây trắng.
@ Trong điều kiện khí hậu ôn đới, nhờ có nhiệt độ bình quân trong chân đất trồng thấp hơn <28*C nên bộ rễ cây Măng tây có thể tự tích trữ, lưu giữ được dưỡng chất Carbohydrates (chất dinh dưỡng tổng hợp) để cây có đủ năng lượng cho Măng vào mùa xuân. Để thu hoạch Măng tây trắng, ở những rẫy Măng đã đủ 3 năm tuổi trở lên, từ mùa đông người ta tiến hành nhổ/cắt bỏ sát gốc rễ toàn bộ số cây trồng trên mặt đất chỉ giữ lại bộ rễ trong đất (lúc này trên rẫy trồng Măng trông giống như một bãi đất trống) rồi dùng bạt đen có tráng màng nhôm aluminium foil phủ kín toàn bộ liếp trồng để ngăn không cho ánh nắng chiếu xạ làm xanh (lục hoá) chồi Măng non.
Để có Măng tây trắng chất lượng cao, người trồng cần phải khẩn trương tiến hành việc thu hoạch vào lúc sáng sớm khi mặt trời chưa mọc để tránh ánh nắng chiếu xạ thân măng phát triển nhiều diệp lục tố chuyển thành Măng tây xanh. Măng tây trắng thu hoạch xong cần phải tránh không để tiếp xúc với ánh nắng mặt trời trong suốt quá trình lưu thông phân phối, hoặc phải đưa vào đóng hộp càng sớm càng tốt.
@ Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ấm áp như ở Việt Nam, chân đất trồng cây Măng tây thường có nhiệt độ cao hơn >28*C nên bộ rễ của cây Măng tây không thể tự lưu trữ được dưỡng chất Carbohydrates (chất dinh dưỡng tổng hợp), người trồng cần phải duy trì thường xuyên việc chăm sóc tốt cây mẹ trên đất trồng để có bộ lá sum suê lấy nắng quang hợp cung cấp năng lượng hữu cơ tổng hợp cho sự tăng trưởng của bộ rễ và của các chồi Măng, nên ở nước ta không thể cắt bỏ hết cây mẹ trên đất trồng giống như vùng ôn đới được.
d. Cách bảo quản Rau Măng tây thành phẩm:
Cách 1: Măng tây mua về ngâm nước muối nhẹ khoảng 15-30 phút cho tươi mới lại; rửa sạch phần gốc, bào/gọt bỏ lớp vỏ xơ mỏng ở 10 cm phần gốc măng, chần/trụn sơ qua 5-7 phút với nước sôi + một ít muối để vẫn giữ màu xanh và độ dòn, vớt ra để ráo nước #30 phút, dùng giấy báo sạch hoặc khăn sạch quấn kín bó măng, cho vào 3-5 lớp bao nilon sạch quấn kín để trong ngăn mát tủ lạnh nhiệt độ 2*C - 5*C; hoặc xay thành sinh tố đặc sền sệt, xong để vào ngăn mát tủ lạnh 2*C - 5*C sẽ bảo quản được 1-3-5-7… ngày tuỳ theo chất lượng Măng.
Cách 2: Măng tây mua về ngâm nước muối nhẹ khoảng 15-30 phút cho tươi mới lại; rửa sạch phần gốc, bào/gọt bỏ lớp vỏ xơ mỏng ở 10cm phần gốc măng, chần/trụn sơ qua 5-7 phút với nước sôi + một ít muối để vẫn giữ màu xanh và độ dòn, vớt ra để ráo nước, cắt khúc xếp gọn vào lọ thuỷ tinh hoặc hũ nhựa không có độc tố, ngâm chua ngọt với dấm chua nấu đường cát trắng + một ít muối để nguội; hoặc ngâm vào các loại dầu ăn thực phẩm như dầu ô-liu, dầu hào, dầu đậu nành, dầu đậu phọng,… xong để vào ngăn mát tủ lạnh 2-5*C để dành ăn dần sẽ bảo quản được 30-60 ngày tuỳ theo chất lượng Măng và cách bảo quản.
Cách 3: Măng tây muốn giữ tươi lâu 3-6-12 tháng phải đóng hộp hoặc kích đông nhanh IQF rồi bảo quản trong kho mát 2-5*C.
- Rửa sạch: Măng tây đưa về xưởng chế biến rửa sạch đất cát, chất bẩn, tạp chất trên bề mặt thân Măng, bào/gọt bỏ lớp vỏ xơ mỏng ở 10 cm phần gốc măng, loại bỏ sản phẩm không đạt yêu cầu sử dụng rồi cắt cỡ dài ngắn theo quy cách hợp đồng 15-17-19-21-23 cm, sau đó rửa lại với thuốc tím hoặc nước Clor nồng độ 20-50 ppm.
- Chần: Dùng dung dịch CaCl2 nồng độ 0,1% để chần Măng tây 2-3 phút, sau đó cho làm lạnh nhanh để diệt enzyme, giữ ổn định màu sắc đặc trưng và vitamin C. Tiến hành xử lý với ion Ca2+ để Măng tây sau này vẫn giữ được độ cứng thân măng khi rả đông đưa vào sử dụng.
- Bao gói, kích đông nhanh (IQF): Măng tây thành phẩm được đóng gói trong túi PE hàn kín, rồi cho lên băng tải đưa vào thiết bị đông lạnh nhanh IQF để cấp đông trong khoảng 20-25 phút.
- Đóng kiện, bảo quản kho, vận chuyển giao nhận: Rau Măng tây thành phẩm sau khi đã cấp đông nhanh IQF, xếp theo phương thẳng đứng 5-10 kg/thùng vào thùng xốp, thùng carton 5-7 lớp sóng để tránh dập hỏng, sau đó thanh trùng bằng tia cực tím, bảo quản trong kho mát 2-5*C, kể cả khi vận chuyển đến nơi tiêu thụ.
đ. Cách dùng Măng tây làm thực phẩm dinh dưỡng/chữa bệnh:
Măng tây là một loại rau cao cấp có hàm lượng dinh dưỡng rất cao, sau khi mua về cho vào nước muối nhẹ ngâm 15-30 phút để làm tươi mới, rửa sạch, rồi dùng dao bào gọt bỏ phần vỏ xơ mỏng ở 10 cm phần gốc măng, có thể sử dụng trong bữa ăn hàng ngày dưới nhiều hình thức chế biến phong phú như: ăn tươi như rau sống, nấu nước mát, làm nước ép, xay sinh tố với kem đậu phọng + sữa tươi, làm yaourt,…, hoặc hấp/luộc/trụn/chần 5-7 phút với nước sôi và một ít muối (để giữ màu xanh và độ dòn), cho vào chảo đảo qua với dầu hào, dầu mè, dầu olive,… kết hợp bơ, sữa tươi, rượu mùi,… rồi chiên, xào, nấu, nướng với các loại tôm, cua, thịt, cá hay làm lẩu, nấu canh, trộn gỏi, làm kim chi,… đều rất ngon, bổ dưỡng và có tác dụng phòng/chữa bệnh rất tốt.
Cách chế biến Măng tây làm thực phẩm dinh dưỡng và phòng/chữa bệnh: Dùng 200-250 gram Măng tây (đã gọt/bào bỏ lớp vỏ xơ mỏng ở 10 cm phần gốc thân măng) làm chín nhẹ (hấp, luộc hay trụn/chần 5-7 phút với nước sôi + một chút muối để giữ màu xanh và độ dòn), rồi cho vào một máy ép nước hoặc máy sinh tố xay nhuyển sền sệt cất vào tủ lạnh nhiệt độ # 2*C - 5*C để dành uống dần mỗi ngày 2 lần sáng và chiều, mỗi lần 4-5 muỗng canh, có thể dùng chung với nước lạnh hay nước nóng, cũng có thể nêm thêm một ít muối, một ít đường, bơ, kem đậu phọng hay sữa tươi, sữa đặc có đường tuỳ khẩu vị mỗi người; cũng có thể làm gỏi, kim chi, làm lẩu, nấu canh, chiên, xào, nấu, nướng với các loại thịt, cá, tôm, cua,… dùng trong bữa ăn hàng ngày như rau thực phẩm thông thường.
Thông thường, sức khoẻ người bệnh tim mạch, gan, sạn thận, tiểu đường, ung thư kết tràng, bệnh mạn tính, người già hay đau ốm, người béo phì, phụ nữ mới sinh con,… có tiến triển khoẻ mạnh rõ rệt trong vòng 8-12 tuần sử dụng rau Măng tây. Khi điều trị bệnh nặng có thể dùng liều lượng nhiều hơn như một loại thực phẩm chức năng thiên nhiên hoàn toàn không có hại gì.
CHƯƠNG 6
CÁCH PHÒNG TRỪ SÂU, BỆNH
HẠI CÂY MĂNG TÂY
a. Nhận diện các loại nấm, bệnh, tuyến trùng hại cây Măng tây:
Cây Măng tây nếu chọn được giống tốt, trồng trên vùng đất tơi xốp giàu dinh dưỡng hữu cơ và vi sinh, đã xử lý khử sạch tuyến trùng, nấm bệnh, côn trùng, thế đất cao ráo, tiêu thoát nước tốt, đất và nước tưới bảo đảm độ pH = 6.5-7.5 và không có độc tố kim loại, chăm sóc đúng kỹ thuật, vệ sinh vườn trồng tốt, môi trường thông thoáng, lành mạnh, thì rất ít bị nấm bệnh gây hại, cây sẽ cho năng suất Măng rất cao 20-25-30 tấn/ha/năm, doanh thu khoảng 400-600 triệu đồng/ha/năm.
Tuy nhiên, vào mùa mưa, lúc “trái gió trở trời”, cây Măng tây cũng rất dễ bị nấm bệnh tấn công xâm hại giống như những loại cây trồng khác (con người khoẻ mạnh cũng có thể chết vì dịch bệnh kia mà !).
Khảo sát cây Măng tây trồng trên đất ở vùng khí hậu nhiệt đới Việt Nam những năm gần đây thường thấy có các bệnh sau đây:
[01] Thối gốc rễ (do nấm Fusarium: F. Moniliforme, F. Oxysporum f. sp. Asparagi, F. Proliferatum, F. Culmorum, F. Verticillioides, F. Redolens, Gibberella Fujikuroi,…);
[02] Thối gốc rễ (do nấm Phytophthora: Phyt. Megasoerma Drechs; Phyt. Palmivora, Phyt. Capsici, Phyt. Infestans,…);
[03] Thối gốc rễ (do nấm Pythium: P. Arrhenomanes, P. Myriotilum, P. Aphanidermatum, P. Megasperma, P. Debaryanum, P. Ultimum; do nấm Rhizoctonia Solani, Rhizoctonia sp., Zopfila Rhizophila,…);
[04] Thối nhũn vi khuẩn (do nấm Erwinia Carotovora, Sclerotinia Sclerotiorum);
[05] Tuyến trùng nốt sưng (do nấm Meloidogyne Incognita, Meloidogyne Javanica);
[06] Tuyến trùng ngoại ký sinh (do nấm Tylenchorhynchus sp., Xiphinema sp., Pratylenchus sp.);
[07] Rỉ Sắt (do nấm Puccinia Asparagi với 4 loại bào tử Basidiospores, Aeciospores, Urediniospores và Teliospores);
[08] Đốm lá, bạc lá (do nấm Alternaria Alternata, Cercospora Asparagi, Ascochyta Asparagina, Phomopsis Asparagicola, Phomopsis Asparagi, Phomopsis Javanica);
[09] Đốm tím (do nấm Pleospora Herbarum, Stemphylium Vesicarium);
[10] Mốc xám (do nấm Botrytis Cinerea);
[11] Mốc xanh (do nấm Penicillium Aurantiogriseum);
[12] Thán thư (Colletotrichum Gloeosporioides, Colleto. Dematium);
[13] Khô thân cành (do nấm Macrophoma sp.);
[14] Virus (các loại virus Asparagus Virus - AV1, AV2, AV3. AV4; Tobaco Streak Virus - TSV);
[15] Nứt tét gốc, thân (Sinh lý)…
làm cho cây và chồi măng non phát triển kém, kiệt sức dần và chết hàng loạt.
b. Nguyên nhân gây ra nấm, bệnh hại cây Măng tây:
Các nguyên nhân gây ra nấm bệnh riêng lẻ hoặc tổng hợp gồm:
- Cây Măng tây chịu hạn rất tốt trong mùa nắng, nhưng rất dễ bị “sốc” nước trong mùa mưa (tương tự như trẻ con hay bị bệnh nóng, lạnh thất thường hay nhức đầu sổ mũi lúc “trái gió trở trời” !);
- Mật độ trồng dày + mưa nhiều khiến bộ lá sum suê bị nước mưa (và nước tưới) kết dính dễ hư thối tạo điều kiện để nấm bệnh xâm hại;
- Mưa nhiều, nhất là những lúc mưa to kéo dài nhiều ngày, làm cho ẩm độ không khí và ẩm độ trong chân đất trồng tăng cao 90-100%, tạo môi trường thuận lợi cho các loại vi khuẩn, vi sinh vật xấu, nấm bệnh phát triển; người trồng không kịp thời có biện pháp xới xáo đất, khai thông rãnh thoát chống úng để chân đất ngập nước và ngậm nước trương nở nén chặt khiến đất trồng bị bão hoà làm mất tế khổng (khoảng trống chứa không khí và nước tưới lưu dẫn phân bón trong đất) và đóng váng bề mặt làm đất mất dưỡng khí khiến bộ rễ cây Măng tây bị ngộp, mất khả năng trao đổi ion, không hấp thu được dinh dưỡng; úng nước kéo dài khiến bộ rễ đổi màu từ trắng qua nâu rồi đen, thối nhũn, cây phát triển kém, mất khả năng cung cấp Măng, vàng lá, héo úa từ từ rồi chết dần, chết dần,…;
- Cây quang hợp kém do ít lá, trời mưa dầm dề, thiếu nắng kéo dài;
- Đất trồng lâu ngày bị nén chặt, thiếu dinh dưỡng hữu cơ, và thiếu canxi, làm độ pH đất và nước biến đổi giảm sâu dưới biên độ pH = 4.5 - 5.5, khiến môi trường đất lành mạnh bị đẩy lui, môi trường đất yếm khí phát triển tạo điều kiện cho các loại nấm bệnh (đặc biệt nguy hiểm là tuyến trùng, nấm Phytophthora, Fusarium và Pythium), virus, vi khuẩn, vi sinh vật xấu phát triển, bao vây xâm hại bộ rễ, cộng hưởng với các loại côn trùng, sâu bọ khác đồng thời tấn công làm cho bộ rễ bị tổn thương nặng, thối nhũn, khiến cây bị cong queo dị dạng, chùn ngọn, chột lá, héo úa, vàng lá, khô thân cành, chết từ từ và chết hàng loạt…;
- Sử dụng phân bón không đúng cách, không cân đối liều lượng và chủng loại (có khi còn gặp phân giả); khi thì thiếu hụt và mất cân đối dinh dưỡng, khi thì bón quá nhiều đạm hoá học hoặc thừa đạm hữu cơ gây ngộ độc hữu cơ; sử dụng phân chuồng chưa ủ hoai mục hoặc dùng lại các loại phân chuồng và giá thể chứa nhiều mầm nấm bệnh (như giá thể loại bỏ từ các vườn trồng nấm); hay phủ gốc bằng vật liệu chưa qua xử lý nấm bệnh như trấu, rơm rạ, vỏ cà phê, mạt cưa gỗ cao su,…;
- Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng nguyên tắc “4 đúng”, dùng liều quá cao hoặc liều quá thấp gây ra hiện tượng lờn thuốc, làm vô hiệu hoá tác dụng phòng, trị bệnh của thuốc;
- Chăm sóc vườn trồng không đúng yêu cầu kỹ thuật, vệ sinh vườn trồng yếu kém, vườn trồng không thông thoáng, cắt tỉa cành nhánh bị nấm bệnh bỏ rơi vãi trên mặt đất tạo điều kiện để nấm bệnh phát tán, lây lan tự do trên cây, trên đất trồng mà không có biện pháp ngăn chặn kịp thời. (Phải kiên quyết cắt bỏ, cách ly, đưa ra khỏi vườn trồng tiêu huỷ ngay lập tức tất cả các thân, cành, lá, cây có mầm mống nấm bệnh lạ, các đốm bệnh có màu sắc không bình thường, khác màu xanh cây Măng vừa mới chớm xuất hiện trên cây Măng hoặc trên đất trồng !).
- Tồn dư các loại nấm bệnh lưu cữu từ các đợt thu hoạch trước hoặc những năm trước không được xử lý triệt để, nay gặp môi trường thuận lợi nên càng phát triển nhiều hơn, với cấp độ ngày càng cao hơn;
- Môi trường xung quanh và lân cận vườn trồng Măng tây đang có bệnh hoặc dịch bệnh trên cây trồng làm ảnh hưởng lây lan, việc phòng chữa bệnh phải biết kết hợp tiến hành đồng loạt trong khu vực, nếu chỉ xử lý cục bộ cho từng vườn trồng thì không thể có hiệu quả tốt;
- Cộng thêm vào đó một nguyên nhân nữa là tình trạng tận thu cạn kiệt từ nhiều vụ thu hoạch trước khiến cây Măng tây bị suy yếu, mất sức đề kháng, lúc này càng rất dễ bị nấm bệnh tấn công xâm hại;…
Nếu không kịp thời phát hiện sớm và khẩn trương ngăn chặn dịch bệnh ngay từ đầu, để mầm mống và bào tử nấm bệnh phát tán tự do trên cây và trên đất trồng theo gió, theo nước mưa và nước tưới, thông qua dụng cụ lao động, vết chân giày dép người lạ mang mầm bệnh vào… lây lan nhanh ra cả vườn, rẫy Măng tây sẽ phát sinh nhiều bệnh từ nhẹ đến nặng, rồi trầm trọng mất khả năng kiểm soát, cây sẽ không cho Măng, héo úa suy kiệt dần và chết hàng loạt (phổ biến nhất là các bệnh do tuyến trùng, các loại nấm Pythium, Phytophthora và Fusarium làm thối rễ); người trồng hoang mang, mất tinh thần, chán nản, có tư tưởng muốn bỏ cuộc, thụ động xuôi tay không có biện pháp xử lý hay đối phó khiến tình trạng nấm bệnh chết cây hư vườn càng bi đát hơn !
c. Cách phòng, trị nấm bệnh hại cây Măng tây:
Không giống như các loại rau màu khác, trồng và chăm sóc cây Măng tây thực chất là Trồng và Chăm Sóc Bộ Rễ và Chăm Sóc Đất hoặc Giá thể trồng cây Măng tây; bộ rễ càng khoẻ mạnh cây càng có năng suất và chất lượng cao. Nói cách khác, công việc của người trồng chủ yếu là những phần việc diễn ra ở dưới mặt đất !
Cách chữa bệnh tốt nhất cho cây Măng tây là Phải Làm Thật Tốt Việc Phòng Bệnh. Cần phải thường xuyên cải tạo môi trường đất trồng cho thật tơi xốp, xử lý triệt để mầm mống tuyến trùng, nấm bệnh và côn trùng hại cây, cung cấp đầy đủ và cân đối dinh dưỡng hữu cơ và vi sinh, lên luống đất trồng cao ráo nhưng vẫn phải bảo đảm độ ẩm đều đặn trong chân đất đủ 60-70% mùa nắng cũng như mùa mưa (việc tưới nước không quan trọng ở hệ thống tưới kiểu nào mà quan trọng ở cách tưới thế nào để chân đất bảo đảm thường xuyên có đủ độ ẩm 60%-70%); thường xuyên cung cấp đầy đủ, cân đối dinh dưỡng và nước tưới có pH = 6.5-7.5 để cây thật sự khoẻ mạnh; thường xuyên kiểm tra rãnh thoát nước cho thật tốt, không để nước ngập úng chân đất quá 8-9 giờ/ngày và không để đất bị ngậm nước trương nở bão hoà làm mất dưỡng khí; thường xuyên xới xáo đất, phá váng đóng khằn bề mặt luống trồng để đất có đủ dưỡng khí cung cấp cho rễ; thường xuyên tỉa cây giữ thế “mẹ bồng con” 3-6 cây mẹ + 3-6 chồi măng non khoẻ mạnh ở mỗi gốc Măng và cắt bỏ toàn bộ các cành nhánh nhện từ mặt luống lên cao 50cm cho vườn trồng thông thoáng; thường xuyên làm cỏ và vệ sinh vườn trồng cho thật tốt, thẳng tay xử lý loại bỏ, cách ly khỏi vườn trồng mọi mầm mống nấm bệnh và tồn dư nấm bệnh ra khỏi vườn trồng; Khi Thấy Đường Kính Thân Măng Đã Nhỏ Hơn <8mm… Thì Dứt Khoát Phải Ngưng Thu Hoạch Để Dưỡng Cây !
Phải nhớ chăm sóc cây Măng tây đúng kỹ thuật hướng dẫn (Măng “tây” không thể dễ dãi chăm sóc theo kiểu “ta” được) và phải thường xuyên làm thật tốt việc phòng bệnh. Khi quan sát thấy nấm, bệnh (có màu khác màu xanh đặc trưng của cây Măng tây) vừa mới chớm xuất hiện trên cây thì phải khẩn trương cắt tỉa bỏ hết những phần thân, lá bị bệnh đem ra khỏi vườn đốt tiêu huỷ ngay và tiến hành phun thuốc phòng + trị nấm bệnh (có thể dùng chung các hỗn hợp thuốc phòng + chữa bệnh như Metalaxyl + Mancozeb / Carbendazim + Sulfur / Fosetyl Aluminium + Zineb / Rust-Manzate + Triforine / Cercospora + Stemphylium, v.v...) không để bệnh lây lan ra cả vườn. Phải định kỳ sử dụng thuốc phòng + trị bệnh như là một công việc chính phải làm cứ mỗi 7-10 ngày/lần, không được lơ là bỏ qua dù với bất cứ lý do gì.
Người trồng Măng tây có thể áp dụng các biện pháp xử lý đất sau:
1. Biện pháp hoá học: Có thể dùng Bordeaux (Sunfat Đồng + Vôi), COC-85, Bromua Methyl, Nokaph, Active Cleaner, Daconil, Formalin, Zineb, Chlorothalomin, Penta Clorua Nitro Bengien (PCNB), Thuốc tẩy 10% (Sodium Hypochlorite 5,25%);…
2. Biện pháp vật lý: Bổ sung phân chuồng ủ hoai, phân hữu cơ, hợp chất lưu huỳnh + vôi, lân vi sinh; hay vôi bột và canxi để tăng độ tơi xốp cho đất; thường xuyên kiểm tra pH = 6.5-7.5 trong đất trồng và nước tưới; kiểm tra hàm lượng Clor = <600 mg/1lít nước trong nước tưới và hàm lượng muối EC = <2 milisiemens/cm trong đất.
Cũng có thể thường xuyên, định kỳ sử dụng nhiều phân trùn quế, phân hữu cơ, phân chuồng ủ thật hoai mục và các loại chế phẩm Trichoderma, WEHG, SOIL-18, Active Cleaner, BAEM, Komix, Humix, Vôi,… để cải tạo đất, ổn định độ pH đất và nước tưới = 6,5 - 7,5; xử lý các loại thuốc diệt tuyến trùng và phòng trừ nấm, bệnh, côn trùng và vi sinh vật hại cây như Đồng đỏ (Norshield), Active Cleaner, Phytocide, Bordeaux, Mancozeb, Carbenzim, Starner, Physan, B1, Anvil, Validacin, Xanthomix, Sincosin, Agrispon, Amistar Top, Vimonyl, Zineb, Aliette, Ridomil, Antracol, Tilt Super, Kasumin, New Kasuran, Vialphos, Vilaxyn, Daconil, Benomyl (Viben-C), và các chế phẩm có gốc đồng,…
Thông thường, phân hữu cơ và các loại chế phẩm cải tạo đất đều có tác dụng giải độc và nâng cao độ pH đất, tạo điều kiện thuận lợi phục hồi trùn đất và phát triển các loại vi sinh vật có ích giúp làm tơi xốp đất, đồng thời các loại thiên địch cũng phát triển mạnh khiến các loại virus, vi khuẩn, tuyến trùng, nấm bệnh, côn trùng, vi sinh vật có hại trong đất và trên cây bị mất môi trường sống, bị suy yếu và bị thiên địch tiêu diệt; tạo điều kiện kích thích cây phát triển rễ, thân và lá, cây Măng tây khoẻ mạnh miễn nhiễm với các loại nấm bệnh và côn trùng gây hại, giúp cây phát triển thật tốt, cân đối, góp phần làm tăng thêm đáng kể năng suất và chất lượng sản phẩm Măng tây xanh.
Thường xuyên dùng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học cải tạo đất có thể giảm được 80-90 % lượng phân hoá học và giảm được 80-90% dịch bệnh trên đất trồng Măng tây.
Cuối cùng, nếu vườn/rẫy Măng bị bệnh quá nặng không thể khắc phục được thì nên tiến hành cắt bỏ hết cây trên vườn rồi xới xáo đất, dùng các chế phẩm Bordeaux, Trichoderma, Phytocide, WEHG, COC 85, BAEM, SOIL-18, Active Cleaner,… liều cao để cải tạo môi trường đất, bổ sung NPK pha loãng để giúp phục hồi rễ và cây (trong giai đoạn chữa bệnh nên hạn chế dùng phân chuồng vì vô tình có thể đưa thêm nấm bệnh vào đất làm cây bệnh nặng thêm). Cuối cùng nếu vẫn không khắc phục được thì nên tuyển lấy những bộ rễ khoẻ mạnh đem trồng lại trên đất mới đã được cải tạo tơi xốp và cung cấp đầy đủ dinh dưỡng.
Nếu đầu tư chăm sóc vườn/rẫy Măng tây với quyết tâm cao; xem việc trồng cây Măng tây là công việc chính nhằm tạo nguồn thu nhập sống chết của gia đình; biết “thương yêu, quý trọng” cây Măng tây như thương yêu, quý trọng vợ/chồng mình trong nhà; biết chăm sóc cây Măng tây khẩn trương, đúng mức như chăm sóc đứa con mọn yêu quý của mình lúc trái gió trở trời thì người trồng hoàn toàn vẫn có thể thành công, tránh được tình trạng thiệt hại trắng tay do nấm bệnh gây ra.
Nhờ làm tốt công tác phòng, chữa bệnh, mùa mưa năm 2011, trong lúc các địa phương khác mất khả năng cung cấp Măng thì cây Măng tây ở tỉnh Ninh Thuận vẫn phát triển và cung cấp Măng tây xanh đều đặn.
Cây Măng tây đã du nhập vào Việt Nam từ những năm 50-60 của thế kỷ trước, đã “định cư” ở xã Bình Phan, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang từ thập kỷ 1970 để cắt lấy lá làm kiểng trang trí hoa cắt cành cung cấp cho các chợ hoa đầu mối ở TPHCM như chợ hoa Hồ Thị Kỷ, chợ hoa Đầm Sen, chợ hoa Hậu Giang,… Đã tồn tại và không mất đi trong hơn nửa thế kỷ qua, giờ đây cây Măng tây hoàn toàn có thể trồng và phát triển rất tốt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ở Việt Nam, chúng tôi tin tưởng rằng trong một tương lai không xa nữa, rau Măng tây sẽ là mặt hàng xuất khẩu có giá trị kim ngạch cao của Việt Nam.
2. Cách phòng, trừ các loại sâu bọ, côn trùng hại cây Măng tây:
Ở nước ngoài, đối với các loại sâu bọ, côn trùng cắn hại cây Măng tây như Armyworms, Asparagus Beetles (bọ Măng tây), Cutworms (sâu ngài đêm), Garden Symphylan, European Asparagus Aphid (rệp vừng châu Âu),… người ta dùng Permithrin 38% tiêu diệt chúng rất dễ dàng.
Ở trong nước, đối với sâu lông, sâu keo, sâu xanh, sâu đục thân, ốc sên,… thường xuất hiện lúc chiều chạng vạng tối để cắn hại cây Măng tây, có thể dùng các chế phẩm Furadan, Basudin, Topsin, Supracide,… Đối với bọ trĩ, rầy mềm, dế nhũi, rệp sáp,... có thể dùng Sagomycine, Confidor, Regent, Antracol,… và các loại thuốc diệt rầy (các loại sâu bọ côn trùng có thể tự do ăn trụi lá 1 ha Măng tây trong 1-3 ngày!).
Nếu vệ sinh vườn trồng kém (để lại tàn dư nấm bệnh từ các chu kỳ thu hoạch trước), lơ là chăm sóc để các loại sâu bọ ẩn nấp cắn hại bộ rễ (hoặc thu hoạch để móng tay va chạm làm trầy xước thân Măng lân cận) sẽ làm chồi Măng biến dạng, hình thù cong vẹo, Măng sẽ kém chất lượng và mất giá trị thương phẩm, không thể thu hoạch được.
Để phòng trừ có hiệu quả các loại côn trùng, sâu bọ hại cây Măng tây, cần thường xuyên bổ sung đầy đủ và cân đối dinh dưỡng để cây phát triển khoẻ mạnh, vệ sinh chăm sóc vườn trồng thật tốt, nhanh chóng loại bỏ các mầm móng nấm bệnh mới vừa phát sinh, thường xuyên duy trì độ ẩm 60-70% trong chân đất, dùng chế phẩm sinh học cải tạo đất để duy trì pH đất = 6.5-7.5; có thể thường xuyên dùng vôi, Bordeaux, Carbendazim, Mancozeb, Furadan, Basudin, Antracol, dung dịch xà phòng nước, hoặc lá cây thuốc cá giã nhuyễn hoà chung nước tưới vào gốc để khử nấm bệnh, côn trùng và vi sinh vật có hại, tạo điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật hữu ích và trùn đất phát triển, đẩy lùi và cô lập các loại côn trùng và vi sinh vật có hại cho cây.
CHƯƠNG 7
CẦN THẬN TRỌNG KHI CHỌN GIỐNG
TRỒNG CÂY MĂNG TÂY
Các nước tiên tiến sản xuất hạt giống Măng tây như thế nào ?
Ở Châu Âu cũng như ở Hoa Kỳ, quy trình sản xuất hạt giống cây Măng tây thường được thực hiện trong điều kiện nhà kính hoàn toàn sạch bệnh. Các Công ty và các nhà khoa học sản xuất hạt giống Măng tây thường chọn lưu giữ cho riêng mình một cây Măng cha (male) và một cây Măng mẹ (femal) khoẻ mạnh, sạch bệnh, kháng nấm bệnh tốt để làm cây giống đầu dòng rồi dùng công nghệ sinh học phân tử phối hợp gien sản xuất ra giống lai đầu dòng F1 khoẻ mạnh, sạch bệnh, có khả năng kháng nấm bệnh rất cao.
Các hạt giống này sau đó được đưa qua "máy soi" để phân loại các hạt giống nữ (femal) vốn có năng suất Măng thấp (vì cây phải tiêu tốn một phần năng lượng để sản xuất ra hoa và trái) để cung cấp cho người chuyên làm giống và các hạt giống nam (male) vốn có năng suất Măng rất cao để cung cấp cho người trồng cây lấy Măng. Mỗi đời giống như vậy có thể tồn tại vài năm đến hàng chục năm với những tên gọi khác nhau tuỳ theo mỗi nhà sản xuất đặt tên: Washington, Apollo, UC-72, UC-157, Grande, Atlas, Jersey, Vitalim, Vegalim, Grolim,...
Khởi đi từ Địa Trung Hải, Châu Âu và Hoa Kỳ, hạt giống Măng tây toả đi khắp nơi đến 60-70 quốc gia trồng cây Măng tây; rồi từ những nơi này họ lại tiếp tục chọn hạt làm giống lai đời F2, F3, Fn... và cũng bán đi khắp nơi trên thế giới từ hàng chục năm qua mà ngày nay chúng ta có thể dễ dàng tìm thấy các loại hạt giống Măng tây của châu Âu, của Tây Ban Nha, Pháp, Peru, Ấn Độ, Úc, Thái Lan, Đài Loan, Trung Quốc,... ai cũng nói đó là giống F1 đầu dòng, kỳ thực không ai có thể phân biệt được đâu là giống đầu dòng, đâu là giống đã lai tạo mới F2, F3, Fn,... tuỳ niềm tin vào nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp !
Ngoài các loại giống đã có từ lâu như "WASHINGTON" (Martha Washington, Mary Washington,...) ra đời từ thập niên 1940-1950 ; các giống của Tập đoàn "LIMSEEDS B.V." (Gijnlim, Vegalim, Grolim, Thielim,...) trồng thích hợp ở vùng khí hậu ôn đới bán từng hạt có giá rất cao (Giống Măng tây xanh Gijnlim F1, Vegalim F1 giá 1.000 euro = # 27.000.000 đồng / 20.000 hạt trồng được 1 ha; Giống Măng tây trắng Grolim F1, Vitalim F1 giá 2.800 euro = # 75.000.000 đồng / 20.000 hạt trồng được 1 hecta - tỉ giá 27.000 đ/euro); các giống "JERSEY" của Trường Đại học RUTGERS & Tập đoàn Jersey Asparagus Farms, Inc. trồng thích hợp ở vùng khí hậu nhiệt đới: Các giống Jersey F1 (Jersey Knight, Jersey Supreme, Jersey King,...) có giá # 25.000.000 đồng / pound = >20.000 hạt trồng được 1 hecta (Giá FOB 700-900 usd / 20.000 hạt + 100 USD Phí kiểm dịch + 350 USD Cước vận chuyển CIF - tỉ giá 18.000 đ/USD tháng 12/2009),...
Sau khi tìm hiểu và tham khảo ý kiến các nhà chuyên môn, chúng tôi đề xuất: Ở các tỉnh phía Bắc khí hậu lạnh nên sử dụng giống của tập đoàn LIMSEEDS B.V. (Hà Lan), giống "JERSEY” của Trường Đại học Rutgers & Tập đoàn Jersey Asparagus Farms, Inc. (ra đời từ thập niên 1980); ở các tỉnh phía Nam khí hậu ấm áp nên sử dụng các giống "WASHINGTON” và giống “CALIFORNIA" của Trường Đại học California & Tập đoàn California Asparagus Seed and Transplants, Inc. (ra đời từ thập niên 1980) có tổng đại lý là WALKER BROTHERS INC. (www.walkerseed.com) trồng thích hợp ở vùng khí hậu nhiệt đới nhiệt độ bình quân 25*C-33*C đang phổ biến rộng rãi trên thế giới như:
- Giống Măng tây xanh GRANDE F1 (trọng lượng 32 gram/cọng măng dài 23cm, đường kính >10mm), kháng nấm bệnh rất cao.
- Giống Măng tây xanh ATLAS F1 (trọng lượng 28 gr/cọng măng dài 23cm, đường kính >10mm), kháng nấm bệnh rất cao.
- Giống Măng tây xanh UC-157 F1 (25 gr/cọng măng dài 23cm, đườngkính >10mm), kháng nấm bệnh rất cao.
- Giống Măng tây tím PURPLE PASSION F1 (trọng lượng 35 gr/cọng măng dài 23cm, đường kính >10mm), ra đời từ những thập niên đầu thế kỷ 20, kháng nấm bệnh rất cao.
Các loại HẠT GIỐNG F1 bao giờ cũng kháng bệnh tốt hơn, chất lượng và năng suất cao hơn các loại HẠT GIỐNG F2 khoảng 20-25%.
Ở Việt Nam, nếu có nhu cầu người trồng cũng có thể tách bộ rễ cây Măng F1 đã có 1-2-3 năm tuổi đời làm thành 2-3 bộ rễ giống mới có ít nhất >10-20 cọng rễ và >5-10 nốt sần là mầm chồi non trên lưng bộ rễ để nhân thêm diện tích trồng cây Măng tây mà không cần đầu tư chi phí mua thêm hạt giống mới. Nhưng người trồng cần phải thật sự cẩn thận khi tách chiết bộ rễ cây Măng tây để làm Rễ giống, bởi vì nếu làm tổn thương lông hút bộ rễ, thay đổi môi trường sống xấu hơn và điều kiện dinh dưỡng kém hơn thì tỉ lệ hao hụt sẽ rất cao: 40-60%, có khi lại không có hiệu quả kinh tế bằng ươm cây giống từ hạt !
Người trồng không nên dùng hạt trái chín của các dòng cây Măng tây từ đời F2, F3, F4,… trở về sau để làm giống lai tạp trồng cây lấy sản phẩm Măng tây xanh vì các đời cây sau này sẽ cho Măng có đường kính thân Măng nhỏ dần và rất nhỏ (khoảng <2-3-4 mm), không có giá trị thương phẩm để thu hoạch, hiệu quả kinh tế sẽ rất kém !
Tuy nhiên, người trồng cây rau Măng tây vẫn có thể tận dụng hạt giống các đời cây F2, F3, F4,… để trồng cây với mục đích cắt lấy lá Măng làm kiểng (còn gọi là cây Dương, cây Liễu) để bán kèm với hoa cắt cành như bà con nông dân xã Bình Phan, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang và nhiều địa phương khác đã làm từ những năm 1990 đến nay, hiện cho thu nhập kinh tế cũng khá cao (thị trường TPHCM 2009, tuỳ buổi chợ: 10.000 - 15.000 - 20.000 đ/kg kiểng lá Măng).
Tác giả thành mong mọi người góp ý, giúp phổ biến miễn phí tài liệu này đến cộng đồng nhằm mục đích xoá đói, giảm nghèo, nâng cao đời sống hiện còn rất thiếu thốn của bà con nông dân Việt Nam. Ước mong một ngày không xa nữa, cứ mỗi nông hộ trồng 500-1.000 m2 (thu nhập bình quân 5-10 kg/ngày), thị trường tiêu thụ nội địa sẽ được mở rộng, rồi tiến tới là thị trường xuất khẩu, đưa Việt Nam vào danh sách các quốc gia xuất khẩu Măng tây vào tốp hàng đầu trên thế giới...
Viết xong ngày 19-08-2008 – Hiệu chỉnh ngày 11-11-2011
Ks LÊ HỒNG TRIỀU – Tel: 0909.674.469 – 0984.617.637
Website: www.mangtayxanh.com.vn – www.asparagus.com.vn
Email: hongtrieu.hcmc@gmail.com – aspimex.hcmc.vn@gmail.com
PHỤ LỤC 1
CÂU LẠC BỘ HỎI ĐÁP KỸ THUẬT TRỒNG MTX
LÀM SAO TRỒNG CÂY MĂNG TÂY
ĐẠT NĂNG SUẤT >30-40 TẤN/HA/NĂM
& TÍCH LUỸ ĐƯỢC >200-300 TRIỆU/HA/NĂM
Trồng Măng tây xanh muốn có năng suất >30-40 tấn/ha/năm, tích luỹ được >200-300-400.000.000 đ/ha/năm, điều kiện tiên quyết là ngay từ đầu người trồng cần phải cải tạo đất trồng (tầng canh tác dày 20-40cm) cho thật tơi xốp, thật giàu dinh dưỡng hữu cơ và vi sinh hữu ích, liếp đất trồng phải tôn cao 20-40 cm (đáy bộ rễ cây măng phải cao hơn tầng sét, phèn và mực nước ngầm >30-50 cm), đặt hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân dơi/cá, phân vi sinh (như WEHG, Agrostim,…) + trung vi lượng.
Các tài liệu khoa học về đặc điểm cấu tạo sinh học thực vật tự nhiên cho thấy khi cây Măng tây đã đạt tuổi trưởng thành, sau 5 năm tuổi các mầm chồi non của cây thường xuất hiện rất nhiều từ >10-15 chồi măng lớn nhỏ trong phạm vi bán kính 15-20-30 cm quanh cổ bộ rễ cây Măng, các chồi Măng lớn nhỏ sẽ mọc tràn ra khắp mặt liếp đất trồng như nấm mọc sau mưa ! Đến lúc đó, người trồng Măng tây ngủ một đêm sáng ra thức dậy là thấy tiền vào nhà !
Căn cứ vào đặc điểm sinh học tự nhiên này, có thể tính năng suất và doanh thu bình quân của 1 hecta rau Măng tây xanh như sau (hiệu suất thu hoạch 20% với cọng măng có trọng lượng bình quân 10 gr):
- Năm 1: Cây Măng chưa phát triển, chỉ có bộ rễ con, tạm gọi là "bộ rễ thiếu nhi", bình thường trên mặt đất trồng chỉ có lác đác 1-3 chồi măng lớn nhỏ/gốc/ngày thu hoạch. Ở năm đầu tiên này người trồng chỉ nên thu hoạch tượng trưng ở mức độ tỉa Măng tơ 5-7 tấn/ha/năm, tuyệt đối không nên thu hoạch cạn kiệt vì sẽ làm suy yếu trầm trọng các đời/thế hệ cây về sau này.
- Năm 2: Cây
